www.smithsonsplace.eu

Pleidooi voor een liberaal nationalisme

2011-05-05T09:33:00.001+01:00

“Het nationalisme reduceert het individu tot een taalgroep, een stam, een natie, en is dus helemaal niet liberaal.” Dat moet ongeveer de meest algemene formulering zijn die vandaag in liberale middens te horen is. Tenminste, bij de “sociaal-liberalen” in de traditie-Verhofstadt. Als bestuurslid van de klassiek-liberale denktank LIBERA! heb ik daar andere ideeën over.

Wie herinnert zich de uitspraak van Guy Verhofstadt in De Morgen van 24 januari 2010 niet: “Identiteit leidt naar de gaskamers van Auschwitz”? Overdreven vindt u? Niet voor de protagonisten van “liberale” denktanks zoals daar zijn Liberales. Nationalisme moet en zal slecht zijn: gisteren, nu, en altijd. Als Ridders van de Vrijheid gaan zij het vermeend collectivistisch idee van het Vlaams-nationalisme te lijf. Voorwaar, het heeft zelf wat weg van de romantiek waar Vlaams-nationalisten zo van houden.

Maar wat er ook van moge wezen: zij zitten omgekeerd op hun paard. Nationalisme kàn een individu reduceren tot een vlot vervangbaar onderdeel van een collectiviteit, maar dit hoeft niet noodzakelijk zo te zijn.

Als ik in een staat leef die mij als individu enorm beperkt in mijn vrijheden (cf. België) en ik wil mij met anderen van dat collectivistisch juk bevrijden, dan kan ik ervoor kiezen om een groep te vormen die daartegen ageert. Vrijheidslievende mensen accumuleren dan kennis en kapitaal om politieke actie te ondernemen. Zo’n nationalisme is een bevrijdingsnationalisme: vrij van collectivistische dwang wil men een eigen staat stichten.

Heel anders is het als ik in een staat leef waarin de rechten van het individu al gerespecteerd worden, en er een bepaalde politieke groepering vindt dat die rechten beknot moeten worden ter wille van het groter ideaal van “de” natie”, “de” klasse, “het” ras. Dan wordt een bestaand land overgenomen door collectivisten en dan heb je een nationalisme dat ageert tégen het individu, dat klopt. Zo’n nationalisme is bevoogdend. Het is staatsnationalisme.

Dat is een enorme nuance die met de groeiende invloed van de gebroeders Verhofstadt verloren is gegaan: het nationalisme dat geïnspireerd wordt door de gedachte vrij te zijn van dwang wordt op één hoop geveegd met de socialistische invulling van het nationalisme. Maar Vlaams-nationalisten zijn geen nazisten, hoe vaak men die karikatuur ook probeert te maken. Het Vlaams-nationalisme is in essentie een burgerrechtenbeweging, gericht tégen het collectivisme die de Parti Socialiste ons via de Belgische constructie elke dag in de maag splitst.

Het ergste aan de hele zaak is dat de liberalen zich in de eigen voet schieten. Onder het mom van de vrijheid van het individu, ageren ze tegen élke aggregatie van maatschappelijk kapitaal, zelfs als dat gebeurt in functie van dat eigenste idee. Volgens hen is het per definitie fout dat een massa mensen achter één idee gaan staan. Maar wat als al die burgers achter het idee van individuele vrijheid staan? Hoe consistent is de positie van de liberalen dan nog? En toch worden de Vlaams-nationalisten net om dat idee – meer vrijheid – bestreden.

Want zeg nu zelf: vragen de Vlaams-nationalisten 4 % groei per jaar in de sociale zekerheid? Verklaren de Vlaams-nationalisten het aanpassen van de index, het verkorten van de werkloosheid in de tijd of het responsabiliseren van de overheid tot taboe? Nee, het zijn de Franstalige socialisten die op het Belgisch niveau al jaren een anti-liberaal programma in stand houden. Terwijl de Vlaams-nationalisten dus eigenlijk bondgenoten zijn in de liberale strijd, erkennen de liberalen hen niet in die rol. De kapitalisatie van politieke steun rond het Vlaams-nationalisme is helemaal niet griezelig, maar kristalliseert zich net rond het liberale ideaal.

Is de realiteit zo eenzijdig? Natuurlijk niet. Ook binnen mijn partij (N-VA, nvba) zijn er mensen die de vraag niet kunnen beantwoorden wat ze worden NA een eventuele onafhankelijkheid van Vlaanderen. Sommigen staan zelfs openlijk een even grote sociale zekerheid voor als nu, maar dan op Vlaams niveau. Ze zien niet in dat de Franstaligen maar een deel van het probleem zijn, en dat een toekomstige Vlaamse sociale zekerheid net zo goed kan ontsporen in de perversie die we nu kennen. Dat zijn echter de karikatuur-nationalisten, die los van elk oordeel Vlaanderen beter vinden dan België. Daar verzet ik mij tegen.

Nationalisme als uitgangspunt – dat is: de attitude van “Vlaanderen is mijn land, of dat nu goed is of slecht” is chauvinisme: een blind collectivistisch gevoel voor je eigen land, zonder oordeel, gewoon omdat je daar woont. In die betekenis is nationalisme heel verkeerd. Maar een welbegrepen nationalisme – als de toewijding van een burger aan de principes waarop zijn land gebouwd is, dat is de gemeenschappelijke band tussen alle burgers van dat land. Vaderlandsliefde kun je enkel voelen als je de basispremissen van dat land kan delen. Een natie is een morele unie.

Wat dan wel die basiswaarden zouden moeten zijn, is het debat van het decennium. Maar dat debat wordt kunstig uit de weg gegaan. Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk dat een politieke denktank die zich liberaal noemt zich jarenlang heeft uitgeput in het legitimeren van de “actieve welvaartsstaat”, terwijl dat model alleen maar gruwelijke ongelijkheid gebracht heeft? Hoe kon diezelfde politieke denktank ten tijde van paars een migratiebeleid verdedigd hebben dat helemaal niet op liberale leest geschoeid was? De waarheid is dat paars nooit bestaan heeft: het was rood met een blauw randje.

Ik ben dus geen Vlaams-nationalist omdat ik dat leuk vind, ik ben het uit noodzaak. Mochten de Vlaamse liberalen liberaal zijn, ik zou ze vervoegen. Maar sinds Verhofstadt zijn ze bij uitstek de behoeders van het socialistisch status quo in dit land. Zijn doctrine leert dat Vlaams-nationalisme en liberalisme wel tegengestelden moeten zijn, het onderscheid tussen een collectieve actie van bewuste individuen en echt staatscollectivisme wordt niet meer gemaakt.

Sinds 1999 al zitten de liberalen dus gevangen in een schizofrene positie: zijn ze Vlaamsgezind, dan zijn ze zogezegd niet meer liberaal. Maar willen ze liberaal zijn, dan komen ze uit bij de analyse dat zonder de toestemming van de PS in dit land niets hervormd kan worden. En laat dat nu net ook de analyse van de Vlaamsgezinden zijn: dit land wordt bestuurd vanuit het Zuiden. De liberale these en de Vlaams-nationale these zijn één. Maar dat zien de meeste liberalen niet eens meer.

Ze zijn dan ook jarenlang voor een valse keuze gesteld. Er is helemaal geen tegenspraak tussen iemand die vrij wil zijn, en iemand die die vrije samenleving dan ook daadwerkelijk ergens wil gaan realiseren. En dat ergens, dat zal nooit België kunnen zijn. Niet enkel omwille van de taal die historisch gezien gedrenkt is in collectivisme (de Franse Revolutie was het eerste fascistische regime van Europa), maar ook en vooral, omdat de belangrijkste liberale kracht, het Vlaams-nationalisme, sinds woensdag 18 februari 1970 aan de ketting ligt.

Die stelling is geen overdrijving. Natuurlijk heeft ook het hedendaags Vlaams-nationalisme collectivistische trekken, maar men kan niet ontkennen dat de populariteit van de liberale gedachte steeds het grootst was wanneer die verbonden werd met een zeker Vlaams bewustzijn. Wie het eerste burgermanifest naleest, schrikt van de Vlaamsgezinde toon. De populariteit van het liberalisme nam ook recht evenredig af met de mate waarin het Belgicistisch werd.

Er is dus wel degelijk een parallel tussen het volksnationalisme en het liberalisme. Beide stromingen hebben als centraal thema soevereiniteit, alleen trekt het liberalisme die soevereiniteit door tot op het niveau van het individu, daar waar de volksnationalisten die slechts tot op het niveau van de natie motiveren. Ze kunnen dus een eind weegs gaan. Pas wanneer volksnationalisme dreigt om te slaan in een nieuw staatsnationalisme, scheiden hun wegen. Maar ondertussen beiden ageren ze tegen een opgelegd collectivisme door de staat.

Dé manier om te vermijden dat het legitiem volksnationalisme van de Vlamingen ooit omslaat in een eigen staatsnationalisme is de liberale waarde als centrale waarde van het samenleven te poneren. Pas wanneer liberalisme zélf de nationale waarde wordt, dan is er geen tegenspraak tussen de waarden van het individu en de waarden van de natie. Dan vraagt de staat geen offers, maar wordt de staat een instrument om de persoonlijke vrijheid te garanderen.

Enkel zo’n staat kan ook waarlijk internationaal zijn. Het hele internationalistische idee zoals de Verhofstadt-liberalen dat naar voren brengen is een perversie daarvan. Zogezegd zou een nationale identiteit de vrijheid in de weg staan, en is alles wat tussen de burger en de globaliteit staat, uit den boze. Alleen: een wereld waarin het individu volledig gestript is van enige culturele referentie is net de gedroomde voedingsbodem voor collectivisten aller landen. Eén van de grootste bronnen van aantrekkingskracht van het marxisme is namelijk dat het zichzelf als universele politieke filosofie verkoopt: “Zie je wel, in alle landen maakt men dezelfde analyse, dus moet onze analyse wel correct zijn.” Maar marxisten verwarren kwaliteit met kwantiteit: het is niet omdat vele mensen in een leugen geloven, dat die leugen daarom waar is.

We weten immers allemaal wel wat het nationaal socialisme voortgebracht heeft. Maar zijn we ooit nagegaan welk onderdeel van die combinatie nu net de schade veroorzaakt heeft? Lag de verantwoordelijkheid bij een gekoesterd gemeenschapsgevoel dat al jaren voor het nazisme bestond? Of eerder bij het idee dat het individu zich moet onderwerpen aan één of ander ideaal? Het is overduidelijk het laatste. Het is het socialisme heeft een gezond nationaal gevoel geperverteerd en als legitimering gebruikt voor de eigen collectivistische agenda.

En toch krijgt nog steeds het nationalisme de schuld. De reactie van de Vlaamse liberalen, om de natie dus meteen maar weg te denken als bron van alle kwaad, en te gaan ijveren voor een wereldburgerschap zonder tussenschotten, is een brug te ver. Meer nog: het hele idee van een wereldburgerschap is van marxistische makelij. Er was immers maar één ding erger dan het nationaal socialisme, en dat was het internationaal socialisme.

De klassenstrijd is internationaal, moet u weten, en lokale culturen zijn toch wel relicten uit een donker verleden zeker? De communisten begrepen maar niet waarom die Kazachen, Oeigoeren en Esten maar niet in dat cultuurloze Sovjet-ideaal wilden passen. Wie meer liefde voelde voor de medemens binnen de eigen gemeenschap dan voor een arme stakker in de naburige Sovjetrepubliek, was een racist. Dat is toch de term die Lenin daarvoor gebruikte vanaf 1936.

Het is tijd dat de Vlaamse liberalen inzien dat je een Peruviaan uit Lima niet zomaar kunt wisselen met een Vlaming uit Oostende. Dat een culturele identiteit iets is dat spontaan van onderuit groeit, en dat je die niet zomaar kunt wegdenken. Dat een collectivistische ideologie altijd van bovenaf opgelegd, afgedwongen, in de strot geramd wordt. Dat culturele identiteit dus net een waarborg is van de civiele maatschappij tegen dat soort staatsdwang. Daarom kan socialisme niet tegen cultuur. De-culturalisering is een eerste voorwaarde voor collectivisering. Pas wanneer mensen niet meer weten wie ze zijn, kun je er alles mee doen wat je wil.

Toen ik jong was en ik Verhofstadt op tv bezig zag, fulminerend tegen het Vlaams-nationalisme, kon ik dus niet anders dan een socialist in hem zien. Hij pleitte voor een abstracte mens, een wereldmens, een mens die niet bestaat. Een individu wordt namelijk niet in de hele wereld ineens gesocialiseerd, maar in concentrische kringen: eerst in het gezin, daarna in de familie, school, jeugdbeweging, en tenslotte in de hele publieke opinie van zijn gemeenschap. Een individu heeft dus een culturele identiteit, willen of niet. Die kan uitgebreid worden met extra schillen, maar je kern verlies je nooit. De mens is een geworteld wezen.

De vele claims van de gebroeders-Verhofstadt dat de Vlaams-nationalisten de Vlaamse cultuur willen opdringen aan het individu zijn dan ook pathetisch. Ze doen net alsof de Vlamingen ooit wereldburgers waren, en de Vlaams-nationalisten hen nu willen vervlaamsen. De werkelijkheid is natuurlijk volstrekt omgekeerd: de Vlaamse cultuur bestaat al veel langer dan de politieke strijd om die te behouden, en het zijn de gebroeders-Verhofstadt die het idee van wereldburgerschap willen opdringen. Alleen weten we helemaal niet meer wat die Vlaamse cultuur dan wel is, door jarenlange indoctrinatie van de gedachte van wereldburgerschap in ons onderwijs.

Het discours van de Verhofstadt-liberalen is geraffineerd, maar oneerlijk. Terwijl zij zich opwerpen als de grote zieners, met een globaal oog, zijn zij blind voor de schrijnende onvrijheid van de Vlamingen in eigen land. Terwijl zij pleiten voor internationalisme met de grote I, zijn zij blind voor het feit dat de intrinsieke betekenis van dat woord alleen al, hun stelling tegenspreekt: echt internationalisme speelt zich inter-nationaal af, dus tussen vrije naties. De natie is de thuis van het individu. Internationalisme is een reis. Maar een reiziger zonder thuis is een zwerver.

Het is bovendien nogal gemakkelijk om de Vlamingen die al jaren geen vrijgevochten culturele bovenlaag meer hebben (de KVS-adepten zijn stuk voor stuk gesubsidieerde rebellen) te duiden als een in zichzelf gekrompen volkje, dat niet begrijpt hoe de grote wereld werkt. Het is veel moeilijker om Verhofstadt zélf te identificeren voor wat hij is: een gesublimeerde socialist. Wie pleit immers voor méér belastingen? Wie pleit voor het uitgeven van Europese obligaties? Is dat liberaal?

Helemaal niet. Hij verdedigt een immer groeiende bureaucratie, en geheel congruent met het marxistische gedachtegoed pleit hij voor een deculturalisering van de vele volkeren die Europa net zo kleurrijk maken. We moeten allemaal “Europeaan” worden, niet als extra laag op onze nationale identiteit, nee, maar als de enige laag. Terwijl Verhofstadt dus fulmineert tegen het Vlaams-nationalisme dat de identiteit van het individu zou verengen, wat overduidelijk een karikatuur is, doet hij exact dat, maar dan op Europees niveau! Guy Verhofstadt is dus een staatsnationalist. Net dat type dat we in een vrij Vlaanderen niet willen.

Het wordt dus tijd dat de liberalen zich herbronnen. Dat ze zich afvragen wat hun wortels zijn. En dan zullen ze zien dat de Verhofstadt-doctrine door en door rot is. Volledig cultuurloze mensen kan men gemakkelijk manipuleren. Duw maar eens een Ier in het rond met teveel wetten en reglementjes: hij komt in opstand. Zijn nationale identiteit zit in zijn genen, alsook zijn drang naar vrijheid. Er is helemaal geen tegenspraak tussen de gedachte dat het individu gesocialiseerd is in een bepaalde cultuur, en toch vrij. Hoge cultuur is universeel. Lage cultuur is onvrij.

De vraag is of de liberalen blijven geloven dat hun idealen binnen de Belgische constructie gerealiseerd kunnen worden. Zullen ze eindelijk inzien dat Vlaanderen de beste garantie biedt op meer persoonlijke vrijheid? Is het tijd voor nog maar eens een burgermanifest dat als offer kan dienen op het altaar van de Belgische consensus? Of is het tijd voor een onafhankelijkheidsmanifest dat meteen een heel land sticht op die principes?

De jobkorting, de dienstencheques, de notionele intrestaftrek: het zijn allemaal rotte compromissen met het Zuiden, en dus al zeker géén liberale gedachten. Meer nog: die compromissen compromitteren enkel de liberale gedachte. Vandaag de dag wordt liberalisme gezien als een filosofie van de rijken, die enkel werkt voor wie dicht bij de macht staat. Wat is het elan van de liberale gedachte in Vlaanderen nog? Waar is de tijd van “Niet u, maar de staat leeft boven zijn stand? Volledige fiscale autonomie: dat is pas liberaal! De keuze is dus niet of je een goeie of een slechte Vlaming bent. De keuze is of je van vrijheid houdt of niet.

De levensvatbaarheid van het Vlaams staatsproject zal dus staan of vallen met de consistentie van de politieke theorie waarop de Vlaams-nationalisten de Republiek willen oprichten. En daarbij kunnen ze duidelijk wat liberale hulp gebruiken. Strijden de Vlaams-nationalisten immers voor hun onafhankelijkheid om zich daarna terug over te geven aan een nieuwe bevoogding, made in Flanders? Of strijden zij voor een blijvende bevrijding van het individu, ook na die onafhankelijkheid? Het liberalisme is de enige ideologie die daar een antwoord kan op geven. Schrijven we Vlaanderen met de V van vrijheid? Of met de V van Vlarem? Dat is de vraag.

De levensvatbaarheid van de liberale gedachte zal op haar beurt staan of vallen met het vermogen van de liberalen om de Vlaamse cultuur eindelijk eens niet meer als bedreiging te zien, maar als een hefboom. De boekhoudkundig creatieve zelfstandige, de bijverdienende arbeider, de zwartwerkende student: strijden zij niet allemaal tegen hetzelfde perverse Belgische regime van de PS? Is door alles en iedereen gecontroleerd worden, maar toch steeds weer een manier vinden om de macht te omzeilen, niet ook een stuk van dat “Vlaams” zijn? Is het dan echt nodig om die aard te blijven bestempelen als bekrompen? Of is dit net de liberale gedachte in praktijk omgezet, maar zonder intellectuele leiding? Dat is de vraag die liberalen zich moeten stellen.

Vlamingen zijn rebellen in de dop. We moeten ze bewapenen met een correcte politieke filosofie: een liberaal nationalisme, om tot een nationaal liberalisme te komen. Ik ben dus nationalist, tot ik liberaal kan zijn. Wie nog nationalist is na de onafhankelijkheid, snapt niets van nationalisme. Nationalisme is de gezamenlijke actie van een groep individuen tegen onderdrukking. Elke andere definitie leidt zelf tot onderdrukking. Ik ben het zat om nationalist te zijn. Ik wil patriot zijn. Een liberale patriot: iemand die de vrijheid van en in zijn land wil verdedigen. Maar niet langer in België, want dit land is overgenomen door een collectivistische meute.

Ik roep dus alle liberalen met nog een klein beetje gevoel voor vrijheid in hun aderen op om het Vlaams-nationalisme te zien voor wat het is: geen bedreiging voor de persoonlijke vrijheid, maar een bondgenoot in de strijd tegen de Vierde Internationale, Afdeling Parti Socialiste. De persoonlijke vrijheid wordt niet kleiner met de groei van het Vlaams-nationalisme, integendeel: het is NU dat we onvrij zijn. Elk individu, Vlaming of Waal, wordt verplicht om een land te leven dat geregeerd wordt door de PS. Verspreid die boodschap: in de eigen blogs, in de partijstructuren, in woord en daad.

Laat ons dan ook samen nadenken, Vlaams-nationalisten en liberalen, over een krachtige soevereiniteitsverklaring die start met “Ik, het individu”. Laat ons vanuit die premisse de gemeenschap denken, niet als antagonist van dat individu, maar net als bescherming ervan tegen staatsdwang. Laat ons het volk definiëren als die mensen die dezelfde waarden aanhangen en daarin traditie willen maken.

Laat ons tot slot ook het dogma varen dat een ware liberaal geen vaderlandsliefde kan voelen. Natuurlijk kan dat wel: vele individuen zijn bereid de premissen van een vrij land te verdedigen, lief te hebben, te koesteren. Maar een land moet de liefde van zijn burgers waard zijn. Het zijn de gemeenschappelijk begrepen axioma’s van het samenleven, en de liefde voor de cultuur die daaruit voortvloeit, die mensen in staat stellen om vreedzaam samen te leven.

Laat ons zo’n land maken.

Aristoteles, Locke en Jefferson kijken over onze schouder mee.

Brecht Arnaert

Hysterie om een lijk

2011-04-07T13:21:00.000+01:00

Naar aanleiding van de uitspraken van Vic Van Aelst omtrent de positie van het Frans als onderwijstaal in Vlaanderen, hebben we de voorbije dagen weer staaltjes van Belgicistische hysterie gezien. Van Aelst werd afgeschilderd als een halve cultuurbarbaar, terwijl een eenvoudige toepassing van de regels van de reciprociteit op zich al genoeg is om hem in zijn claim te volgen: Franstaligen vertikken het zelf om Nederlands "met goesting" te leren, waarom zouden wij het dan doen, nog los van het argument dat de rol van het Frans in de wereld stukken kleiner is dan het Engels?

De reden van die hysterie is natuurlijk dat het blijven leren van Frans in Vlaanderen een belangrijk symbool is voor zij die nog geloven in een "Belgisch" gevoel. Vlamingen die geen Frans meer willen leren, dat moet wel het einde zijn van het Belgisch verhaal. Belgicistisch-links staat al klaar met de "zie je wel"-vinger: "Vlaanderen plooit zich terug op zichzelf". Geeuw. Wat is dat dan, zichzelf? En waar waren we dan vroeger wel toe "uitgeplooid"? Een paar korte gedachten over identiteit en waarden.

Vooreerst dit: identiteit is niet digitaal, maar contextueel. Niemand is 100 % Vlaming en enkel Vlaming, net zoals niemand 100 % Europees, en enkel Europees is: als ik kijk naar Wallonië, dan voel ik me Vlaming. Als ik kijk naar de revoluties in het Midden-Oosten, dan voel ik me Europeaan. Als ik kijk naar Antwerpenaars, dan voel ik me West-Vlaming. En mocht er leven op Mars zijn, dan zou ik me “Aardbewoner” voelen.

Identiteit is dus contextueel. Men is wat men is, maar in relatie tot anderen worden bepaalde aspecten belangrijker, zonder dat al die andere aspecten daarom verdwijnen. In een politieke context wordt onze identiteit gedefinieerd door diegene waarmee we een machtsrelatie hebben. De pion op het schaakbord krijgt pas betekenis in relatie tot de koning: de identiteit van beiden wordt vrijwel exclusief gedefinieerd door hun hiërarchie. Een mens is natuurlijk meer. Het schaakspel is dan ook slechts de abstractie van één identiteit: de politieke.

Maar het is wel dat aspect van onze identiteit dat alle andere aspecten mogelijk maakt. Zij die dus claimen dat het Vlaams-nationalisme de identiteit van mensen probeert te verengen tot hun politieke identiteit, miskennen het evidente feit dat de niet-politieke aspecten van de identiteit pas ruimte kunnen krijgen als de politieke identiteit geconsolideerd is. Want hoe vrij zijn al die andere identiteitsaspecten als je weet dat het instituut België op haast totalitaire wijze in elk aspect van het private leven tussenkomt?

De claim dat we “zoveel meer zijn dan enkel maar Vlaming” is dan ook pathetisch: men kan niet veel meer zijn, zolang we niet volgens onze eigen inzichten de polis mogen inrichten. Depolitisering is net het doel van gemeenschapsvorming: door het delen van waarden de machtsuitoefening over elkaar minimaliseren. Waarom zou ik immers nog macht willen uitoefenen op iemand die uit vrije wil mijn waarden al deelt? Een natie is een morele unie.

De Vlaamse identiteit zal dus pas gedepolitiseerd worden als het Belgisch waardenconflict opgelost is. Want daar gaat het over: waarden. Terwijl in metafysische termen we niet kiezen wie we zijn (lichaamsbouw, intelligentie), kunnen we in politieke termen wel kiezen hoe we willen samenleven. En daarover bestaat in België niet de minste politieke overeenstemming. In dit conflict wordt dus het politiek aspect van onze identiteit op de proef gesteld: wat zijn onze waarden? En hoe gaan we onze individuele voorkeuren harmoniseren met elkaar? Kortom: hoe gaan we samenleven? Zonder waarden geen politiek. En zonder politiek geen polis.

“Het” Belgisch probleem is dan ook pas in de laatste plaats een cultureel probleem. Het is een moreel probleem: “de” Belgische waarden bestaan niet meer. Er is niets meer om het samenleven aan op te hangen. Er is enkel de totale leegte, het morele vacuüm. Dat vacuüm is ontstaan met de democratisering van het land. Zolang het cijnskiesrecht in tact was, en dus enkel de “haute bourgeoisie” kon gaan stemmen, waren er geen politiek-identitaire problemen. Vanaf de invoering van het AMS echter, begonnen politieke identiteiten die tot dan toe niet aan bod kwamen opgeld te maken. Deelden de Vlamingen de premisse wel dat een individu beschaafd moest worden in de Franse cultuur? Wat vroeger een evidentie was, was dat voortaan niet meer.

In psychologische termen verkeert de Belgische politieke identiteit sindsdien in een permanente neurose. De ogenschijnlijk vibrerende Belgitude is slechts een manische uiting daarvan. De vele Belgicistische artiesten die luid schreeuwen dat ze Belg zijn, kunnen niet eens definiëren wat dat is, Belg zijn. Dat vinden ze trouwens geen probleem: ze claimen geen waarden te hebben. Maar toch zouden toch nog genoeg morele houvast vinden om het Vlaams-nationalisme te veroordelen? Laat me niet lachen: morele verontwaardiging is de traditionele klederdracht van zij die hun intellectuele naaktheid moeten verbergen.

De neuros heeft nu lang genoeg geduurd. We zijn op een punt aangekomen waarop we een keuze moeten maken tussen die leegte en de eros: de wil om zelfstandig en in kracht te leven. Kiezen wij voor het Belgische moreel vacuüm en de bijhorende machtsstrijd over de invulling daarvan? Of kiezen we voor een nieuwe waardengemeenschap, waarin het politieke aspect van onze identiteit terug tot haar normale proporties kan teruggebracht worden?

Want het klopt: deze politieke strijd verengt onze identiteit enorm, en dat is echt afstompend. Wie is de vele nietszeggende krantenartikels over de politieke situatie nu nog nìet beu? Maar we moeten erdoor, willen we die andere aspecten ook beleven. Ook ik ben het meer dan beu om mijn identiteit constant in politieke termen te moeten definiëren, maar ik kan niet anders: België frustreert mijn waardenpatroon dagelijks. Terwijl er heel wat Walen zijn waar ik mij op individuele basis mee zou kunnen identificeren (trappistenliefhebbers, niet-rokers, filosofie-minded people) is mijn politieke relatie met hen anders, in die zin dat zij deel uitmaken van een gemeenschap die tegen de waarden van mijn gemeenschap ingaan.

Het is natuurlijk wat kort door de bocht om zomaar te spreken van “de” Vlaamse waarden. De waarheid is dat zo’n waardenonderzoek nog nooit heeft plaats gevonden. We hebben onze eigen poppetjes in het Vlaams Parlement, maar au fond is er nooit een morele breuk geweest met het Belgisch moreel kader. Met veel poeha werd het Vlaams Parlement in 1996 geopend, en de glazen koepel die boven het halfrond geconstrueerd werd stond symbool voor “openheid”. Maar openheid naar wat? Onder de Vlaamse koepel heerst dezelfde Belgische neurose: wat is onze politieke identiteit?

Waarom willen wij een ander politiek systeem? Hebben wij bij de regionalisering eigenlijk ooit onze eigen politieke premissen geëxpliciteerd? Of importeerden wij stilaan gewoon de Belgische ziektes? Ik vermoed het laatste: de “V” van Vlaanderen staat in mijn ogen voorlopig nog niet voor meer vrijheid. Ik zie enkel de “V” van Vlarem. Wat we zelf doen, hebben we dus vooralsnog niet fundamenteel anders gedaan.

Zowel de Vlaamsgezinde als Belgicistische intellectuelen staan dus voor een gelijkaardige opdracht. Wie zich Belg “voelt” moet mij eens uitleggen wat dat is, dat Belgisch gevoel. Cultureel kan ik me daar wel iets bij voorstellen: frieten en chocolade. Maar daarmee bouw je nog geen samenleving op. Hetzelfde geldt ook voor wie zich Vlaming “voelt”. Spreek me niet van volkssporten en braderieën: vinken zetten is inderdaad rustgevend, en ja, ik sjoelbak graag. Maar wat zijn nu de waarden waarop we republiek zullen bouwen? Vertel me daar liever eens wat over. België in het klein? Dank u, maar nee bedankt. Ik strijd voor een nieuw land, niet voor oude wijn in nieuwe zakken.

Vlaanderen krijgt nog even respijt voor het niet invullen van deze waarden, want alles is beter dan de sovjetmonarchie waarin ik samen met honderdduizenden andere Vlamingen dagelijks belogen, bedrogen, uitgebuit, beledigd en geculpabiliseerd word omwille van mijn onwil om toe te geven aan de perverse socialistische leugen dat solidariteit een morele plicht, en geen morele optie is.

Maar vroeg of laat moet er een antwoord komen op de vraag wat wij dan in de Republiek fundamenteel anders willen gaan doen. Zoniet, dan zal de sluimerende Belgische neurose ook het Vlaams parlement in zijn greep krijgen, en eindigt alles in dezelfde identitaire en morele beerput als degene waar we net uit willen kruipen. Er bestaan universele politieke waarden: Locke en Jefferson hebben er al een glimp van opgevangen. Het wordt tijd dat Vlaanderen zijn eigen Founding Fathers naar voren schuift om dat werk verder te zetten.

Ondertussen kan ik enkel maar vaststellen dat de reacties op de uitspraken van Vic Van Aelst buiten alle proportie zijn. Men is geschrokken van het lijk in de kamer, maar het lag al die tijd al te rotten op het tapijt. Men kon de lijkgeur tot nog toe negeren door zich vast te klampen aan symbolen zoals het Frans als tweede taal op school, maar Vic Van Aelst haalde de neusknijper weg. Vandaar de hysterie.

Proficiat aan Vic Van Aelst om de dingen te zeggen zoals ze zijn: de Belgische identiteit in politieke termen is al jaren dood. Ze moet enkel nog begraven worden. Ik verlang naar de dag waarop ik vrij zal kunnen ademen, en de geur van het rottend politiek kadaver niet meer dagelijks in mijn neus zal moeten verdragen.

Brecht Arnaert

Waarom er geen B in het woord liberalisme staat.

2010-09-11T12:30:00.007+01:00

Artikel ingestuurd naar de redactie van "Neohumanisme", het ledenblad van LVSV Gent.

Op zondag 5 september, net na de crash van de regeringsonderhandelingen, ging Bart De Wever eten met Didier Reynders en Charles Michel in het sterrenrestaurant Bruneau in Ganshoren. Dat het eten exquis zal geweest zijn, daar twijfel ik helemaal niet aan, maar dàt ze zijn gaan eten, dat is een feit van formaat. Het liberalisme en het nationalisme zijn namelijk elkaars noodzakelijke voorwaarden, tenminste in Vlaanderen.

Laten we eerst even de termen duidelijk stellen. Met liberalisme bedoel ik het inzicht dat een vrije samenleving moreler is en efficiënter werkt dan een samenleving waarin het individu door de overheid in zijn handelen beperkt wordt, niet de gespindoctorde versie daarvan à la Verhofstadt. En met nationalisme bedoel ik die beweging die burgers verenigt om zich te bevrijden van een collectivistisch, corporatistisch, pseudo-democratisch regime, niet de etnische versie daarvan à la De Winter.

De doctrine die het eigen volk namelijk vooropstelt als de bron van alle rechten, en het individu slechts als een afgeleide daarvan, is verwerpelijk. In zo’n maatschappij staat het individu ten dienste van de staat, en is het in ernstig gevorderde gevallen zelfs afhankelijk van de staat voor zijn overleven. Waar vinden we zo’n regime? Juist ja, in Wallonië.

Beweer ik nu dat de PS een nationalistische partij is? Helemaal niet. De legitimering van de onderwerping van het individu gebeurt daar niet met het concept “natie”, maar met het concept “klasse”. Vlamingen zijn asociale kapitalisten, en de Walen moeten zich als klasse verenigen tegen die uitbuiting. U ziet, het Waalse socialisme, dat de Vlamingen verwijt nationalistisch te zijn, is een loot van dezelfde stam: enkel liberalisme is het echte alternatief.

Maar dan wel Vlaams liberalisme. De overwinning van N-VA op 13 juni is dan ook niet enkel te danken aan de gortdroge nationalistische retoriek die men van het Vlaams Belang gewend was, noch aan een sociaal-economische retoriek die enkel op centen inspeelt, maar op een combinatie daarvan. Het is Bart De Wever en niet Alexander De Croo die de Vlamingen erop wees hoe in België de sociaal-economische en de communautaire breuklijn één en dezelfde zijn.

De aantijging dat N-VA niet bezig was met “de echte problemen van de mensen” is dan ook futiel gebleken. Dit land wordt geregeerd door een minderheid die constitutioneel én in de regering de vinger op de knip houdt door respectievelijk de dubbele meerderheden en de regels van pariteit en consensus. En die minderheid wordt op zijn beurt geregeerd door de hardste socialistische partij ter wereld: de PS. Papandreou, de Griekse premier en voorzitter van de Vierde Internationale, loofde al meermaals de manier waarop de PS erin slaagt "in een neo-liberaal Europa de waarden van Marx hoog te houden".

Papandreou heeft gelijk. Alle Vlaamse pogingen om een echt liberaal beleid door te voeren – de verlaging van de vennootschapsbelasting, de beperking van de werkloosheid in de tijd, de afslanking van het overheidsapparaat – stootten op het njet van de PS. Wat de Vlamingen in de plaats kregen was de notionele intrestaftrek – omdat vennootschapsbelasting een federale bevoegdheid is meneer – het systeem van jobkorting – omdat het arbeidsmarktbeleid geen bevoegdheid is van de deelstaten meneer – een vereenvoudigingsloket – omdat er toch zoveel overlappende instanties zijn meneer.

Een zwaktebod is het! Van een generatie Vlaamse liberalen die aangeleerd is geweest dat flamingantisme noodzakelijk iets gesloten, bekrompens, xenofoob moet zijn, gecounterd door een goedkoop kosmopolitisme dat doet denken aan het cultuurloze internationalisme van de marxisten. Liberaal zijn betekende onthecht zijn van elke culturele geworteldheid, de wereldburger uithangen, die nergens vandaan kwam en overal thuis was.

Nee! Burger ben je altijd ergens. Telkens als ik Verhofstadt op tv bezig zag, moest ik denken aan de geslachtsloze Sovjet-mens die Stalin voor ogen had: geen Est, geen Macedoniër, zelfs geen Rus of Georgiër, maar de perfecte, abstracte, thuisloze, verplaatsbare, kneedbare mens. Orakelend over het belang van vrijheid in de wereld, was "da joenk" ziende blind voor de schrijnende onvrijheid van de Vlamingen om een eigen, liberaal beleid te voeren.

Paars was dan ook niet meer dan donker donker rood, met een blauw lijntje errond. Zowel Verhofstadt-I als Verhofstadt-II werden volledig gedomineerd door de PS. Acht jaar op rij een begroting in evenwicht, dat wel, maar dan enkel door roofbouw op de toekomst van het land, niet door structurele hervormingen. Integendeel zelfs: een ongebreidelde groei in de sociale zekerheid, een duur systeem van dienstencheques, en opzienbarende groei van premies en subsidies allerhande. Maar structureel? Niets.

Het zijn net die structurele hervormingen waar België nu voorstaat. De volgende staatshervorming zal sociaal-economisch zijn, of ze zal niet zijn. Niet voor niets ligt de focus nu op een herziening van de financieringswet. De staat hervormen is de deelstaat responsabiliseren. Wist u bijvoorbeeld dat het Waals Gewest, indien het economisch beter presteert, navenant minder dotaties van de federale overheid ontvangt dan wanneer het niets zou doen? Het is de werkloosheidsval in het groot.

Is dat oubollig nationalisme? Of common sense? Het is tijd dat de Vlaamse liberalen beseffen dat het Vlaams-nationalisme en het liberalisme bondgenoten zijn. Dat het constitutioneel opgeven van de Vlaamse meerderheid in 1970 niet enkel het einde betekende van het Vlaams project van de flaminganten, maar ook van het liberaal project van Vlamingen.

Dat staalsubsidies, scheepsliften en tal van andere zinloze prestigeprojecten in het zuiden een rechtstreeks gevolg zijn van een gemuilkorfd liberalisme dat zijn demografisch overwicht in het federaal parlement niet meer kon laten gelden en aan de andere kant van de taalgrens structureel verdreven bleef van de macht.

Acht jaar lang werd dit verborgen op een kruiperige manier, die aan slangen doet denken. Maar de waarheid is dat de Vlaamse Leeuw aan een ketting ligt, zijn tanden getrokken en zijn nagels afgevijld. De ketting is van Waalse makelij, het beste gesubsidieerde staal uit Cockerill-Sambre. Het afwerpen van de Waals-socialistische ketenen is de gezamenlijke opdracht van liberalen en Vlaams-nationalisten.

Men mag Vlaanderen kneuterig noemen, aan de kerktoren gebonden, bekrompen. Maar de oorzaak daarvoor ligt niet bij “de Vlaamse volksaard” die inherent zo zou zijn en waar we ons als kosmopolitische liberalen van moeten bevrijden. Nee gadikke! We moeten net onszelf blijven en inzien dat het Waals-socialistisch juk de Vlamingen verhindert om hun meest centrale waarde "Doe stille voort" ten volle te beleven.

Bedenk wat Vlaanderen zou kunnen als het zelf zou mogen beslissen over zijn belastingen, zijn sociale politiek, zijn ondernemingsklimaat. En als ik dan toch eens oubollig mag doen - de waarheid behoeft namelijk geen vernieuwing - : het is in tijden dat Vlaanderen (of tenminste het Graafschap) vrij was, dat het de grootste resultaten heeft bereikt.

Toen Vlaanderen vrij was, werd in Brugge het beurswezen uitgevonden. Toen Vlaanderen vrij was, werd in Kamerrijk de polyfonie uitgevonden. Toen Vlaanderen vrij was, heeft het in Ieper de getuigenrechtspraak ingevoerd. Enkel wanneer Vlaanderen vrij zal zijn, zal het liberalisme ten volle kunnen bloeien.

In het woord liberalisme staat geen b. In Vlaanderen staat zeer zeker wel een v. De v van vrijheid! Leve Vlaanderen! Leve de republiek!

Brecht Arnaert,

8 september 2010

Waarom de Vlaamse Leeuw helemaal niet fier is ...

2010-07-11T11:08:00.004+01:00

Lezing voor de Vlaamse Verenigingen van Ieper, za 10 juli 2010 , Familiekring Crescendostraat

Dames en heren,
Beste Vlamingen,
Waarde Vlaamse landgenoten,

Vandaag, een maand geleden, ging er een schokgolf door België. Na acht jaar paars beleid, waarin de Vlaamse verzuchtingen ontkend zijn geweest, en na drie jaar van bestuur zonder een meerderheid van Vlamingen in de regering, heeft de Vlaming een duidelijk signaal gegeven: we willen vooruit met België, maar dan op onze voorwaarden.

Dit is op zijn zachtst gezegd revolutionair. De Vlaamse volksaard kennende, zijn wij een volkje dat heel veel klaagt, maar slechts zelden echt durft. Het is mij al dikwijls gebeurd dat ik tijdens een cafébezoek – een activiteit die ik heel soms eens durf ondernemen – aangesproken word op mijn politiek engagement en dat dan een discussie ontstaat over hoe slecht België eigenlijk wel is.

Meestal zijn het glasheldere observaties: “Wist u meneer, dat België de hoogste belastingen van de wereld heeft? En tegelijk de laagste pensioenen?” “Wist u meneer, dat in België, gevangenisstraffen tot drie jaar niet meer uitgevoerd worden?” “Wist u meneer, dat grote bedrijven praktisch geen belasting betalen, terwijl de gewone middenstander kreunt onder de controles?”

Ja, André, dat wist ik. Maar als de tijd van actie komt, dan zie je een tweede aspect van de Vlaamse volksaard. “Doe maar voort in de politiek jong, ge doet dat goed. Ikzelf zou me daarvoor ook wel inzetten, als het echt nodig was, maar het is nogal moeilijk om daarvoor uit te komen he?”

De Vlaming heeft een culturele, bijna aangeboren neiging om een pantoffelheld te zijn: “En ik ga nu eens goed mijn gedacht zeggen sie! Maar dan wel tegen mijn vogels in de volière.” Het is die typische mentaliteit van de volkse, goedlachse, maar timide Vlaming die maakt dat de Vlaamse ontvoogdingsstrijd zo moeizaam verloopt. Waren wij een stelletje Ieren of Catalanen, dan was de zaak al lang beklonken. Maar we zijn geen Ieren. We zijn Vlamingen.

Wat ik vanavond graag zou willen proberen, is op zoek te gaan naar een verklaring voor deze mentaliteit.

De Vlaamse Beweging de enige nationale beweging ter wereld die ijvert voor een eigen land, los van het land waar men al de meerderheid in heeft. Dat op zich is al hoogst verwonderlijk. Separatisme is normaal gezien een minderheidsstandpunt. In een normaal land is de meerderheid gewoon de meerderheid, en beslist ze welke richting het land moet uitgaan.

In België niet. Hier dicteert de minderheid door allerlei procedures, dubbele meerderheden, pariteiten en grendels wat er met het land moet gebeuren. Als we mogen veronderstellen dat democratie het besturen bij meerderheid is, dan is België een geval op zijn kop. En dat is het ook: België is geen democratie en zal het ook nooit worden.

Maar daarmee vertel ik niets nieuws. We weten al lang dat de grondwet wel degelijk een vodje papier is, dat regels buigzaam zijn en kunnen uitgelegd worden zo danig dat de Vlamingen nooit gelijk zullen halen.

Vanavond wil ik mij echter richten op de vraag die daaraan voorafgaat: hoe is het zover kunnen komen? Wat voor mentaliteit heeft er ooit voor gezorgd dat wij onze democratische meerderheid zomaar opgegeven hebben? Hoe komt het dat wij nog steeds het gevoel hebben onderdrukt te worden, zelfs al heeft Vlaanderen nu een eigen regering? Van waar komt dat latente gevoel een muis te zijn, terwijl je eigenlijk een leeuw zou willen zijn?

De verklaring is niet eenvoudig, maar er is alvast één zaak die mijn aandacht getrokken heeft. Wie het debat over Vlaamse onafhankelijkheid al een tijdje volgt, kan moeilijk nog redenen vinden waarom we geen eigen republiek zouden stichten. Vlaanderen is in economische termen heus niet zo klein, we zijn harde werkers, en wie zal betwisten dat justitie, fiscaliteit en sociale zekerheid – de drie federale rampen – niet even goed, zo niet beter door Vlaanderen gedaan zouden kunnen worden.

Rationeel gezien zijn er volgens mij dus geen redenen om tegen Vlaamse onafhankelijkheid te zijn. Maar er is één reden, die nogal wat emotie opwekt tijdens debatten: “Wat met de Walen?” “Gaan wij die arme stakkers dan werkelijk laten stikken?” “Gaan we werkelijk zo egoïstisch zijn en hun aan hun lot overlaten?

Hier komen we bij de kern van de zaak. Het woord zelf is nog niet gevallen, maar het ademt uit alle poriën van de Belgicisten: “Streven naar Vlaamse onafhankelijkheid is een immorele houding”. Wij, die al zo rijk zijn, willen nu nog rijker worden op de kap van die arme mensen in het zuiden? Hoe hardvochtig kun je zijn? Vlaanderen mag dan nog zoveel beter af zijn alleen, je laat hen niet in de steek.

Nou, daar heb je als flamingant even niet van terug. Wat zeg je daarop? Vlaamse onafhankelijkheid immoreel? Dan mag in een onafhankelijk Vlaanderen nog alles efficiënter kunnen gebeuren, die plannen berg je al gauw op wanneer je het etiket immoreel dreigt te krijgen. Een gevoel van schuld kan zich dan van u meester maken.

Dat gevoel heb ik zelf ook gehad. In mijn eerste jaren als studerende flamingant legde ik mij vooral toe op de praktische zaken. De staatsschuld verdelen, hoe doen we dat? Wat met Brussel, nog zo’n levensgroot probleem. Maar sinds ik met de morele vraag geconfronteerd ben geworden, liet het mij niet meer los: “Moet ik me schuldig voelen als ik pleit voor Vlaamse onafhankelijkheid?” “Waarom zou de republiek een intrinsiek goede zaak zijn?” “En als Vlaamse onafhankelijkheid immoreel is, is België dan bijgevolg automatisch moreel?”

Een wirwar van vragen schoten door mijn hoofd. Verdere cafébezoeken leerden me niets bij. Maar toen kreeg ik van een vriend de tip om eens een seminarie in Amerika mee te gaan volgen. Van 20 tot 26 juni 2009 verbleef ik aan de Clemson University in South Carolina om samen met ongeveer 50 andere studenten van over heel de wereld ons te richten op de vraag: “Wat zijn de morele fundamenten van een vrije samenleving?”

Het is de meest inspannende maar tegelijk ook leerrijke intellectuele ervaring die ik ooit meegemaakt heb. Ik heb er heel veel bijgeleerd allerlei onderwerpen: over monetaire politiek, over de geschiedenis van Amerika, over de landen van waar al die studenten afkomstig waren. Maar één van die lezingen zal me altijd bijblijven. Ze werd gegeven door professor Bradley Thompson, een wereldautoriteit op het vlak van Amerikaanse geschiedenis.

Hij hield zijn lezing over een boek waar ik nog nooit van gehoord had, maar dat wel mijn hele kijk op politiek en ook op de Vlaamse zaak zou gaan veranderen. Dat boek heet “Atlas Shrugged” van de Joods-russische filosofe Ayn Rand. Vrij vertaald betekent de titel: “Atlas haalt zijn schouders op” of nog beter: "Atlas gooit de wereld van zich af"

Ayn Rand, of met haar echte naam Alissa Rosenbaum werd geboren in Sint-Petersburg in 1905. Toen in 1917 de Russische revolutie uitbrak, vluchtte zij als kind met het gezin naar de Krim, in het zuiden van Rusland, maar toen ook daar de toestand onhoudbaar werd, vroeg zij een toeristenvisum voor Amerika aan. Zij is nooit teruggekeerd.

Haar passie was schrijven. Ze publiceerde drie romans waarin verhaallijn, stijl en karakters naadloos in elkaar overlopen. Maar vooral de psychologie van de hoofdpersonages is bijzonder. Om die levensecht te kunnen beschrijven, ondernam Alissa Rosenbaum een taak die zij niet als de essentie van haar werk beschouwde, maar die uiteindelijk het product geworden is waarmee ze haar grootste bekendheid verwierf: een heel eigen filosofie die zij de naam Objectivisme gaf.

Deze hele filosofie toelichten of zelfs maar inleiden zou ons te ver brengen, maar een bepaald aspect van die bewuste lezing van prof. Thompson was voor mij een esthetische ervaring. Ze valt samen te vatten in één zin: “If you can teach a man that looking at a flower is a sin, you have him in your power.” Of, in het Nederlands: “Als je iemand een schuldgevoel kunt aanleren over het kijken naar een bloem, dan heb je hem in je macht.”

Meteen voelde ik dat er een link was met de Vlaamse Beweging en met het finale argument dat streven naar een eigen Republiek Vlaanderen in Europa, hoe praktisch dat ook zou zijn, een immorele daad was. Ik was me nog niet volledig bewust van alle implicaties van dat inzicht, maar eens thuisgekomen begon ik het leven en werk van Rosenbaum te bestuderen.

Ik bestelde al haar boeken - mijn bankier heeft me bedreigd - onderhield een correspondentie met professor Thompson en pleegde nu en dan een artikeltje met voorzichtige onderzoekingen naar de morele aard van de Vlaamse onafhankelijkheidsstrijd. In een beperkte kring van vertrouwelingen testte ik mijn ideeën voorzichtig uit, maar vandaag kan ik ze met volle overtuiging aan u voorleggen en u bewijzen waarom de Vlaamse onafhankelijkheidsstrijd een intrinsiek morele zaak is.

Voor ik u dat bewijs kan leveren, moet ik echter samen met u wel eerst de gronden identificeren waarop mijn morele uitspraak gestoeld is. Je kunt immers gemakkelijk zeggen dat iets moreel goed of slecht is, maar de vraag is volgens welke standaard je dat doet? Op grond waarvan zeggen we immers of iets goed, dan wel slecht is? Wat is met andere woorden de grondslag van de moraal?

Doorheen de geschiedenis zijn daar verschillende antwoorden op gekomen. De Katholieke Kerk beweerde dat de moraal een gegevenheid is van god. Mozes kwam van de berg en had na een visioen de tien geboden in stenen tafels gebeiteld.

Maar de vaststelling die Nietzsche in de 20^ste eeuw al maakte, klopt: “God is dood”. Met alle respect voor wie gelovig is, het is een feit dat na de Tweede Wereldoorlog de langzame erosie begon van de Katholieke moraal, met als “hoogtepunt” (ik zet het tussen aanhalingstekens) de gebeurtenissen in mei ’68.

De ethische vraag die sindsdien beantwoord moest worden luidde als volgt: “Als de moraal niet meer van God komt, van wie dan wel?”

Opnieuw zagen verschillende antwoorden het daglicht. De enen beweerden dat er een soort situatie-ethiek bestaat, waarbij afhankelijk van de feiten, dezelfde handeling soms goed en soms slecht is. Iemand voor een trein gooien is slecht, maar als je er de levens van de inzittenden mee kan redden omdat de trein op die manier tot staan gebracht wordt voor een ravijn is het wel ok.

Anderen beweerden dat de bron van moraal toch van een transcendent wezen kwam, maar niet van een God zoals we die kennen. Die mensen zitten nu nog aan een strand in India te zoeken naar hun ziel, wiet te roken met grijzende haren, mijmerend over de tijd van flower power die al lang voorbij is.

Nog anderen hielden vol dat de bron van de moraal “de samenleving”, “de collectiviteit”, ja zelfs “de staat” is. Het is vooral die laatste notie waar Rosenbaum zich tegen verzet heeft. Zij groeide op in een samenleving die gekenmerkt werd door een groeiend collectivisme. Na de val van de Tsaar kwamen de bolsjewieken aan de macht, en tot aan haar vertrek uit Rusland in 1926 zag zij hoe mensen zichzelf meer en meer onderwierpen aan wat toen heette “de dictatuur van het proletariaat”.

Wat haar vooral opviel, is dat ze het vrijwillig deden. Mensen werden niet gedwongen om gebruikt te worden als soldaat, politiek commissaris, beul, spion of moordenaar, ze deden het uit een soort schuldgevoel. Mensen werden niet gedwongen om als brandstof te dienen in de hoogoven van het ideaal, ze vertrappelen elkaar bij manier van spreken om er als eerste zelf in te kunnen springen.

Het is de herkenning van dit soort psychologie in de lezing van professor Thompson die mij een esthetische ervaring - dat is: het gevoel dat je connectie maakt met de realiteit - bezorgde. Ook in Vlaanderen zie je daar namelijk talloze manifestaties van. Terwijl alle feiten er immers op wijzen dat Vlaanderen solidair, open en democratisch is, lopen wij toch rond met een zelfbeeld dat ons het tegenovergestelde doet voelen.

Zo wordt Vlaanderen bijvoorbeeld constant verweten egoïstisch te zijn, zelfs al is het zowat het meest solidaire volk op aarde. Wallonië toont geen enkele solidariteit met Vlaanderen wanneer er Vlaamse banken moeten gered worden, of nog, wanneer de Waalse vervoersmaatschappij TEC nieuwe bussen moet kopen. Men bestelt ze liever in Frankrijk dan bij Van Hool in Lier, zelfs al zijn ze in Frankrijk duurder.

Vlaanderen wordt constant verweten onverdraagzaam te zijn, zelfs al voert het duidelijk een heel zacht inburgeringsbeleid naar nieuwkomers toe, met taalopleidingen waar niet eens een resultaatsverbintenis maar een inspanningsverbintenis aan gekoppeld wordt. In Wallonië wordt niet het minste beleid daaromtrent gevoerd. Er is zelfs geen woord dat “inburgering” adequaat kan vertalen. Wie daar geen Frans kent, wordt aan zijn lot overgelaten.

Vlaanderen wordt verweten de democratische rechten van de Franstaligen in de Rand niet te respecteren, zelfs al worden de rechten van de Nederlandstaligen in Brussel veel zwaarder met de voeten getreden. Beland als kind na een ongeval maar eens in een Brussels ziekenhuis waar men het woord “pijn” of “moeder” niet begrijpt. Of ga maar eens in de politiek. In Wallonië kost een federale parlementszetel gemiddeld 37 000 stemmen, een Vlaamse 44 000. One man, one vote, alvast niet in België.

Als Vlamingen wéten we dat dit allemaal fout zit, maar toch voélen we het anders. We zijn als Vlamingen dus ambitieus, maar toch niet te, want we zijn bang dat men ons egoïstisch gaat vinden. We zijn trots op onze eigenheid, maar toch niet te, want we zijn bang dat men ons xenofoob gaat vinden. We geloven in democratie, maar toch niet te, want we zijn bang dat te hard uitkomen voor je mening het geheel kan schaden.

Dat is de morele toestand waarin Vlaanderen verkeert: we zijn bang van onze eigen schaduw, in de overtuiging dat voor jezelf opkomen gelijk staat met anderen schaden. We zouden nog liever in ons eigen vel snijden, dan dat we het verwijt zouden krijgen niet aan de sociale normering te voldoen. We willen constant onze goeie bedoelingen bewijzen, om toch maar niet afgekeurd te worden. Angsten beheersen ons leven, maar niemand kan echt identificeren waar die angst vandaan komt.

Alissa Rosenbaum kon dat wel.

Al vaak is betoogd dat de Vlamingen geen machtsmentaliteit hebben en dat ze zich daarom blijven schikken naar de minderheid. Als dat waar is, waarom zien we dan binnen het Vlaams Parlement wel degelijk sterk meerderheidsgedrag? Daar zijn de Vlamingen blijkbaar niet bevreesd om onderling elkaar de eigen wil op te leggen: meerderheid tegen oppositie, maar ook partijen onderling binnen de regering. Vlamingen kunnen in het Vlaams Parlement wel degelijk omgaan met macht.

Er moet dus een andere verklaring zijn waarom Vlamingen in de confrontatie met Franstaligen wel plots met hun staart tussen hun benen lopen, onderhandelingsposities op voorhand al afgeven, strategieën van zwakkelingen hanteren. Die verklaring is eenvoudig en is te omschrijven met een woord van zes letters: schuld. Onaflosbare, perpetuele schuld.

Dit is het fundamentele inzicht dat de lectuur van Rosenbaum mij bijgebracht heeft: wie zich schuldig voelt, eist niet. Dat geldt voor personen, maar ook voor collectiviteiten van personen, zoals naties. Als je de Vlamingen kan overtuigen dat ze een soort historische schuld hebben tegenover België en/of Wallonië, dan kun je hen koest houden.

Heel lang is het schuldcomplex van de Vlamingen de collaboratie in de WOII geweest. Schuldgevoelens daarover waren ook effectief terecht. Een belangrijk deel van de Vlaamse Beweging dacht dat met het adopteren van de nazistische ideologie Vlaanderen gediend zou worden. Maar het Belgisch establishment heeft dat schuldgevoel veel langer laten duren dan nodig was, en bewust: het werd gecultiveerd.

Hoewel in Wallonië Léon Degrelle niet minder nazistisch was dan Staf De Clerq in Vlaanderen, hoewel er aan het Oostfront meer Walen dan Vlamingen gestorven zijn, hoewel er in Wallonië ook een concentratiekamp was zoals dat in Breendonk, heerst in Wallonië dit schuldgevoel niet zoals in Vlaanderen.

Hoewel de daden van de Vlaamse SS’ers Wyss en De Bodt in Breendonk regelrechte exessen en niet de norm van de collaboratie zijn, hoewel de Vlamingen na de oorlog meer dan genoeg boete gedaan hebben onder de vorm van de Repressie, hoewel niet elke Vlaming schuldig was aan de collaboratie, en zelfs niet elke flamingant, heeft de generatie voor mij zich nooit echt kunnen bevrijden van dit schuldgevoel.

Tot op vandaag is er geen Commissie van Waarheid en Verzoening geweest, zoals dat in vele landen is gebeurd, om te onderzoeken wie welk aandeel in de schuld kan dragen. Nee, de schuldvraag moest blijven. Als een molensteen om onze nek. Ook vandaag nog, durven sommige Belgicisten het aan om de Vlamingen te wijzen op dat verleden.

Maar schuldgevoelens blijven niet duren. Ik ben een lid van de eerste generatie die daarover geen greintje schuld meer voelt, zelfs niet in het collectief geheugen. Voor ons is de collaboratie een verhaal dat we in de geschiedenisles hoorden, en over de Repressie weten we nog minder. Ik bemerk bij mensen van mijn leeftijd weinig schroom over het Vlaming zijn.

Maar toch kon ik ook in mijn jeugd een poging observeren om opnieuw schuldgevoelens op te wekken. In de jaren ’90 werden de Vlamingen namelijk racistisch, discriminerend, egoïstisch en xenofoob. Anti-discriminatie-instituten zagen het licht, sociologische studies die de kloof met de burger moesten aantonen, en nog meer studies die moesten aantonen dat Vlaanderen eigenlijk door en door ziek was en moest bevrijd worden van wat men “de kerktorenmentaliteit” noemde.

Het schuldmechanisme werd geraffineerder. Konden de schuldgevoelens over de rol van de Vlaamse Beweging in WO II nog toegeschreven worden wat de Vlamingen toen deden, vanaf nu werden de schuldgevoelens toegeschreven aan wie we zijn. Dat is een essentieel verschil. Ik leg u uit waarom.

In principe kan elke schuld afgelost worden. Wie een huis koopt, weet dat binnen twintig jaar licht aan het einde van de tunnel komt. Dit is een berekenbare inspanning, geeft moed, perspectief, voelt aan als een investering. Met morele schuld is het niet anders. Wie iets fout gedaan heeft, bevrijdt zich na voldoende boetedoening (straf, sociale afkeuring, uitsluiting) van die schuld, net zoals men een huis afbetaalt.

Maar wat met een schuld die niet KAN afgelost worden? Wat men een schuld, die, hoe hard je ook je best doet, hoeveel je ook probeert, hoe sterk je het ook wil, nooit kan verdwijnen? Dan kom je in een uitzichtloze, perverse, zinloze versie van het bestaan terecht. Schuld lijkt dan niets meer te maken te hebben met wat je gedaan hebt, maar met wie je bent. Een historische schuld werkt goed, een erfzonde nog beter.

En het is net dat inzicht dat Rosenbaum opdeed in haar geboorteland: in totalitaire staten zijn de burgers nooit idealistisch genoeg. In Sovjet-rusland leerden de burgers over de onbereikbare en bovenmenselijke capaciteiten van arbeider Stachanov, in Nazi-Duitsland werd een raszuivere Germaan vereerd die nooit bereikt kon worden. Burgers in zo’n samenlevingen lopen constant rond met het gevoel tekort te schieten, schuldig te zijn.

Maar de vraag is waarom? In principe kan elke schuld afgelost worden. Je kunt een aantal keer zeggen dat je burgers te lui zijn in relatie tot het grote ideaal, niet pattriotisch genoeg of te weinig vrijgevig, maar al die morele schuldjes kunnen afgelost worden door het tegendeel te bewijzen: harder werken, een vlag uithangen, geld geven aan goede doelen.

Daar ben je dus als regime geen knijt mee. Wat je als regime moet doen – en hier is het inzicht van Rosenbaum geniaal – is de waarden van iemand tot zonde te verklaren. Een waarde is iets wat de mens wil behouden of verkrijgen: respect, liefde, eigendom. Wanneer je de waarden van je bevolking tot zonde verklaart, dan zal die bevolking er alles aan doen om die waarde te blijven produceren, zelfs al voelen ze zich schuldig. Dat creëert een “perpetuum culpabile”, een onuitputtelijke bron van schuld.

Als de bron van de schuld geen externe factor is, maar je eigen waarden, de dingen waarin je gelooft en die je maken tot wie je bent, dan is de brandstof voor het schuldgevoel onuitputtelijk. Wat zijn nu die Vlaamse waarden die als zonde gepropageerd worden? Welke Vlaamse waarden zijn volgens de verdedigers van het Belgisch status quo zo verwerpelijk?

Het is geen overdrijving om te stellen, dat in essentie, het meest algemene politieke discours in Vlaanderen ervan uit gaat dat de staat het individu moet dienen. Dit sluit aan bij de Angelsaksische traditie, die vooral vanuit property rights en limited goverment is opgebouwd. Deze visie komt het meest voor in de noordelijke Europese staten.

Het beeld in Wallonië daarentegen proclameert net het omgekeerde: het individu staat den dienste van de staat, is er afhankelijk van, en dus is het voortbestaan van het individu bijvoorbeeld via uitkeringen en subsidies onderhevig aan het gedrag dat de staat wenst te zien bij zijn burgers. Dit is de Latijnse invulling van de staat en de invulling bij uitstek die men aan België wou geven bij de stichting van het land.

Maar de Vlaamse proto-democratie is steeds decentraal geweest. In de vroegere Nederlanden sprak men over de zeventien provinciën, terwijl er niet eens zeventien waren, maar ongeveer eenentwintig, al was ook dat niet duidelijk. Als bewijs van decentralisatie kan dat wel tellen: men had er zelfs geen idee van hoeveel onderdelen de Nederlanden (let op het meervoud van de naam) hadden, laat staan dat er een centralistische overheid zou geweest zijn.

Ook de Blijde intrede in Brabant is niet het ruggengraatloos binnenhalen van de nieuwe hertog, maar een ceremonie waarbij die hertog lokaal moet verklaren dat hij de vrijheden van de burgers zal respecteren. Vlamingen, Brabanders en mensen uit het Graafschap Loon maalden er niet om wie hen regeerde, zolang de burgerlijke vrijheden maar gerespecteerd werden, en die heer optrad in het belang van de collectiviteit naar andere politieke entiteiten toe.

Vlaanderen is intrinsiek een natie die als centrale waarde “productiviteit” heeft. Ondanks alles ondernemend zijn, sparen, hard werken en “er komen”. Vlaanderen nam de leiding in de technologische vernieuwing (Flanders Technology) en ook vandaag heeft Vlaanderen de ambitie om dé creatieve hub bij uitstek in Europa te worden (Flanders District of Creativity).

Nét dat wordt als zonde tegen ons gehouden. Onze ambitie om verder te gaan, nog productiever te zijn, nog meer welvaart te creëren wordt door Franstaligen afgedaan als onsolidair gedrag. Het lijkt onbegrijpelijk. De vooruitgang van Vlaanderen berokkent Wallonië geen schade, integendeel. Hoe beter Vlaanderen economisch presteert, hoe meer solidariteit het kan betonen. Hoe groter de taart wordt, hoe groter het stuk van die taart dat Wallonië kan krijgen.

Hoe kun je dan begrijpen dat het onderzoek naar het gebruik van populieren in het kader van biobrandstof geblokkeerd wordt, zelfs al zouden spin-offs daarvan Wallonië kunnen ten goede komen? Hoe kun je verklaren dat het beter ontsluiten van de Antwerpse haven, zelfs al willen we het met ons eigen geld betalen, geblokkeerd wordt? Hoe kun je verklaren dat de politieke leiders van Wallonië erop gebrand zijn elke economische vooruitgang van Vlaanderen te blokkeren?

We hebben geen verweer tegen de stelling dat we egoïsten zijn, zelfs al is de belastingdruk in België torenhoog, en wel grotendeels om socialistisch beleid te financieren dat in Wallonië gevoerd wordt. We hebben geen verweer tegen de stelling dat Vlaanderen asociaal is, terwijl het de Franstaligen zijn die de Vlaamse wens blokkeren aan 17-jarige meisjes vaccinaties tegen baarmoederhalskanker terug te betalen. We hebben geen verweer tegen het verwijt dat Vlaanderen er een blut und bodem-theorie zou op nahouden, terwijl het de Franstaligen zijn die de aanhechting van gemeenten bij Brussel eisen.

In de paasvakantie van 2009 zijn zeven Waalse excellenties op reis geweest naar de States om daar “de economische crisis” te bestuderen. Op elf dagen tijd werd daar 13 000 euro per man uitgegeven. De Walen zouden woest moeten zijn. Ook de Waalse Gewestbegroting, een volledig Waalse aangelegenheid, is al sinds zijn ontstaan structureel deficitair. Twee op drie kiezers van de PS leeft van een vervangingsinkomen. Het beleid dat de Waalse overheid voert, is erop gericht de Walen afhankelijk te houden. Dat is de oorzaak van de Waalse malaise, niet wij.

Vlaanderen is moreel bankroet. Ergens onderweg hebben wij de morele code van onze tegenstanders aanvaard en besloten dat onze eigen waarden verkeerd zijn. Wij laten ons de wet dicteren door de minst productieven in dit land, door diegenen die leven (en zelfs overleven) bij onze gratie. We nemen er elke belediging (Le Soir), elk gebroken akkoord (BHV), elke usurpatie van de macht (omzeiling van de pariteit in de regering door staatssecretarissen) bij. En toch voelen we ons nog schuldig.

Het is tijd dat we ons bevrijden van dit schuldgevoel. We moeten leren dat Vlaanderen wordt gehaat, niet om zijn fouten, maar om zijn deugden. Niet het Vlaamse gebrek aan solidariteit, maar de Waalse politici zijn verantwoordelijk voor wat in hun polis gebeurt. Wij moeten het idee overboord gooien dat ons leven slechts waarde heeft in de mate dat we leven voor het geluk van een ander. De behoeftigheid van Wallonië is geen blanco cheque op ons eigen geluk.

Slechts wanneer Vlaanderen vrij zal zijn, zal er een einde komen aan de perversie langs beide kanten van de taalgrens. In Vlaanderen, een einde aan de perversie van het schuldgevoel. In Wallonië, een einde aan de perversie van een politiek die mensen niet bevrijdt maar gevangen houdt. Voor beide Vlaanderen en Wallonië zou het einde van België het begin kunnen betekenen van een oprechte vriendschap.

Ik wil afsluiten met een beeld. Van de Griekse god Atlas, die de wereld op zijn schouders torst. In het boek van Rosenbaum stond die bol hij torste voor zijn schuldgevoel tegenover zij die eigenlijk door hem onderhouden worden. In België staat die bol gelijk met het Vlaamse schuldgevoel tegenover Wallonië. Ik citeer Alissa Rosenbaum uit Atlas Shrugged:

“Als u Atlas zou zien staan, de reus die de wereld op zijn schouders torst, met bloed dat van zijn borstkas druppelt, zijn knieën knikkend, zijn armen trillend, maar nog steeds proberend om de wereld omhoog te houden met het laatste van zijn krachten, en hoe groter de inspanning, hoe zwaarder de wereld op zijn schouders zou wegen, wat zou u hem dan zeggen te doen?

-- Ik zou zeggen dat hij die wereld van zich af moet werpen.”

We moeten Vlaanderen uitbouwen op het moreel uitgangspunt dat nu ontkend wordt: dat wij mogen leven voor onszelf, dat onze welvaart, ons geluk, ons harde werk ons eigendom zijn. Dat we solidair kunnen zijn, maar dat dat geen morele plicht, maar een morele optie is. Dat de Vlamingen niet uit schuldgevoel hoeven te leven voor het groter ideaal België, maar zonder schroom de stichting van een eigen land mogen propageren waarin het leven van elk individu een doel op zich is. Een land waarin de Vlaming vrij is dus.

Dat is de visie op Vlaanderen die hartstochtelijk lief heb en gekozen heb om te verdedigen. Ik zal niets minder aanvaarden.

Brecht Arnaert dankt u.

Money is cheese

2010-06-06T20:59:00.003+01:00

Or why Obama leaves the people with nothing but "change".

Recently the U.S. Congress adopted the American Recovery and Reinvestment Act, Obama's plan to get the U.S. economy back on top. Approved widely in Europe, Flemish newspapers like “De Morgen” dream loudly of a return to Keynesian economics and the interest in more centralized forms of economic planning is growing. But there is nothing progressive about that. On the contrary. In particular, the monetary policies of Obama will cause a disaster. Mark my words.

787 000 000 000 dollar. This is the astronomical amount that the U.S. economy is injected with in Obama's plan. That is huge, considered that the US economy as a whole, is "only" worth 13 800 billion dollar. The investments that Obama makes are therefore nearly 6 percent of GDP. But that’s not everything. The Paulson-plan, still conducted under the Bush administration injected already 700 billion dollars. And mid March, the Fed announced to inject another 1200 billion dollars into the US economy.

Together with a number of other "collateral measures" it is safe to say that in a few months time the American economy received an injection was worth not less than 30% of its GNP. Never has a government spent so much. If there is still discussion about the usefulness of government intervention, then this is the biggest test case ever. Obama's plans seem to be the wet dream of every European social-democrat. But that things will go pear shaped is already written in the stars. We are blinded by the expenditure side, without looking at the revenue side. And with that side things are going thoroughly wrong.

Obama invests in green energy, social welfare, infrastructure and science, in education. But where does all that money come from? Are taxes in America increased then? Not at all, because the listed investments are in fact the smallest part of the stimulus package. More than half of that arrangement is tax relief, lówer taxes. Higher expenses and lower revenue, how can that be funded at the same time? Who had "deficit spending" had in mind, is thinking wrong. Deficit spending would mean that the government used taxpayer’s money to stimulate the economy, or at least make loans. But that isn’t the case. No dollar of all these plans is tax money. On the contrary. They are rolling of the printing presses of the Federal Reserve at this very moment.

There’s your answer! What Obama thus does is no more and no less than printing fresh money. A malevolent observer would say that, keeping President Mugabe in mind (231 million per cent inflation in Zimbabwe, November 2008) Obama's African roots have something to do with it, but that would be a bridge too far. Obama is just doing what every president since Nixon of the U.S. has been able to do in an unbridled fashion: inflating the money supply and thus administering heroin to an unhealthy economy. This is possible because on Sunday, August 15, 1971, the last check on the value of money, namely the Law of Gresham, was put out of game. But before we look into that, we need a piece of monetary history to be able to understand how the economic turmoil has come to where it is now.

In the beginning there was nothing. Man wandered about the fields and lived from hunting, fishing and picked whatever he could find. Because one individual had a bit of fish in overabundance, and some other a surplus of berries he couldn’t eat right away, they were exchanged for one another. And wood with meat. A lump of silex for a good piece of leather. And so on. With the increasing complexity of the division of labor in society, barter also refined itself. Because how do you trade a plough for berries? You couldn’t possibly accept hundreds of berries for that exchange, because they would rot before you could eat them. Or maybe you could, if you managed to exchange some of those berries again for other goods.

In fact, that is how indirect exchange emerged: the berries itself were no longer sought, they rather served as a medium of exchange for other goods. Those berries were money. In this perspective, money is nothing more and nothing less than a medium of indirect exchange. Something we seem to have forgotten in our modern times.

From then on it went fast. People increasingly exchanged an intermediate product that everyone could use and that was small enough as a unit to buy a lot of different things. These intermediary exchange resources could be anything, there was no standard. But gradually, out of all the possible exchange materials (berries, fish, straw), the free market selected that exchange product that would be the most steadfast of quality and have the longest sustainability in time. After centuries of free competition between all types of exchange funds, two goods, gold and silver accrued as regular payment.

What is of prime importance in the overview of this development is that gold, as the most common used tender, is a real economic good. It is transferable as cheese, divisible as flour, sustainable as water. Just by having those excellent qualities, and not solely because of its scarcity, it has become the most widely spread tender. This is forgotten in collective memory. In our economic perception money is just a convention, a confidence issue. But it is not! Money has derailed into being a fiat-based standard, and that's the problem!

Where did it go wrong then? Sketching the entire monetary history would lead us too far, but we should not skip an essential step: the emergence of banks. Banks came in to existence under the influence of traders who found that payments in gold were too dangerous and inconvenient for trade, especially for large transactions.

They preferred to deposit their gold with a custodian who wrote them an IOU, which is in its most essential meaning an instrument of debt. From then on payments could be performed by handing over of this debt instrument to the trading partner, which could pick up the gold in the bank at any time he wanted. It is these debt vouchers that are the predecessors of today's banknotes …

Was it not that there is one important difference with the past. Those first banknotes indeed represented real value. At any given time, the concerned trading partner could convert the debt certificate in the material that it represented. Throughout time that was more and more often gold, but it could just as well be as tobacco in Virginia. There, tobacco notes, a debt security denominated in a weight of tobacco, were valid tender. No matter what the underlying material was, any denomination on paper always represented a weight in reality. And that’s where everything went wrong: Nixon cut that tie between the paper promise and its underlying value.

He did that because the monetary arrangements which had previously been made in Bretton Woods, no longer appeared tenable. On that monetary conference, the U.S. had committed themselves to make every dollar redeemable in gold, as it should be. The U.S. could easily make that promise, because by the end of WW II, due to European inflation which drove all the gold out of the old continent, the U.S. had a reserve of a weight in gold that can be expressed as 25 billion dollars. That promise would have been tenable today were it not that the successive U.S. governments since World War II, inflated the dollar increasingly. And mainly to finance a lot of wars.

Under a gold standard governments do not go unpunished for inflating their currency. In free markets, there a monetary mechanism is active that can be stated in the following phrase: "bad money drives out good money". This is the law of Gresham. It is of great importance to understand this monetary law, to be able to frame Nixon’s decision, and to understand the origin of the misery that we experience today.

Gresham's Law comes down to this. When a government conducts currency devaluation, and coins from before and after the devaluation are legally proclaimed to be equal in value, the coins with the highest intrinsic value will be exchanged for foreign currency, with which the lower valued units of domestic currency will be bought back, as to dodge inflation.

Specifically: if a dollar is defined by the government as a weight of 35 ounces of gold, and then that same government decides to inflate the currency (for example, 1 dollar = 34 ounces of gold), banknotes issued before the date of that inflationary measure will flow abroad. In the interior, you hardly notice anything, but in import transactions you will: businesses will always pay with the old, "good" coins. It was like that in the Middle Ages, and that still holds true. It takes some time before all notes are exchanged, but in the end notes with the greatest underlying value will flow abroad. And thus also the rights on the underlying value of these notes itself. And that is, as we know in our present times, gold.

That was precisely the issue of the U.S. in 1971. By inflating its currency during the decades 50 and 60, a lot of older and thus more valuable dollars disappeared abroad. They were known as Eurodollars. Just before the blowup of Bretton Woods, of the initial gold reserve of 25 billion dollars of gold, only 9 billion dollars remained in the US vaults. And on top of that more than 80 (!) billion of such unclaimed dollars circulated in Europe. Het was duidelijk dat de VS nooit meer aan al haar terugbetaalverplichtingen zou kunnen voldoen. It was clear that the U.S. could never back all its obligations with gold anymore, and that to keep the promise of redeeming every dollar in gold would mean the end of the country. So instead of admitting that the previous U.S. governments had unbridledly inflated their currencies, Nixon found that the attack was the best defense, and declared that the United States from that Sunday on would not repay their dollars in gold.

This is the greatest legalized theft in the history of mankind. What Nixon in fact did, was to say that the U.S. would never have to repay its debts. Henceforth there would be no longer be a liaison between the paper that is called a dollar and its underlying value. The auto-censoring force of the law of Gresham, namely that coins will be exchanged with foreign countries until their purchasing power has been restored, was put out of game. From now on, the U.S. Government's could inflate their currency without ever someone presenting them the bill.

In this perspective the monetary policy of Obama is in nothing different to that of his predecessors. The website www.recovery.gov states: "This is your money. You have a right to know where it's going and how it's being spent. Learn what steps we're taking to ensure you can track our progress every step of the way.” There should be:" This is newly printed money. You have the right to condemn this government for monetary fraud. Learn what steps we're taking to make sure you'll never find out. And you’ll see we’ve been fooling you all the way.”

Obama thus already brings no change in the economic field. He is monetizing the debt of the U.S. on the backs of the American public, and leaves them with nothing but “change”. That is: in the monetary meaning of the word: “keep the change”. We’ll spend the rest of your money.

Brecht Arnaert,

30/03/2009

This is the summary of larger essay on monetary policy, soon to be downloaded via www.smithsonsplace.eu

Over neushoorns en Westmalles. Ongenuanceerd schotschrift.

2010-04-23T12:40:00.004+01:00

Vlaamse vrienden,

De gebeurtenissen van gisteren (22 april 2010) hebben een diepe indruk op mij nagelaten. Vanuit mijn functie als fractiemedewerker bij N-VA voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers heb ik van zeer dichtbij de chaos, de onduidelijkheid, maar vooral de geestesgesteldheid van het gros van onze Vlaamse politici mogen meemaken. En daarmee is het triest, intriest gesteld.

Het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde, dat in essentie op 1 september 1963 ontstond, is nu 47 jaar oud en zal dus op 1 september zijn 48’ste “verjaardag” mogen vieren. Dat probleem is – ten overvloede, nogmaals, men zou vergeten waarover het eigenlijk gaat – dat de kieskringen overal in België aangepast zijn aan de provinciale grenzen, behalve in het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde, dat nog altijd één en ondeelbaar is.

Op 26 mei 2003 velde het Arbitragehof (de voorloper van ons huidige Grondwettelijk Hof) een arrest waarin duidelijk bleek dat de huidige kiesregeling ongrondwettelijk was. Het probleem is veelvoudig. Niet enkel worden Vlamingen politiek gediscrimineerd wanneer zij op een lijst willen gaan staan – zij moeten het, in tegenstelling tot de kandidaten die bijvoorbeeld opkomen in Leuven opnemen tegen politici van het Brussels Gewest –, het is vooral ook een symbolisch probleem: sinds 1970 is in de grondwet vastgelegd dat dit land uit vier taalgebieden bestaat. Dat hebben de Franstaligen nooit willen aanvaarden: “la Belgique sera latine, ou ne sera pas.” Dat is nog steeds hun motivatie, geloof het of niet.

Op 7 november 2007, na jarenlange discussie over allerlei mogelijkheden en ontsnappingsroutes, werd het splitsingsvoorstel dan goedgekeurd in de Commissie Binnenlandse Zaken met een Vlaamse meerderheid (uitgezonderd Groen! politica Tine Vanderstraeten, die zich onthield) tegen een Franstalige minderheid. Voor het eerst in de Belgische geschiedenis hebben de Vlamingen zo duidelijk gebruik gemaakt van hun democratische meerderheid. Het was ongezien, en het is toen dat ik besloot partijpolitiek actief te worden voor N-VA.

De gebeurtenissen sindsdien hebben mijn overtuiging dat Vlaanderen uit België moet trekken, alleen maar gesterkt. Niet vanuit een soort etno-culturele motivatie, niet vanuit een verstard Vlaams-nationalisme, maar vanuit de simpele vaststelling dat België geen democratisch land is, nooit geweest is, en nooit kan zijn. Willen de Vlamingen hun democratische rechten laten gelden, dan kan dat nooit binnen België, getuige de gebeurtenissen van gisteren. Volgt u even mee.

Omstreeks kwart voor twaalf geeft Alexander De Croo, voorzitter van Open VLD een persconferentie waarin hij het vertrouwen in de regering opzegt. Om kwart na één gaat Leterme het ontslag van zijn regering aanbieden bij de Koning. De zitting van de van de Kamer , die normaal om 14u15 moet beginnen, wordt even uitgesteld. Om half drie laat de Koning weten dat hij het ontslag van de regering in beraad houdt, en ontbiedt hij Kamervoorzitter Patrick Dewael. Om half vijf zitten de fractievoorzitters samen om te beslissen wat er moet gebeuren. Om vijf uur meldt Kamervoorzitter Patrick Dewael dat er geen plenaire vergadering komt.

Naar mijn gevoel is dit niets meer en niets minder dan een overname van de macht van het parlement door de Regering, mét medewerking van het parlement. Patrick Dewael, lid van de partij die net uit de regering is gestapt, wordt naar de Koning geroepen net op het moment dat hij de Kamer zou moeten voorzitten. Gedwee rept hij zich echter naar de Koning.

De Koning zelf heeft hier echter weinig in te brokken. Art 106 van de Grondwet stelt dat de koning politiek onverantwoordelijk is, en dat zijn handelen telkens moet gedekt worden door een regeringslid. Is het dus Leterme zelf die zijn ontslag in beraad houdt? Is het Leterme die Dewael laat ontbieden, zodat de plenaire zitting niet meer kan doorgaan?

Ik denk van wel. De bedoeling van dit alles is duidelijk: het momentum van de crisis breken, uitstellen, vertragen, tot het weer over is. Dan gaan we terug naar de orde van de dag. De democratie mag dus tot besluiten komen, zolang maar niet geraakt wordt aan de essentie van België: “In dit land regeert de minderheid jongens en meisjes, en zo lang jullie aan dat principe niet raken, mogen jullie spelen in de democratische zandbak.” Van zodra de Vlamingen echter, volstrekt democratisch gelegitimeerd, hun rechten willen opeisen, is er crisis.

Ik zeg u dat wij in een totalitaire staat leven. Ik heb daar verschillende aanwijzingen voor. Laat ons beginnen met het democratisch proces zelf. De Vlamingen hebben 88 zetels in de Kamer, de Franstaligen 62. Dat betekent, dat indien de Vlamingen dat zouden willen, zij elk wetsvoorstel eenzijdig zouden kunnen doordrukken.

Dat heb je nou eenmaal in een land dat fundamenteel maar uit twee delen bestaat: de grootste groep heeft het voor het zeggen. Daarom werken tweeledige landen ook niet: als in de VS één staat iets anders wil dan de 49 andere, dan is 2 % van het land het oneens met de rest van het land. In België is dat meteen 50 %, wat maakt dat elke beslissing die één groep wil nemen, het land meteen destabiliseert. België is dus inherent instabiel, niet door slechte politici, “mensen die elkaar niet meer kennen” en meer van die zever, maar institutioneel, structureel.

De vraag is of een land dat inherent instabiel is, het wel waard is om verder te zetten? Hoeveel energie wordt niet besteed aan het in de lucht houden van deze staat om de staat zelf? Niet om het welzijn van beide Vlamingen en Walen – we verarmen collectief – maar om het welzijn van zij die vinden dat België kost wat kost – letterlijk – moet blijven bestaan. België om België, als doel op zich. Als daar nu en dan eens de democratie voor moet genegeerd worden, dan is dat een kleine prijs die moet betaald worden.

En die democratie wordt constant genegeerd. Neem nu de belangenconflicten. Die zijn ingesteld om te verhinderen dat de meerderheid (de Vlamingen) “hun wil zouden opleggen” aan de minderheid. Welnu, dat is nou eenmaal democratie. Ook in het Vlaams Parlement legt de meerderheid van het moment “zijn wil op” aan de minderheid. Of dacht u dat de Franstaligen, ver voor de federalisering, en ver voor de democratisering – tot 1893 gold hier het cijnskiesrecht – “hun wil” niet opgelegd hebben aan de Vlamingen, ons proberen te verfransen hebben? Wij willen niet eens dat, wij willen dat Vlamingen in de rand rond Brussel gelijke rechten krijgen bij verkiezingen als de Franstaligen. Maar dat kan niet, omdat dat een belangenconflict is.

Welnu, democratie is nu eenmaal het geciviliseerd schenden van elkaars belangen. Zolang dat gebeurt binnen het kader dat gewaarborgd door de rechtsstaat – de bescherming van individuele rechten – is dat ook geen enkel probleem. Maar enkel omdat de Franstaligen nu toevallig in die minderheid zijn, is dat wel een probleem. En tot er een betere manier gevonden wordt om de polis te organiseren, is dit het systeem.

Maar België kan niet tegen democratie. Bemerk dat België enkel functioneert wanneer de Vlamingen NIET opkomen voor hun rechten. Als ze dat wel doen, dan staat er een hele batterij procedures klaar om hen de mond te snoeren. De Vlamingen zijn zelfs zo gedwee om deze hoogst ondemocratische procedures te volgen, en dan nog worden die misbruikt. Nog eens de belangenconflicten.

Op 8 november 2007, de dag na de goedkeuring van het wetsvoorstel tot splitsing in de Kamercommissie Binnenlandse Zaken, dient de Franse Gemeenschap een eerste belangenconflict in. Nu moet u weten dat een belangenconflict 120 dagen duurt en uit drie fases bestaat: het dossier verhuist eerst 60 dagen naar een Overlegcomité, daarna 30 dagen naar de Senaat, en daarna terug 30 dagen naar het Overlegcomité, die het dan terugstuurt naar De Kamer.

Het is duidelijk dat deze procedure op zich al hoogst ondemocratisch is. Het Overlegcomité bijvoorbeeld, is ten eerste al paritair samengesteld en overlegt bij consensus. Pariteit maakt abstractie van minderheden en meerderheden, beide taalgroepen komen daar in gelijke verhouding tegenover elkaar te staan. Totalitair feit nummer één: democratie telt niet, gedwongen gelijkheid wel.

Bovendien, doordat men “bij consensus” beslist, volstaat het dat één Franstalige niet akkoord gaat om alles te blokkeren. De Vlamingen weten heel goed, dat het einde van een mislukt overleg in het Overlegcomité ook het einde betekent van de regering. Het is dus kiezen of delen: ofwel zet je door en heb je geen regering meer, ofwel geef je toe en slik je je eisen in. Totalitair feit nummer twee: regeren bij concensus is regeren bij veto van de minderheid.

Dit zijn dan wel totalitaire praktijken, maar doordat ze zo obscuur en hoogpolitiek zijn, zijn ze niet heel erg zichtbaar voor de bevolking. De meeste mensen snappen niet eens waar het over gaat, en onze Vlaamse journalistiek is nu ook niet bepaald om over naar huis te schrijven. Dat passeert wel; erger is het gesteld met totalitair feit nummer drie: de totale som aan procedures kan langer duren dan een legislatuur.

Check it. Het eerste belangenconflict, ingesteld door de Franse Gemeenschap op 8 november 2007 duurde 156 dagen. Het tweede, ingesteld door de Franse Gemeenschapscommissie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op 9 mei 2008, duurde maar liefst 253 dagen. Het derde, ingesteld door Waals Gewest op 14 januari 2009 duurde zelfs 269 dagen! Dat is meer dan drie kwart jaar! Ondertussen loopt het vierde belangenconflict, ingesteld op 27 oktober 2009 door de Duitstalige Gemeenschap. Het wordt voorzien af te lopen op volgende week donderdag 28 april en zal dan 182 dagen geduurd hebben. Als het dan al zal aflopen. Men vindt wel een kunstgreep om het te verlengen.

Met deze procedures is dus van alles mis.

Ten eerste wordt de procedure oneigenlijk gebruikt. In totaal kan men vijf keer een belangenconflict ingeroepen over hetzelfde dossier, wat volgens gelijk welke rechtsnorm een oneigenlijk gebruik is van de procedure, vergelijkbaar met een “tergend geding” in de burgerlijke rechtspraak. Zelfs al zouden alle vijf de wetgevende vergaderingen geschonden belangen hebben bij dit conflict – wat niet zo is – dan nog zouden zij hun belangenconflicten moeten samenvoegen in één geding. Vijf keer over hetzelfde een procedure houden, het is een lachertje.

Ten tweede wordt er duidelijk een loopje genomen met de termijn, die normaal 120 dagen moeten duren. Men telt er bijvoorbeeld de recessen niet bij, men talmt met het akte nemen van de beslissing van een orgaan. Zo schortte men bijvoorbeeld het laatste belangenconflict met twee weken op omwille van de paasvakantie. En bij het tweede belangenconflict nam De Kamer nam pas akte van de beslissing op 4 juni 2008, terwijl het al op 9 mei 2008 al ingesteld werd. Tal van andere kleine redentjes zorgen ervoor dat de tijd – onwettelijk as hell – gerokken wordt.

Ten derde worden de Vlaams Parlementsleden gediscrimineerd. Zo kunnen leden van het Waals Gewestsparlement, die ook lid zijn van het Franse Gemeenschapsparlement twee keer stemmen om een belangenconflict in te dienen, wat hun Vlaamse collega’s niet kunnen.

Ten vierde wordt de procedure buiten elke proportie gebruikt. Zo is eigenlijk enkel de Franse Gemeenschap belanghebbende, want het is enkel zij die in haar belangen geschaad zal worden door de splitsing van BHV. Het Waals Parlement wordt als dusdanig niet geschaad door deze regeling, want het gaat over een splitsing van een kiesarrondissement dat niet eens in Wallonië ligt. Het Duitstalig Parlement wordt nog minder geschonden. En toch kan het, terwijl het ruwweg 70 000 mensen vertegenwoordigt, de wil van meer dan 6 000 000 Vlamingen platleggen.

Het zou lachwekkend zijn, moest het niet gaan over zo’n ernstige zaken als democratie. Het is werkelijk een tragikomische slapstick: zelfs de procedures, die in hun aard alleen al door en door ondemocratisch zijn, worden niet correct toegepast. Wie houden we eigenlijk nog voor de gek? Dit land is geen democratie, maar een dictatuur van de minderheid!

Dat valt te bewijzen. De gemiddelde duur van een belangenconflict is 215 dagen. Die duur steeg steeds maar, van 156 dagen (over tijd), tot 253 dagen (zwaar over tijd), tot 269 dagen (zeer zwaar over tijd) tot nu het laatste, 185 dagen (minder, maar nog steeds over tijd). Er kan nu nog een vijfde belangenconflict ingeroepen worden door het Brussels Parlement, en indien dat het wat beter doet dan het gemiddelde, is het mogelijk dat een nieuw record van +269 dagen gevestigd wordt.

Welnu, als we berekenen dat een legislatuur vier jaar of 1460 dagen duurt, en als we dat delen door vijf mogelijke belangenconflicten, dan volstaan 293 dagen per belangenconflict om de hele legislatuur te overbruggen. Op dat moment, wanneer de samengestelde tijd van al die procedures langer worden dan de legislatuur zelf, leven we de facto in een totalitair regime. Ik zeg u dat we daar nu al in leven, maar dat men om redenen van omzichtigheid dit liever niet te expliciet maakt. Enkel als het echt nodig is, zoals gisteren, dan grijpt de deux ex machina wel in. Zeker is dat de democratie hier nooit mag werken.

Dit alles is al heel erg, maar nog niet het ergste. Het is eigenlijk daarover dat ik het met u wou hebben, maar ik gebruik altijd te veel woorden. Het ergste is dat de Vlaamse politici dit lijdzaam ondergaan, dat zij geen ruggegraat hebben, dat zij de wensen van hun eigen kiezers negeren om een land te redden hun eigen belangen constant schaadt. Observeer de psychologie van onze politici.

Toen het eerste belangenconflict afliep op 8 mei 2008, ontstond een surrealistische crisis, waarbij de Vlamingen van de meerderheid, en Yves Leterme op kop “smeekte” – stel u voor!!! – om een nieuw belangenconflict in te roepen. Ze waren bang dat de regering zou vallen. Een regering die volledig gedomineerd wordt door Franstaligen nota bene! Het is alsof de slaaf aan zijn meester zou vragen: “Laat me alsjeblief niet vrij.”

Ook toen het tweede belangenconflict afliep, dat van de Franse Gemeenschapscommissie was er een “crisette”, maar “gelukkig” – ziet u de perversie in waarmee we bezig zijn – diende ook het Waalse Gewest op 14 januari 2009 een nieuw belangenconflict in.

De derde keer was men er al psychologisch aan gewoon geraakt. Toen het belangenconflict van het Waals Gewest afliep werd er niet veel kabaal meer gemaakt toen het Parlement van de Duitstalige Gemeenschap het vierde belangenconflict inriep, zelfs al was dit het meest flagrante misbruik van de procedure die we tot dan toe gezien hadden. Enkel de lokale burgemeesters van Vlaams-Brabant schreven nog een brief naar Karl-Heinz Lambertz en dat was dat. Van de partijtoppen uit werd niets meer vernomen, of het moest windowdressing geweest zijn.

Deze schizofrenie, die altijd latent aanwezig was in deze regering – de eerste regering ooit die zelfs geen meerderheid van de zetels aan Vlaamse kant heeft ! We zijn de schaamte allang voorbij! – werd nu gisteren expliciet. Voorzitter De Croo van Open VLD schraapte al zijn moed bijeen en verkondigde dat Open VLD uit de regering stapt. Zeker niet om BHV op te lossen – de enige rechtvaardige oplossing is de eenzijdige splitsing, wij moeten onze rechten niet afkopen, maar afdwingen - maar om platte, electorale redenen: het was nu of nooit.

Immers, binnen twee maanden komt het Europees voorzitterschap eraan en dat betekent voor CD&V een grote bonus: zij leveren de premier, de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Defensie. Die krijgen gegarandeerd 6 maanden aan een stuk mediagenieke exposure. Op dat elan kan dan minstens nog twee à drie maanden in 2011 doorgegaan worden. Op die manier komt CD&V in pole position voor de verkiezingen van juni 2011. Open VLD zou geen verhaal hebben tegen dit overwicht, en daarom, niet omwille van BHV stappen zij uit deze regering.

Open VLD heeft nooit ten gronde begrepen waarover dit dossier gaat. Het was Verhofstadt – een Europees-nationalist – die in 2005 bijna had toegelaten dat de Franse Gemeenschap van Brussel decretale bevoegdheden kreeg in het Vlaams Gewest. Vanuit Brussel (dat op zich ook al zwaar gefinancierd wordt met Vlaams geld – Beliris) zouden de Franstaligen dan Franse scholen kunnen inrichten in de rand. Om maar één ding te noemen.

Voor Open VLD is BHV werkelijk maar agendapunt 178. Lastig, maar niet belangrijk. In de partijgremia, die beheerst worden door dandy figuren die zich graag wereldburger noemen – Wat is dat een wereldburger? Is die dan nergens geboren? Heeft ie geen roots? – begrijpen ze niet dat verfransing ook een problematiek van sociale verdringing is. Niet via een vrije markt, maar via geplande verfransing vanuit Brussel, ondersteund door de lokale Franstalige mandatarissen. Terwijl flaminganten zien hoe de lokale Vlaamse bevolking verdrongen wordt en het Vlaams territorium gepland ingenomen wordt, zij zien enkel vrije transacties tussen individuen.

Moest Open VLD het werkelijk menen met BHV en met V in hun naam in het algemeen, dan waren ze zelfs nooit aan de onderhandelingstafel gekomen. Welke zichzelf respecterende Vlaming onderhandelt over het grondgebied van zijn Gewest? Welke zichzelf respecterende liberaal onderhandelt over de individuele burgerlijke politieke en rechten van de burgers? Welke zichzelf respecterende democraat onderhandelt over herstellen van een ongrondwettelijkheid?

Het antwoord: enkel politici die niet liberaal zijn, geen enkele Vlaamse reflex hebben en die niet geloven in democratie. De top van de Open VLD is noch Vlaams, noch liberaal, noch democratisch ingesteld. Open ja, dat wel. Open dat die zijn. Oeh! Open geesten. Niet te geloven. Ik ben maar een bekrompen nationalist ziet u. Ik kijk naar hen op. Open? Mijn voeten. Zo open als een O, dat zijn ze! U ziet, ik maak me druk.

Een bewijs van hoe open men in die partij is, is de totale slachtoffering van de jongere generatie op het altaar van het Belgisch staatsbehoud. De Croo, die ’s morgens een moedige stelling innam – een einde maken aan dit zottekesspel – wordt halverwege de middag al afgeremd door Guy Vanhengel die even laat uitschijnen dat ie niet akkoord was met de uitstap uit de regering, en vervolgens om vijf uur vakkundig afgemaakt door Patrick Dewael die aan de Conferentie van Fractievoorzitters meedeelt dat er heden ten dage geen plenaire zitting zal zijn.

Het is de tweede keer al dat een democratische bijeenkomst van het parlement door de particratie tegengehouden wordt. Vergis u niet, het is niet zo dat Dewael beaat de richtlijnen van de Koning volgt. De Koning houdt het ontslag van Leterme in beraad, wat betekent dat er nog een regering is en wat betekent dat zijn handelen nog gedekt wordt door de regering, lees: Leterme.

Het is dus Leterme die beslist dat het parlement niet samenkomt, mét medeweten van Dewael. Het is me trouwens niet duidelijk of Leterme al vertrokken was uit het paleis toen Dewael daar arriveerde. Misschien is daar de verhouding CD&V – Open VLD opnieuw gekalibreerd. Daar lijkt het toch op, want Open VLD die net zelf uit de regering is gestapt, verhindert ter wille van de nog zittende regering – die een krappe meerderheid van 76 zetels heeft – dat het parlement bijeenkomt. Louis XIV is er niets tegen.

De Croo wordt dus teruggefloten door de éminence grise van zijn eigen partij, wat niet meer en niet minder dan een bedekt affront is voor de jonge voorzitter. In het actualiteitsprogramma Phara, diezelfde avond omstreeks 23u00 maakt De Croo terug een opening om aan tafel te gaan zitten “onder strikte voorwaarden”. De opstand der lilliputters is neergeslagen, zijn geloofwaardigheid is gebroken, de recuperatie kan beginnen.

Enkel een doorwinterde, oude, cynische politicus die allang zelf het geloof in rechtvaardigheid opgegeven heeft kan zo’n schizofrenie aan. Voor zo’n jonge mens als ik is het demotiverend als de pest. Waarom zouden jongeren nog moeten geloven in politiek, als wat een meerderheid wil blijkbaar toch niet van tel is?

Ondertussen lees ik in de Vlaamse kranten dat deze politieke generatie failliet is. Waaaaat? Nee godverdomme, de oude politieke generatie – die deze miserie keer op keer laat aanslepen – is politiek failliet. Het enige dat bij de jongere generatie te merken valt is dat ze hun krediet razendsnel verspelen door niet op te treden tegen die oude politieke cultuur van belgicisme die in hun partijen nog steeds de plak zwaait. Zij zullen inderdaad binnen de kortste keren bankroet zijn als zij, net als hun voorgangers, onrechtvaardigheid blijven gedogen.

De Vlaamse media dan is oer-oer-oer-schuldig aan het toelaten van intellectuele oneerlijkheid. Ik zie een Carl Devos tijdens Villa Politica zeggen dat een splitsing zonder onderhandelingen sowieso nooit mogelijk is. Ik hoor Dave Sinardet op de radio de crisis relativeren door een ander arrest erbij te sleuren die niets, maar dan ook niets met de zaak te maken heeft. Ik zie Peter–hebt u mijn laatste armanipak al gezien?-Vandermeersch triomfantelijk vertellen dat dit in geen enkel ander land kan, behalve België, alsof dat een verdienste is.

Ik hoor journalisten de vele kwade reacties op krantensites en nieuwsblogs relativeren, minimaliseren, ridiculiseren. Ik zie academici de revue passeren om te zeggen dat de mensen niet wakker liggen van dit probleem. Dat klopt. Maar dan wel omdat het net zij zijn die de desinformatie verspreiden. Tot nog toe heb ik geen enkele van die mediagenieke professoren een democratische analyse horen maken, enkel een juridische. Als een meerderheid een simpel wetsvoorstel niet gestemd krijgt, is er dan niet iets fundamenteel mis met het land? Nee hoor, dit is Belgisch federalisme weet u, en hier gaat dat anders. We hebben er zelfs een vak aan gewijd aan de Gentse Universiteit. Zoooooo uniek is ons model. Maar over democratie? GEEN WOORD.

Ze werken gewillig mee aan het Belgisch status quo, dat onbegrijpelijk is in zijn natuur. Er zijn ongeveer tien mensen die de Bijzondere Financieringswet kunnen uitleggen, ongeveer duizend die van naaldje tot draadje weten hoe de Belgische staatsstructuur in elkaar zit – hoorde u al ooit van de Verenigde Vergadering van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie? Ze bestaat! – en sinds kort ongeveer tienduizend mensen die onlangs zijn te weten gekomen dat er zoiets bestaat als een minister-president van de Duitstalige Gemeenschap. Karl-Heinz Tomatoketchup Lambertz.

Maar daarbuiten? The great void. Doodse stilte. Hier en daar een journalist die zich waagt aan een stukje over onze instellingen. De mensen liggen er inderdaad niet wakker van. Niet omdat het hen niet interesseert, maar wel omdat ze het niet begrijpen en het opgeven. Daar rekent men inderdaad op: dat mensen er zo weinig mogelijk van begrijpen, dat ze afhaken, dat ze teruggaan naar hun dagelijkse leven, strijdend voor hun bestaan onder de hoogste belastingen van Europa. Niet te veel vragen stellen: DOE STILLE VOORT.

Ik doe niet stille voort. Ik doe luid voort. Ik moet denken aan het toneelstuk Les Rhinoceros van Eugène Ionesco. Gradueel veranderen we allemaal in neushoorns, en steeds minder mensen zien de waarheid: nooit of te nimmer zullen de Vlamingen in dit land recht gedaan worden. Ik zal dus niet rusten voor er op mijn paspoort staat: “Brecht Arnaert, burger van de Republiek Vlaanderen”.

HAY TAY PAY! LEVE DE VLAAMSE GAAI! En dan nu een Westmalle Tripel.

De onmogelijkheid van de optie-Crols

2010-04-20T17:49:00.003+01:00

Lezing gegeven op de SFL-trefdag, 26 september 2009 – Brecht Arnaert

Op zondag 23 augustus 2009 riep Frans Crols tijdens een toespraak op de Ijzerwake op om Brussel niet langer de onafhankelijkheid van Vlaanderen te laten hypothekeren. Het was de eerste keer dat zo overtuigend de slogan “Vlaanderen laat Brussel niet los” werd gecounterd, en moet ons allen aan het denken zetten over onze argumenten om Vlaanderen onafhankelijk te laten worden mét Brussel erbij. Crols is niet onze tegenstander, hij is onze bondgenoot in het revitaliseren van een debat dat veel te lang niet gevoerd is.

De redenering van Crols is de volgende. In de Vlaamse Beweging is het heersende discours dat we eerst het Brussel-probleem moeten oplossen voor we onafhankelijk kunnen worden. Crols stelt net het omgekeerde: net doordat we zo vasthouden aan Brussel, vertragen we onze koers naar onafhankelijkheid. Net omdat de Franstaligen weten dat we alles zullen doen om Brussel te behouden, dwingen ze ons keer op keer om deals te aanvaarden die we eigenlijk niet willen, en slagen ze erin om de verdere emancipatie van Vlaanderen te beknotten.

Maar wat, aldus Crols, als we nu gewoon dat discours omdraaien? Wat als we nu resoluut kiezen om onze eigen weg te gaan, zonder Brussel? Dan hebben de Franstaligen geen hefboom meer om ons tot toegevingen te dwingen. Dan kunnen we dingen doen die we al lang wilden. Bijvoorbeeld een verlaging van de belastingen die nu torenhoog liggen, en de uitbouw van een eigen sociale zekerheid volgens Vlaamse inzichten.

Meer nog, deze strategie zou ons zelfs een grotere invloed kunnen geven op Brussel dan we nu al hebben. Stel dat de Vlaamse Regering beslist om de vennootschapsbelasting te laten zakken tot een historisch laag peil van bijvoorbeeld 15 %? Hoeveel bedrijven met hoofdzetel in Brussel, zouden dan niet verhuizen naar Vlaanderen? En wat als de burgers van de Republiek(?) Koninkrijk(?) Brussel de kans zouden krijgen om in te tekenen op een nieuwe en performante Vlaamse sociale zekerheid, ja zelfs de Vlaamse nationaliteit zouden kunnen aanvragen en dan als expats in Brussel leven?

In dat scenario zou Vlaanderen zowel op economisch vlak (bedrijfsleven) als op sociaal vlak (sociale zekerheid) een grotere invloed kunnen uitoefenen dan nu het geval is. Het zou zeker Brussel concurrentieel kunnen overtroeven, ervoor zorgen dat Brussel, noch op economisch vlak, noch op sociaal vlak kan concurreren met Vlaanderen. Terwijl de Brusselse Franstaligen via hun collega’s in het federaal parlement (met zijn bekende blokkeringsmechanismen) nu nog onze onnatuurlijk sterkeren zijn, zou in het scenario-Crols Vlaanderen voor het eerst de sterkste zijn in de Vla-Bru-verhouding.

Tot zover het standpunt-Crols. Vlaanderen zou dus op termijn kunnen zorgen voor een feitelijke afhankelijkheid van Brussel, wat zich vroeg of laat moet omzetten in een politieke afhankelijkheid, waarvan de meest uitgesproken vorm is dat het uiteindelijk toetreedt tot de Republiek Vlaanderen. En wel door de kleine poort, op onze voorwaarden. Het lijkt een droomscenario.

Maar Crols vergeet iets. Territorialiteit. De dag dat Vlaanderen uit de Belgische constructie vertrekt en Brussel achterlaat wordt een nieuwe internationaalrechtelijke situatie gecreëerd, waarbij Brussel tenminste een fractie van een seconde een onafhankelijke staat wordt, met alle rechten van dien. Een Republiek Brussel behoort tot de mogelijkheden, maar evengoed een Koninkrijk Brussel, of een constructie Brussel-Wallonië, als die laatste republiek het grondgebied Brussel zou willen aanvaarden als het zich aandient. Wat de staatsvorm ook mag zijn, het is duidelijk dat Brussel enkel en alleen tot Vlaanderen (of Wallonië) zal toetreden als de Brusselaars dat zelf willen.

“Wat is het verschil dan met nu?”, kan men zich afvragen. Ook nu hoor je te pas en te onpas dat de Brusselaars zelf moeten beslissen of ze bij Vlaanderen willen komen in het geval van een eenzijdige Vlaamse onafhankelijkheids-verklaring. Niets is minder waar. Noch Vlaanderen, noch Brussel, noch Wallonië hebben tot op heden volledige constitutieve autonomie, dat wil zeggen, autonomie van onderen uit, autonomie die bekomen wordt als de optelsom van wat haar eigen burgers aan macht aan de deelstaat delegeren. De huidige constitutieve autonomie van de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap en het Waals Gewest is slechts fragmentair, voor zover de indruk nodig is dat het autonoom beslissende delen zijn, maar het is slechts institutionele cosmetica. Volle constitutieve autonomie is niet het vertrekpunt voor de samenstelling van de federatie België.

Dat komt omdat België geen federale staat is, maar een unitaire staat met culturele én economische deconcentratie in aparte bestuursfiguren. Het onderscheid is belangrijk. Er bestaan veel definities over de term “federalisme”, maar zelden zijn die normatief: men stelt empirisch vast dat er een soort federerende beweging plaatsgevonden heeft, maar wat erachter zat, of welke richting die uitging, is blijkbaar niet van tel. In één adem noemt men de staatkundige beweging van staten die zich bij verdrag federeren in een groter verband en staten die uiteengegroeid zijn in deel-entiteiten die vooralsnog samen blijven, beide “federale” staten.

Ik ga daarmee niet akkoord. “Zich federeren” is afkomstig van het Latijnse werkwoord “foederare” wat zoveel betekent als “zich verenigen bij verbond”. Een federatie vorm je dus vanuit de basis naar een groter geheel toe, niet omgekeerd. Natuurlijk moet wetenschap zo objectief mogelijk zijn, maar het valt toch wel op dat men, omwille van enkele uitzonderingen waaronder België, de definitie van federalisme zo breed wil opentrekken dat een unitaire staat met wat deconcentratie in aparte bestuursfiguren ook meteen onder de definitie van federalisme valt.

Mijn stelling is dus dat België geen federatie is. Hoe sterk ons idee van zelfstandigheid binnen het Belgisch verband ook moge zijn, wij hebben die zelfstandigheid niet ontleend aan een bottom-up beweging die een stuk van haar soevereiniteit afstaat aan een federaal niveau. Wij ontlenen die zelfstandigheid aan een nog steeds unitair bestuursniveau dat de regionalistische tendenzen heeft willen accommoderen, maar nooit erkennen in zijn echte aard: die van aparte naties. We zijn dus geen Vlaamse proto-burgers, integendeel, we zijn lid van de Vlaamse Gemeenschap … van België.

Dat merk je aan tal van zaken. Zo zijn wetten, decreten en ordonnanties allemaal regelgeving die op gelijke hoogte met elkaar staat (mits enkele futuliteiten aangaande de ordonnanties). Bijgevolg vertrekt theoretisch elke regelgeving van het centrale niveau, dat een aantal functies van haar bestuur gedeconcentreerd heeft in eigen overlegorganen. En ook het befaamde verdragsrecht voor de gefedereerde entiteiten is in de praktijk ook Belgisch: in Europese ministerraden nemen Vlaamse ministers dan wel deel aan Raden die over Vlaamse bevoegdheden handelen, maar daarbij vertegenwoordigen zij niet Vlaanderen als legale, statelijke entiteit, maar de gehele Belgische overheid, hoe contradictorisch dat ook moge klinken.

Kijk het even na. Nemen we een duidelijk nationaal grondgebied en een duidelijke nationale identiteit als de twee belangrijkste kenmerken van een natie (een gezamenlijke geschiedenis laten we nu even achterwege, de problemen rond taal verzinken we in het begrip identiteit) dan vallen er binnen de Belgische constructie toch enkele interessante observaties te maken.

De Vlaamse Gemeenschap wordt gedefinieerd als die mensen boven de taalgrens die Nederlands spreken plus de mensen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest die zich wenden tot instellingen gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap. Zelfs al is dit moeilijk te traceren (je kunt dus echt geen koppen tellen in Brussel, de aanwezigheid van Vlamingen moet blijken uit onrechtstreekse tellingen van mensen die zich wenden tot Nederlandse voorzieningen), met wat goeie wil kun je je Vlaamse bevolkingsgroep definiëren. Maar het grondgebied van Vlaanderen is niet eengemaakt. Brussel ligt er midden in, maar heeft zich doorheen de federalisering als een apart grondgebied weten te handhaven. Daardoor is Vlaanderen tot op heden als natie ontmand, waardoor het niet uit België kan vertrekken.

In Wallonië heb je het omgekeerde fenomeen: daar is het grondgebied heel duidelijk, maar de identiteit dan weer niet. Walen worden samen in één structuur met Brusselse Franstaligen bestuurd, wat hen dikwijls verhindert een eigen politiek te voeren, los van Brussel. Merk bijvoorbeeld op dat het onderwijs in Wallonië zich niet Waals kan noemen, terwijl dat in Vlaanderen mutatis mutandis wel kan. Er is één onderwijsbeleid voor de Franstaligen in Brussel en de Walen, terwijl de problemen in beide Gewesten heel anders zijn.

Terwijl het Franstalig onderwijs in Brussel zwaar getroffen wordt door kwaliteitsverlies ten gevolge van een enorme migranteninstroom, is het Waalse onderwijspubliek helemaal anders van samenstelling. En toch kent Wallonië heel wat inmenging vanuit Brussel, hoewel de Brusselaars doorgaans weinig of geen uitstaans hebben met de problematieken van la Wallonie profonde. Ze hebben er ook geen kiezers en dus geen belangen. Hun politieke voedingsbodem is compleet anders.

Je hebt dus in globo Nederlandssprekende Belgen die in Vlaanderen wonen, Franssprekende Belgen die in Brussel wonen, Franssprekende Belgen die in Wallonië wonen, Nederlandssprekende Belgen die in Brussel wonen en ten slotte Duitssprekende Belgen die in Wallonië wonen. Maar allen zijn het Belgen. De voornaam kan veranderen, het genus is Belg.

Was België een federatie, dan zou er een moment moeten geweest zijn, al was het maar een theoretische fractie van een seconde, een moment waarop Vlaanderen, Wallonië (en misschien ook Brussel) onafhankelijk konden beslissen om zich tot een supranationaal niveau België te bekennen, zoals in Duitsland gebeurd is. It didn’t happen. “The act of federalism”, het werkwoord, het zich bij elkaar voegen heeft dus niet plaats gevonden. Dat is belangrijk voor de Brusselse positie.

Wie beweert dat Brusselaars de constitutieve autonomie hebben om zelf te beslissen als Brusselaars “as such” of zij bij Vlaanderen wil komen, dwaalt. Die Brusselaars hebben evenmin als de Vlamingen het recht om zich een subnationaliteit te noemen van de Belgische. De Belgische identiteit is tot nader order nog altijd één en ondeelbaar, wat de Vlaamse Beweging ook moge denken. Er zijn taalgroepen, er zijn taalgebieden, maar er is géén enkele “gefedereerde entiteit” die zich een subnationaliteit, dit is: een natie die zich gefedereerd heeft, kan noemen.

Hetzelfde geldt dus voor Brussel, zelfs al is het een Gewest. Het heeft evenmin constitutieve autonomie. Meer nog, de bestuursfiguur Gewest is zelfs ongeschikt om constitutieve autonomie op te eisen. Gewesten mogen dan wel de emanatie van de territoriale bevoegdheden zijn, de vraag blijft “wie” dan die constitutieve autonomie opeist? Zijn dat “de Brusselaars”? Zo ja, wat is dat, een Brusselaar? Pas als er zoiets bestaat als een Brusselse natie, kan er een legitieme vraag zijn naar een eigen grondgebied. Willen de Brusselaars autonomie, dan moeten ze eerst bewijzen dat “Brusselaar” zijn iets aparts is.

En nu komt het: zolang Vlaanderen niet uit de Belgische constructie vertrekt, valt dit Brusselaar zijn onmogelijk te definiëren. Het Brussels grondgebied mag dan wel ééngemaakt zijn, maar geen mens die weet wie dat dan zou moeten opeisen. De Franstalige Brusselaars, die net beweren dat Brussel de laatste plaats is waar België nog echt België kan zijn? De Vlaamsgezinde Brusselaars die eigenlijk Brussel bij Vlaanderen zouden willen zien komen, maar in de minderheid zijn? De groeiende groep van nieuwkomers die, bij gebrek aan een duidelijke Belgische identiteit, gewoon hun eigen identiteit blijven behouden en zich terugtrekken in etnische stadswijken?

Wie o wie kan in naam van alle Brusselaars constitutieve autonomie opeisen voor het grondgebied Brussel? Wat is met andere woorden het bindmiddel van die Brusselse Gemeenschap? Taal? Goed geprobeerd. Cultuur? Dacht het niet. Armoede? Perhaps, perhaps, perhaps.

Als politiek establishment moet je compleet gek zijn om de huidige politiek-filosofische posities te verlaten, als je niet zeker bent waar dat politiek avontuur eindigt. Zelfs al levert de huidige communautaire wurggreep enkel spierpijn op, alles is beter dan een compleet verlies van de huidige positie. Behalve … als er een externe factor is die ervoor zorgt dat je die positie veilig kan verlaten en je zeker bent van de bevrijding. De spreekwoordelijke institutionele cavalerie als het ware.

En het is hier dat het idee-Crols faalt. Het wegtrekken van Vlaanderen uit de Belgische constructie creëert de Brusselse identiteit DE FACTO, tegen de realiteit in. Er is, buiten het collectief verlaten worden door Vlaanderen, niets wat als substraat kan dienen voor de Brusselse identiteit. Daarom zijn de inspanningen van het Brusselse belgicistische middenveld (Aula Magna, BruXelforum) ook zo groot: men pleit voor de uitbouw van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscomissie – die in sommige constitutionele besprekingen zelfs de “Vierde Gemeenschap van België” noemt (cf Vande Lanotte) als het forum dat de Brusselse constitutieve autonomie zou kunnen claimen.

Maar die inspanningen, hoe zwaar gefinancierd die ook mogen zijn, hoe zeer die ook gesteund mogen worden door het Brussels middenveld, zijn niet het product van een Brusselse volksbeweging. Het zijn verdienstelijke intellectuele debatten, die inderdaad heel wat Brusselse problemen blootleggen (moet je echt eens lezen), maar het is een intellectuele beweging van de toplaag van een deel van de Brusselse academische, economische en culturele scène.

Vraag aan de Brusselse sympathisanten van ABVV bijvoorbeeld maar eens of ze geconsulteerd geweest zijn, of er acties of betogingen aan verbonden zijn. Ze zullen je zeggen van niet. Het is geen beweging die aan de basis gedragen wordt. Hoe zou dat kunnen? Hoeveel talen zou je om te beginnen moeten gebruiken om de grote verscheidenheid aan mensen die in Brussel wonen, te bereiken? Hoe wervend zou je “postnationaal” project zijn bij migrantengroepen die wel nog waarde hechten aan identiteit? Hoe veel mensen zou je kunnen mobiliseren voor een staatsproject waarin elk individu zich kan ontplooien, wetende dat grote stukken van de migrantenpopulatie komen uit regelrechte wij-culturen, waar in sommige gevallen het concept individu nog geen vorm gekregen heeft? Nee, de Brusselse Beweging is een intellectuele bloem die niet kan groeien in de voedingsbodem waar ze bedacht is.

Maar observeer wat er gebeurt als de optie-Crols voltrokken wordt. Trekt Vlaanderen uit België zonder Brussel, dan is de Brusselse Gemeenschap meteen gedefinieerd. Niet door een moeizaam identitair proces, maar met een pennetrek. Eens een territorium gegeven is, is het slechts een kwestie van tijd tot in relatie met dit territorium een identiteit zich ontwikkelt. Trekt Vlaanderen zijn handen van Brussel af, dan volstaat het voor de dominante groep Brusselaars (naar alle waarschijnlijkheid de Franstaligen) om binnen de nieuwe context de situatie DE JURE naar hun hand te zetten. Dan wordt het bindmiddel “het in de steek gelaten worden”. Koppel daar wat goedgemikte propaganda aan vast, en je hebt meteen een stichtingsmythe.

Crols doet dus in feite het werk van Aula Magna en consorten. Kan het bestaan van een Brusselse natie die aanspraak kan maken op het Brussels grondgebied nu nog met gemak ontkend worden, op grond van het feit dat er geen bindmiddel voor is, dan is dat met het voltrekken van het plan-Crols niet meer mogelijk: wij hebben dat feit gecreëerd.

Er zijn natuurlijk voordelen verbonden aan deze oplossing. Terwijl men vroeger nog kon volhouden dat Vlamingen en Walen slechts variaties zijn op de Belgische identiteit, die in zijn organieke vorm nog in Brussel terug te vinden was, zal dat bij de installatie van een eigen Brusselse identiteit niet langer kunnen. Alle lasagna-theoriëen over identiteit ten spijt: territoria kunnen zonder naties (jungles, woestijnen, onbewoonde eilanden), maar een natie kan nooit zonder een territorium.

Met deze oplossing komt er een duidelijk einde aan de identitaire verwarring zoals hierboven geschetst. Dan vallen beide de Vlaamse en de Waalse identiteit samen met het eigen grondgebied, en is er – letterlijk – geen ruimte meer voor de Belgische identiteit.

Maar de nadelen zijn legio. Zelfs al is de Brusselse natie in zijn beginjaren heel zwak, ze is volledig vrij om aan te vangen wat ze wil met haar (ongewilde?) autonomie. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk dat de Brusselse Republiek een federatie aangaat met de Waalse Republiek. En wat als Wallonië er vanuit die zelfde constitutionele autonomie erin slaagt aan te sluiten bij Frankrijk? Of Brussel meteen maar bij Frankrijk? Dan heb je een stukje “hexagone” midden in Vlaanderen.

Dat idee is trouwens niet zo heel absurd. De fameuze note pédagogique van de PS die midden juni 2008 bekend geraakte, is niet zomaar een gedachte-experimentje, maar een serieuze poging om een antwoord te formuleren op een studie die al meer dan twee jaar eerder uitgevoerd werd door de FUSL. Op een studiedag aldaar (18 maart 2005), werd het werk gepresenteerd van een aantal eminente constitutionalisten, die het statuut van Brussel onderzochten in het geval van “confederalisme”.

Dit natuurlijk als omfloerste omschrijving van wat zou gebeuren als Vlaanderen de benen neemt. Confederalisme is immers een schaamlapje voor wie separatisme niet over zijn lippen krijgt. En wat bleek uit die studie? Dat in het internationaal recht zeer weinig regels bestaan omtrent de afscheiding van staten. Er is er wel ééntje dat van gigantisch belang is, en die in vloeiend Latijn luidt: “Uti possidetis iuris, ita possideatis”, of in het schoon Vlaams: “Zoals u in rechte bezat, zal u in rechte bezitten”.

Dit beginsel was vooral populair bij de dekolonisering van Zuid-Amerika, waar het grondgebied van alle huidige landen eigendom was van Spanje (behalve Brazilië). Het gevaar bestond daar dat de pas onafhankelijk geworden landen hun nieuwe grenzen gingen betwisten. Immers, de bestaande grenzen waren slechts binnengrenzen van het enorme koloniale rijk, die in vele gevallen de etnische grenzen niet hadden gerespecteerd. Het “Uti possidetis”-principe verhinderde al te veel twisten: Argentinië, Chili, Paraguay, Bolivië en alle andere nieuwbakken landen erkenden de administratieve binnengrenzen van het vroegere Spaanse koloniaal gebied als elkaars buitengrenzen.

Toegepast op België is het dus van enorm belang hoe deze staat uiteenvalt. Gebeurt dat in de huidige constellatie, dan kunnen Wallonië, noch Brussel aanspraak maken op elkaars grondgebied. Brussel kan geen aanspraak maken op Wallonië of omgekeerd, omdat geen van hen de constitutieve autonomie heeft van waaruit ze zelfstandig tot een aansluiting bij Wallonië zouden kunnen beslissen. Wallonië van zijn kant, kan nog moeilijker aanspraak maken op Brussel, omdat het grondgebied van Brussel nu eenmaal buiten het eigen grondgebied ligt. En dat is nu eenmaal not done.

Deze twee zaken zijn de grootste obstakels voor de droom van een Wallo-Brux-constructie, die onder meer in 2007 door Antoinette Spaak en Serge Moureaux werd uitgesproken, maar ook in Le Soir van 17 april 2008 herhaald werd door Rudy Demotte en Charles Picqué.

Als we het politiek handelen van de Franstaligen herdenken vanuit deze wens – namelijk zo goed mogelijk uit de Belgische constructie te vertrekken – dan wordt heel wat van hun politiek gedrag begrijpelijk. Dan blijkt ten eerste een corridor geen lachertje te zijn, maar een noodzakelijkheid om in een post- België-scenario Wallonië en Brussel te kunnen verenigen. En dan blijkt ten tweede het onbegrijpelijke verzet tegen de splitsing van BHV, glashelder te zijn: indien Vlaanderen erin zou slagen om haar taalgrenzen duidelijk te affirmeren, dan vormen die ook de staatsgrenzen van de toekomst. Dat moet ten allen prijze vermeden worden.

En het straffe van de zaak is dat men dit niet eens verbergt voor de Vlamingen. In een andere “note pédagogique” van de PS (8.05.2008) wordt gesteld dat het niet-oplossen van BHV cruciaal is voor het voortbestaan van België. Laurette Onckelinckx stelt het in De Standaard van 31 mei 2008 zelfs nog duidelijker: “Brussel-Halle-Vilvoorde gaat over: hebben Wallonië en Brussel al dan niet een aparte toekomst? BHV gaat natuurlijk ook over de verdediging van de Franstaligen die in de Rand leven, maar dat is niet de kern van de discussie”

Er zijn nog signalen in die richting, maar die vallen moeilijker te bewijzen. In mijn essay “Brussels, part of the solution?” (23.01.2008) verdedig ik de stelling dat de Franstalige Brusselaars hun oorspronkelijk plan, de aanhechting van België bij Frankrijk zagen mislukken, en daarom op een plan-B overgeschakeld zijn: de organisatie van een zo groot mogelijke afhankelijkheid van Frankrijk, in afwachting van een politiek feit dat de oude droom weer nieuw leven kan inblazen.

De aanwijzingen dat de Brusselse Franstaligen zich in feite als “second hand French” beschouwen en maar wat graag een of andere samenwerking met Frankrijk op poten zouden zetten “en attendant” zijn legio. Vooreerst is het zo dat onze gehele economie al sinds de jaren tachtig (of de opstart van het federalisme -1980/1988) uitverkocht wordt aan Frankrijk. De opdoeking van Royale Belge in de Franse AXA-groep in 1985, de uitverkoop van de Société Générale richting het Franse Suez in 1988, de economisch onbegrijpbare sluiting van het winstgevende Renault Vilvoorde in 1997, de overname van de GIB-groep door Carrefour in 2000, de verovering van Electrabel en de recente aankoop van Fortis, het lijstje wordt ellenlang.

Verder zijn er ook politieke initiatieven in die richting. In maart 2008 liep hier nog een Bretoense burgemeester verloren, de heer Guégan, die samen met de Serviër Dobrica Milovanovic op 'fact finding mission' gestuurd was door het Congres van de lokale besturen van de Raad van Europa. Gedurende twee dagen “onderzochten” ze de niet-benoeming van de burgemeesters van Kraainem, Linkebeek en Wezembeek-Oppem. In 23 maart van datzelfde jaar kwam er dan een “veroordeling” door de VN ivm de Vlaamse Wooncode. Het was een initiatief van slechts een klein comiteetje (Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD) van de VN, maar werd dit internationaal voorgesteld als een rapport van de VN tegen Vlaanderen. En op 18 mei 2008 schrijft Steven Erlanger, redacteur van de Engelstalige krant The International Herald Tribune dat het beleid in de Vlaamse rand een vorm van “non-violent fascicm” is. Erlanger is Franstalig. De krant wordt uitgegeven in Parijs.

De geconcerteerde één-tweetjes met allerlei internationale instellingen, de tendentieuze berichtgeving over Vlaanderen in de internationale pers, de delegaties van neutrale gezanten, het kan niet op. Er is geen land ter wereld dat zoveel aandacht krijgt van Frankrijk als België. De samenwerkingsovereenkomst l'Eurométropole Lille-Tournai-Courtrai lijkt mij het nieuwste politieke wapen te zijn in deze veroveringsstrijd. Geen subtielere politiek dan cultuurpolitiek. Een naïef glimlachende Stefaan De Clerck, het is hoogst onrustwekkend. Noem mij een paranoïcus, ik vertrouw het voor geen haar.

De Franstaligen in België kiezen dus eieren voor hun geld. Men weet dat het schip al aan het zinken is, en koortsachtig is men op zoek naar de beste exit-optie. Het is mijn stelling dat Franstalig België meer bezig is met het voorbereiden van het einde van België dan wij. En dat terwijl wij in Vlaanderen nog steeds geloven dat België ook deze crisis wel zal overleven.

Welke conclusies moeten wij nu trekken voor onze houding tegenover Brussel in het algemeen en het plan-Crols in het bijzonder? Lijkt het verstandig om een intellectuele beweging van mensen die zich Brusselaars noemen (als aanduiding van een nationale identiteit, niet van stadsbewoners, zelfs al beweren ze “postnationalen” te zijn, whatever that may be) hét argument bij uitstek in handen te geven om constitutieve autonomie en de facto onafhankelijkheid op te eisen voor Brussel?

Men is intellectueel vrij ver gevorderd in hun legitimering van de Brusselse onafhankelijkheid, het enige wat men nu nog nodig heeft, is een bindmiddel voor alle Brusselaars waarmee men de boer kan optrekken om aan te tonen dat de gemaakte plannen realistisch zijn. Het zou heel onverstandig zijn om dat bindmiddel, namelijk het collectief verlaten worden door Vlaanderen, op een dienblaadje aan te reiken. Dus, tot nader order: “Vlaanderen laat Brussel niet los.”

Brecht Arnaert, 26 september 2009, GC De Markten.

De vredesduif is ernstig ziek

2009-10-13T20:28:00.003+01:00

Op vrijdag 9 oktober werd bekend dat Barack Obama de Nobelprijs voor de vrede krijgt, voor 'zijn buitengewone inspanningen om de internationale diplomatie en samenwerking tussen volkeren te bevorderen', aldus het Nobelcomité in Oslo. Verder motiveert het comité dat speciaal rekening gehouden is met “Obama’s visie en inspanningen voor een wereld vrij van nucleaire wapens”. Progressief Europa jubelt. Maar niets is wat het lijkt. Hold your horses.

Barack Obama moet zowat de snelste vredesbrenger zijn die het comité ooit benoemd heeft. De president, die nog maar sinds 20 januari “in office” is, krijgt dezelfde prijs als Mikhail Gorbatsjov, die jarenlang gestreden heeft voor glasnost en perestroïka in de USSR, en krijgt die sneller dan Aung San Suu Kyi, die zelfs vandaag nog in Birma haar geweldloze strijd voor democratie en mensenrechten voortzet.

Wat zijn dan de verdiensten van Obama? Reeds tijdens zijn verkiezingscampagne pleitte hij voor de verderzetting van de oorlog tegen Afghanistan. Ook de schrapping van het programma voor het rakettenschild in Centraal-Europa is een cosmetische operatie, want dat is slechts afgevoerd omdat men voortaan datzelfde rakettenschild vanop Aegis-schepen kan waarnemen, performanter én goedkoper dan de geschrapte installaties in Tsjechië en Polen.

Vooral de verwijzing naar zijn inspanningen voor nucleaire veiligheid zijn twijfelachtig. Niet enkel zijn de belangrijkste ontwapeningsverdragen telkens afgesloten door republikeinen – SALT I in 1972 door Nixon, START I door Reagan in 1982 – nog belangrijker is dat de verhoogde druk op Iran niet het doel van de vrede dient, maar de bescherming van de eigen Amerikaanse belangen. Of preciezer de Amerikaanse munt.

Sommige analisten schatten dat de Amerikaanse overheid niet minder dan 15 % van het BBP aan nieuw kapitaal in haar economie geïnjecteerd heeft. Maar waar komt dat geld vandaan? Geen dollar van het Recovery Program is echter belastingsgeld. Integendeel. Sinds het begin van de Obama Administration hebben de persen van de Federal Reserve nog geen moment stilgestaan: Amerika’s belangrijkste exportproduct is de dollar geworden. De koopkracht per dollar zakt zienderogen, en daar ligt de hond gebonden.

Iran, als tweede exporteur van de OPEC, wil af van de dollar. In 2008 verplaatste Iran zijn oliebeurs van Teheran naar het eiland Kish in de Perzische Golf. Daar werd een vrijhandelszone gecreëerd, waar voortaan olie niet meer in dollars, maar in euro’s en roebels wordt verhandeld. Ahmadinejad is actief aan het lobbyen bij de andere elf leden van de OPEC om hetzelfde te doen. Hij vindt alvast gehoor bij Chavez, die zijn Venezolaanse olie ook niet langer in dollar wil van de hand doen.

Het belang hiervan voor de Amerikaanse munt is niet te onderschatten. Sinds the Nixon Schock is ruwe olie namelijk het de facto onderpand geworden van de dollar. De troebele relatie tussen de dollar en de OPEC begon al op 15 augustus 1971. Toen besloot Nixon de band tussen de dollar en haar achterliggende waarde, goud, door te snijden. De Amerikaanse Federal Reserve had voor de bekostiging van de oorlog in Vietnam namelijk zoveel dollars bijgedrukt, dat die onmogelijk nog in goud terugbetaald konden worden. Ze stonden in die dagen bekend als Eurodollars.

Na the Nixon Schock was het hek helemaal van de dam. Nu kon de VS haar munt ongebreideld inflateren. De onderliggende waarde werd door de wereldmarkten niet meer uitgedrukt in “ounces gold”, maar aangezien de dollar nog steeds de wereldreservemunt was, in “barrels oil”. Daar zit de crux van het probleem: gegeven dat oliecontracten in dollar uitgedrukt worden, verloor met elke dollar die de Fed bijdrukte, de OPEC aan koopkracht. De prijzen van olie bleven lange tijd gelijk, maar de waarde van de contracten in termen van de eigen munt zakte.

De oliecrisis van oktober 1973 en de dollarcrisis van augustus 1971 zijn dan ook één en dezelfde gebeurtenis. De OPEC verhoogde de dollarprijs per vat olie niet om haar monopoliepositie te misbruiken – die heeft ze niet en nooit gehad – maar wel om gelijke tred te kunnen houden met de inflatie van de dollar. De VS deed er echter alles aan om de perceptie van de oliecrisis te linken aan de Jom Kippoer-oorlog in oktober 1973, maar dat was slechts een regionaal conflict.

De OPEC werd trouwens al in 1960 opgericht en had toen al als belangrijkste doelstelling een vakbond tegen de dollar te vormen. Systematisch verhoogde zij in verschillende bijeenkomsten de prijs per vat in relatie tot de slinkende koopkracht van de dollar. Was de stijging voor 1971 echter nog relatief beperkt, vanaf januari 1970 tot het einde van de jaren zeventig steeg de prijs van een vat ruwe olie van 3,35 dollar tot 32,50 dollar per vat. In diezelfde periode swingde de Amerikaanse inflatie uit de pan.

De goede bedoelingen van Obama jegens het nucleair programma van Iran zijn dan ook hoogst twijfelachtig. Het lijkt er meer op dat Obama vooral de eigen belangen veilig wil stellen: stapt Iran succesvol af van de dollar, dan stort het wereldwijde monetaire systeem, dat nu door de VS gedomineerd wordt, ineen. Niet voor niets heeft the Central Bank of Iran de grootste goudreserves in het hele middenoosten. De dollar heeft men nooit vertrouwd. Men geeft de voorkeur aan het hawala-monetair systeem, waarbij goud een cruciale rol speelt.

Obama zou wel eens de eerste Nobelprijs-laureaat kunnen zijn die na zijn onderscheiding een oorlog begint. De hele politiek van het Midden-Oosten is er immers op gericht om net die regimes aan de macht te houden die de dollarpolitiek van de VS steunen. De Saoedi’s in Arabië, de Al Sabah’s in Koeweit, Sadam in Irak. Tot voor kort.

Die laatste, ooit CIA-agent in Egypte, kon in de jaren negentig zonder problemen etnische zuiveringen houden bij de Koerden in het Noorden, Abu Graib exploiteren als bekentenissenmachine, en de meest gruwelijke chemische wapens van Amerikaanse makelij afvuren op Iran. Toen hij echter in 2002 openlijk verklaarde zijn olie niet meer in dollars te willen verkopen, werd hij binnen het jaar verwijderd.

Ahmadinejad kan dus maar beter op zijn tellen passen. Het in het hoogste belang van de VS om aan te kunnen tonen dat Iran een gevaarlijk land is. Het ware geheel niet verwonderlijk moest na de uitreiking van de prijs in Stockholm op 10 december, de VS gewapend met dat moreel gezag op de volgende VN-veiligheidsraad een “smoking gun” te voorschijn halen die een militaire aanpak van Iran kan rechtvaardigen, dit alles natuurlijk met het Nobele doel “voor een wereld vrij van nucleaire wapens”.

Pittig detail: de nominaties voor de Nobelprijs voor de vrede van dit jaar werden afgesloten op 1 februari 2009. Toen was Obama welgeteld 11 dagen aan de macht.

Brecht Arnaert

9/10/2009

Waarom de Sleepstraat geen ghetto is

2009-10-07T12:18:00.005+01:00

In DS van 30 september vraagt Luckas Vander Taelen zich af of we bang moeten zijn om onze waarden op te dringen aan nieuwkomers. Hij verwijst naar de opkomst van ghetto’s in Brussel, bewoond door allochtonen die de wijk niet meer als publieke ruimte zien, maar als het privaat eigendom van hun gemeenschap. In Gent, dans la Flandre Profonde, is er echter ook een grote Turkse minderheid die zich concentreert in een aantal wijken. Hoe komt het dat de Sleepstraat geen ghetto is, en de Merodestraat wel?

Het artikel van Vander Taelen wordt algemeen onthaald als een moedige analyse. Helaas is het niet eens een analyse maar slechts de loutere vaststelling van wat we al jaren weten. Vander Taelen stelt vast, maar verklaart niet. Willen we echter goeie oplossingen bedenken dan moeten we het eerst eens zijn over de definitie van het probleem. Een lekke band repareer je niet met hamer en beitel.

Want wat is de oorzaak van de problemen die we vandaag hebben? Welke ideeën lagen aan de basis van het beleid dat nu overduidelijk aan het falen is? Een grote verklarende factor is de idee dat het concept "wij" moest afgebroken worden, ten voordele van het individu. De gemeenschap werd als bevoogdend ervaren, wij en zij bestond niet meer, het was ik en jij en vele anderen. Weg met het paternalisme van een gemeenschapsmoraal, het eigen individuele ik primeert op gelijk welke sociale institutie.

Hoewel het in vraag stellen van sociale instituties vruchtbare producten kan opleveren, leidde die stelling echter ook tot de onvermijdelijke conclusie dat, indien de gemeenschap niet meer bevoogdend mocht zijn tegenover ons, ze dat toch ook niet meer mocht zijn tegenover nieuwkomers? Elk zijn eigen private cultuur, en dan vinden we het wel.

Maar wat als die nieuwkomers die postmodernistische manier van denken niet volgen? Wat als in hun cultuur het wij-gevoel wél nog waarde heeft? Dan krijg je toestanden zoals in Anderlecht, Molenbeek en Vorst. Op al die plaatsen is de gemeenschapszin van allochtonen onvoorstelbaar groot. In hun eigen gemeenschap.

En daar wringt het schoentje in Brussel. Terwijl de Vlaamse Gemeenschap ondertussen een begrip met inhoud is, en de feitelijke Waalse Gemeenschap zich, ondanks jarenlange institutionele blokkering, stilaan aan het vormen is, is er van een Brusselse Gemeenschap in de verste verte geen sprake. Hoe sterk bewegingen zoals Aula Magna en Bruxsel Forum ook dromen van zo’n eigen Gemeenschap, die kan pas ontstaan als er een bindmiddel is dat de die gemeenschap vorm kan geven. Als dat bindmiddel “de loutere wil om samen te leven” is, dan is het failliet daarvan al meermaals bewezen. Allochtonen trekken zich terug in eigen wijken, op een eigen territorium.

En gelijk hebben ze. Want hét probleem bij uitstek in de Brusselse debat rond integratie is dat er toch geen duidelijke identiteit is om zich aan te conformeren. Hoogstens een stadsidentiteit, maar geen gemeenschap met een overkoepelende set aan normen en waarden. Wel, dan kun je maar beter jezelf zijn. Meer nog. De integratieproblemen in Brussel houden rechtstreeks verband met de uitholling van de Belgische identiteit. Die identiteit werd gaandeweg verzwakt door de democratisering en de genadeslag toegebracht door het cultiveren van de non-identiteit als reactie daarop.

Oorspronkelijk had België immers een zeer sterke identiteit. België was een duidelijk Franstalig land, centralistisch geleid naar Jacobijns model, met sterke Latijnse invloeden. Verkiezing na verkiezing werd echter duidelijker dat de Belgische identiteit, in 1830 nog bepaald door de ideëen van een mannelijke, cijnsbetalende, francofiele en royalistische elite van 30 000 stemgerechtigden, niet overeenkwam met de identiteitsinvulling die de bevolking voor zichzelf zag.

Hoe meer mensen mochten gaan stemmen, hoe sterker het duidelijk werd dat dit land uit twee naties bestaat: de onze en die van onze Waalse broeders. Zolang grote lagen van de bevolking niet mochten stemmen, kwam de identiteit België niet in de problemen. Vanaf de democratisering was er geen houden meer aan: het oorspronkelijk België was op sterven na dood.

Omdat het onmogelijk bleek om die oorspronkelijke Belgische identiteit te revitaliseren, koos men dan maar voor de vlucht vooruit. Kon België niet meer bestaan, dan zou het niet-bestaan van een Belgische identiteit haar nieuwe identiteit worden. Belgicistisch links in Vlaanderen vluchtte in een identitair nihilisme, dat bovendien nog goed paste bij een al te lichtzinnige invulling van de multiculturele samenleving. Het feit dat België geen identiteit had, leek de ideale voedingsbodem om allerlei culturen te verwelkomen, zonder onderscheid.

De plaats bij uitstek daarvoor was het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, waar de Belgische identiteit zich door de federalisering noodgedwongen in teruggetrokken heeft. Enkel daar kon het experiment verder gezet worden. De blijde intrede van het ware humanisme in Brussel, werd in sterk contrast geplaatst met de vermeende kerktorenmentaliteit van de Vlaamse Gemeenschap. Men deed triomfantelijk over het nieuwe experiment.

Belg zijn werd verheven tot een soort kunstvorm, de kunst om zichzelf weg te cijferen. Surrealisme bleek daar goed bij te passen. Onlangs werd in Brussel nog het Magrittemuseum geopend, met als embleem een logo dat verdacht veel op een kroontje lijkt. Het surrealisme, ooit een anti-establishmentbeweging, wordt nu ingeschakeld ter legitimering van de non-identiteit. Te pas en te onpas wordt gedeclameerd dat België het samenlevingsmodel bij uitstek is, een uniek project in de wereld, post-nationaal en post-identitair.

Maar hoe mooi de dromen en de kunst van Magritte ook waren, non-identiteit is onhoudbaar. Wat niet wil bestaan, bestaat wél in zijn poging om niet te bestaan. Ook Magritte ging zijn verf kopen in een gewone winkel, die onderdeel was van een gewone gemeenschap. De non-identiteit is inconsistent met zichzelf. Wat Belgicistisch links dus niet voorzag, is dat het cultureel vacuüm dat zij België heetten en zij ten volle meenden te beleven in Brussel, al spoedig opgevuld zou worden door nieuwe identiteiten. Dát is wat gebeurd is in Brussel.

De probleemwijken van Brussel waar men dacht multiculturele experimenten te zien ontstaan, blijken bij nader inzicht monoculturele uitingen te zijn van een samenhorigheid waar zelfs de meest radicale conservatieven nog niet van durven te dromen. In die wijken is geen veelheid aan culturen aanwezig. Er is slechts één dominante cultuur, en dat is de hunne. De andere worden getolereerd. Nog net.

Het verschil met Gent kan niet duidelijker zijn. Wie de taxi neemt aan het Sint-Pietersstation maakt meteen kennis met Gentenaars van Turkse origine. Maar het zijn wel Gentenaars. Zij vragen in een sappig dialect, gekleurd door de vocaalharmonie die de Altaïsche talen zo eigen is, waar u heen wil. En als Galatasaray nog maar eens landskampioen geworden is, dan zal heel Gent het geweten hebben. Rode vlaggen met halve manen sieren het straatbeeld.

Maar zijn er in Gent no-go-zones? Trekken in Gent mensen van buitenlandse origine zich terug op een eigen territorium? Voelen Gentenaars van Vlaamse oorsprong zich niet meer thuis in hun eigen stad? Helemaal niet. De enige no-go-zone in Gent is tegenwoordig de Korenmarkt, en wel omdat die open ligt voor rioleringswerkzaamheden. Hoewel ook Gent zijn samenlevingsproblemen heeft, is er wel degelijk een common ground, een wens tot samenleven. De Gents-Turkse cultuur is wel degelijk een subcultuur in een Vlaamse spectrum, de subcultuur van de jongeren uit Molenbeek is dat niet: het is hun cultuur die er de Belgische non-identiteit opgevuld heeft. Zonder compromis, zonder common ground.

Het wordt tijd dat links erkent dat geen enkel ideaal, of het nu multiculturalisme, interculturalisme of transculturalisme is, de werkelijkheid kan verbergen dat er steeds een hoofdcultuur moet zijn waarin elementen van nieuwe culturen geabsorbeerd kunnen worden. Daar is trouwens helemaal niets mis mee. Meer nog. Multiculturaliteit zonder interactie is apartheid. En waar culturen interageren met elkaar, moet er een hoofdcultuur zijn die als substraat kan dienen voor de andere.

Dat de crux van het probleem zich in Brussel bevindt is dan ook geen toeval. Brussel is het enige territorium in België waar men is blijven vasthouden aan de Belgische identiteit, die hol geworden is. Terwijl nieuwkomers in Vlaanderen en Wallonië een identiteit aantreffen waar zij zich wel degelijk naar kúnnen integreren is men in Brussel overgeleverd is aan het identitair vacuüm dat men als reactie op die voortschrijdende uitholling gecreëerd heeft.

Het enige wat we nochtans moeten doen, is het voorbeeld van de Brusselse Franstaligen volgen. Paradoxaal genoeg zijn zij de enigen die zichzelf nooit inschreven in dat identitair nihilisme. Ze gebruikten het wel te pas en te onpas om de eigenheid van de Vlamingen in Brussel te kunnen negeren. Terwijl Vlamingen in Brussel onder elkaar aan het debatteren zijn of ze nu Brusselse Vlaming dan wel Vlaamse Brusselaar zijn, is de Franse Gemeenschap in Brussel de enige die nog identiteit genoeg toont om zonder vrees inderdaad zijn waarden en normen op te leggen.

Brecht Arnaert

6/10/2009

Een kat, een kamer en een hoofddoek

2009-09-24T15:41:00.007+01:00

De afgelopen dagen en weken is het debat over het dragen van de hoofddoek weer in alle intensiteit opgelaaid. Jammer genoeg werd het debat weinig genuanceerd gevoerd. Terwijl het hier enkel gaat om een verbod in publieke scholen, wordt de kwestie voorgesteld alsof moslima’s nooit nog een hoofddoek mogen dragen. In HLN van 21 september fulmineerde Caroline Gennez (S.PA) nog tegen het “algemeen hoofddoekenverbod”. Het zou niet de eerste keer zijn dat zij niet reageert op de grond van de zaak, maar op een karikatuur daarvan. Maar dat went stilaan.

De welles-nietes-discussies van het moment raken echter maar de dagzoom aan van een debat dat op een veel dieper niveau moet gevoerd worden, namelijk dat over de definitie van onze publieke cultuur. Door tegenstanders van het hoofddoekenverbod wordt immers graag betoogd dat publiek onderwijs, als emanatie van die publieke cultuur, neutraal en pluralistisch zou moeten zijn. Dat is een illusie. Wie de neutraliteit van het publiek onderwijs wil inroepen als legitimering voor het toelaten van de hoofddoek, belandt namelijk onvermijdelijk in een moeras van tegenstellingen.

Laten we beginnen bij de populaire redenering. Het publiek onderwijs is neutraal. Een hoofddoek mag dus eigenlijk niet. Maar, dan moet dat ook gelden voor andere soorten religieus geladen kleding, zoals de tulbanden van Sikhs, of een kruisje gedragen door kinderen van katholieke ouders. Omdat je op die manier echter geen enkele individuele expressie meer kan toelaten, kiezen we er dan maar voor om alles toe te laten. Oef, daar zijn we zonder kleerscheuren (no pun intended) uitgeraakt. We lijken een rationele basis gevonden te hebben om het dragen van de hoofddoek in publieke scholen te legitimeren. De Verlichting spreekt, de rede triomfeert. Jochei.

Dit argument lijkt sluitend. Meer nog, onze stelregel is zelfs zo rationeel dat tolerantie overbodig geworden is, aardig maar niet noodzakelijk. Immers, de stelregel zorgt er voor dat katholieken een kruisje mogen dragen, moslima’s een hoofddoek, de Sikhs hun tulband, punkers hun vreemde kapsels, maoïsten hun rode T-shirts met hun idool erop, nazi’s hun swastika, vredesactivisten hun Arafat-sjaal, Cercle-fans hun voetbaltruitje, noem maar op.

Als u, net als ik, in de vorige opsomming even koude rillingen kreeg, dan weet u dat er iets schort met de oorspronkelijke stelregel. Men kan neutraliteit van het openbaar onderwijs namelijk niet inroepen ter legitimering van één soort van individuele expressie (een religieuze) en ze tegelijk voor een andere soort negeren. Het argument van neutraliteit is pas sluitend als men naast religieuze kledij, ook van etnische, sociologische of politiek geladen kledij geen probleem maakt.

Pleitbezorgers van neutraliteit worden ook met volgende contradictie geconfronteerd: terwijl zij neutraliteit zouden willen inroepen als legitimering voor de hoofddoek, is het nastreven van neutraliteit zelf een waardegeladen iets. Paul Watzlawick wist het al: je kunt niet niet communiceren. Immers, de overtuiging dat neutraliteit de beste optie is, impliceert ook dat non-neutraliteit een slechtere optie is. Neutraliteit is dus ook waardegeladen. Het argument neutraliteit is dus het beste van alle slechte argumenten, een goeie poging, maar intrinsiek contradictorisch. En wie contradicties in zijn denken ontwaart, vertrekt van een verkeerde premisse. Die premisse is dat publiek onderwijs neutraal is. Bullshit.

Een kleine blikopener doet het werk. In Israël krijgt elk kind vanaf de leeftijd waarop het kan spreken tot zijn volwassenheid Bijbelstudie in het … publiek onderwijs. Dat wordt daar als normaal ervaren, terwijl dezelfde suggestie in het Vlaams onderwijs als een aanslag op de "neutraliteit" van het onderwijs zou ervaren worden. Wie de neutraliteit van het publiek onderwijs dus probeert te definiëren, is dus op zoek naar een zwarte kat in een donkere kamer. Terwijl die kat er helemaal niet is. Publiek onderwijs is niet neutraal en zal het nooit zijn.

Dat komt omdat publiek onderwijs een product is van onze bredere publieke cultuur, die op haar beurt de som is van alle intellectuele, artistieke, sociale, economische, politieke consensussen die wij na lang debat in onze gemeenschap bereikt hebben. Die consensus is zeker en vast waardegeladen en ons publiek onderwijs, waarlangs wij die consensus overmaken aan de volgende generatie dus ook.

De tricky business is nu echter dat wij die waardengeladenheid niet meer voelen. Het kenmerk van een doorleefde consensus is immers dat ze verzinkt tot een evidentie, iets dat niet meer in vraag gesteld wordt, een vanzelfsprekendheid. Die premissen kunnen jarenlang in ons cultureel onderbewustzijn zweven, zonder dat ooit de nood gevoeld wordt om die te expliciteren. Dat is ook de reden waarom wij valselijk aannemen dat ons publiek onderwijs neutraal is.

Pas als nieuwe groepen de samenleving binnenkomen, worden wij terug herinnerd aan het niet zo evident karakter van onze vooronderstellingen, worden wij uitgedaagd om onze consensus opnieuw te verdedigen, of, desgewenst, aan te passen. Oude discussies uit onze eigen gemeenschap komen terug naar boven, oude debatten worden opnieuw opgerakeld.

Droegen de nonnetjes vroeger ook geen soort hoofddoeken? En waarom vonden we ook al weer dat samenwonen zonder trouwen geen schande was? Homo’s, die hebben toch gelijke rechten, weet ik wel, maar waarom ook al weer? “En nu we toch bezig zijn, ken je dat grapje nog van dat langharig werkschuw tuig versus het langwerkend haarschuw tuig? Man man man, the seventies, dat waren nog eens tijden!”

Even zweven

Ons onvermogen om een vast standpunt in te nemen in het hoofddoekendebat is echter slechts een symptoom van een diepere malaise. Terwijl dat debat het beste in ons naar boven zou moeten brengen op vlak van argumentatie, ons kansen biedt om onze eigenheid in de verf te zetten, is onze gemeenschap ondergedompeld in een diep moreel relativisme. Dit als gevolg van het vacuüm dat ontstaan is na de afbraak van de christelijke moraal in de laatste halfeeuw.

Als moslims halal-voedsel eisen in openbare scholen, gescheiden zwemmen en geen varken aan het spit meer op het schoolfeest, noch Duvel op het oudercontact, dan kunnen we daar toch niet tegen zijn? Kunnen wij aan moslims wel onze wijze van leven opleggen, wij die zelf een kleine veertig jaar geleden nog vochten tegen dat katholieke juk? Wij zijn toch geëvolueerd, multicultureel geworden? Hebben wij geen hoger stadium bereikt en dat kleffe bevoogdende paternalisme achter ons gelaten? Wat schiet er nog over van onze neutraliteit, als we dat niet toelaten?

Deze opmerkingen lijken op het eerste zicht legitiem en veel commentatoren "get away with it". Maar houden we vast aan de stelling dat publiek onderwijs niet neutraal is en ook niet kan zijn, dan blijkt dat de voorgaande vraag ongeldig is. De vraag die in de plaats moet gesteld worden is: “Wat schiet er nog over van onze publieke cultuur als we die praktijken wél toelaten?” Als we bijvoorbeeld toelaten dat omwille van zijn godsdienst een moslim aan zijn noodlijdende vrouw de hulp van een mannelijke gynaecoloog ontzegt (23.08.2007), zijn we dán nog neutraal? Of hebben we het moreel niemandsland waar we ons nu in bevinden gewoon laten innemen door een nieuwe moraal?

Links, dat in naam van het humanisme in 1999 nog pleitte voor de massaregularisatie, moet nu vaststellen dat door die blijk van humanisme in Brussel terug homo’s in elkaar geslagen worden door Arabische jongerenbendes, dat in Antwerpen de vluchthuizen terug vollopen met moslima’s wiens emancipatorische gedachten eruit geslagen werden en dat biologie-leerkrachten in het onderwijs het steeds meer aan de stok krijgen met islamitische vaders die hen zeggen te stoppen met die onzin over de Big Bang en de evolutietheorie. Waar sta je dan met je neutraliteit? Niet reageren tegen deze evoluties, ze over je laten komen, volhouden dat de publieke ruimte neutraal is en ze ondertussen laten innemen door een andere ethiek, dat is geen verheven morele houding van humanisme meer, dat is een amorele houding.

Die houding, moreel relativisme, is echter inherent onstabiel. Ze kan dan wel nuttig zijn om verstarde morele structuren af te breken (geen seks buiten het huwelijk), maar ze kan nooit het fundament zijn van een nieuwe moraal, wat de Frankfurter Schule ook moge beweren (moraal is individueel en contextgebonden). Dé opdracht van de Vlaamse en Europese intelligentsia zal er in de komende jaren dan ook in bestaan de basis voor onze manier van leven, de fundamenten waarop onze gemeenschap gebouwd is, de legitimering voor de keuzes die we maken, te verdedigen.

De klassieke poging in conservatieve middens bestaat uit het verbouwen van het huis van de Heer. Men kiest voor het wegsnoeien van dood hout en wildgroei uit de levensboom van de christelijke ethiek met de bedoeling terug een levenskrachtige en verjongde plant bekomen. Maar ik stel vast dat die boom al lang ontworteld is. De enige reden waarom we ons nog aan die code houden is omdat onze ouders nog met ontzag verteld hebben over het geluid van zijn vallende stam. Wij gingen nog naar de kerk omdat onze ouders dat ook zo deden. Maar aan de komende generaties kunnen wij niet meer vertellen hoe die boom weer en wind doorstond, laat staan dat we kunnen overbrengen volgens welke morele code onze grootouders leefden. Waarom is echtelijke trouw goed? Omdat de mens niet zal scheiden wat God heeft samen gebracht? Kom nou. Een echo van een echo maakt geen indruk meer.

Er is een nieuwe poging nodig, die veel moed en denkvermogen vergt, en dat is de keuze om onze moraal op een compleet nieuwe leest te schoeien: die van het rationeel eigenbelang. In zijn vroegste vorm is die al aanwezig bij Spinoza en Kant, maar die houden nog teveel rekening met een sanctionerende god (wees goed, anders zal je branden in de hel). Daarna opgemerkt door Nietzsche en Sartre, maar die lieten de mens over aan zijn eigen lot (God is dood, la condition humaine, de mens moet zelf bepalen wat goed is, verwacht geen hulp van anderen want: l’enfer c’est les autres).

Het gevolg daarvan is dat de mens volledig moreel ontwapend achter bleef en rijp was voor de slachtbank van het nihilisme. Zo’n invulling kwam er door goedkope moraalridders zoals Adorno en Marcuse (er bestaat geen algemeen geldende moraal, mens, u bent alleen op de wereld). Niets heeft nog zin of betekenis, we zijn de speelbal van onze omgeving, handelen is futiel. Mensen die vroeger steun ervoeren vanuit de hele gemeenschap om hun kinderen op te voeden, staan er nu alleen voor. En wat is überhaupt nog de zin van wat we doen? Vlaanderen kent zeven zelfmoorden per dag. En een veelvoud aan pogingen. Op het eind van de week zijn dat 50 mensen.En een tienvoud aan mensen met pijn.

Terug met de voeten op de grond

De legitimering van een verbod op hoofddoeken is nochtans verrassend simpel: dit is niet onze manier van leven. Voor velen gaat dit echter al te ver. Het ruikt naar bokshandschoenen en veegborstels. Maar niets is minder waar. Wij hoeven ons niet uit te putten in het herdefiniëren van onszelf om een minderheid te accommoderen. Waar die accommodatie slechts een kleine inspanning vraagt (homo-emancipatie) of door het aantal betrokkenen een groot belang heeft voor de hele gemeenschap (vrouwenemancipatie), valt de verandering van onze publieke cultuur te overwegen. Een gemene deler is te vinden.

Maar wanneer de minderheidsgroep in kwestie er een fundamenteel ander wereldbeeld op na houdt, dan moet de kost van die accommodatie afgewogen worden tegen het belang dat we hechten aan “onszelf” zijn. Wie op zoek is naar de grootste gemene deler tussen min één en één vraagt niets minder dan complete zelfverloochening van de één ter wille van de ander. Er komt een punt waarop men een keuze moet maken tussen het valoriseren van het eigene – ik denk aan bier en varkensvlees, maar dat is mijn natuur – tegenover het vreemde – de spreekwoordelijke pita en tandoori.

Op culinair vlak is dat meestal geen probleem. Culturen zijn als uien. De buitenste schil is zichtbaar en niet zo vast van structuur, ze integreert gemakkelijk met onze culturele ingrediënten. De schillen eronder echter zijn harder en herbergen de basisveronderstellingen waarop die uiterlijkheden gebaseerd zijn. Islamitisch voedsel moet halal zijn. Dat is al moeilijker te verteren. De binnenste schillen zijn de hardste, zijn de premissen waarop die uiterlijkheden en basisveronderstellingen uiteindelijk allemaal rusten. Voedsel moet halal zijn omdat de profeet, geïnspireerd door Allah, dat gezegd heeft. En wij die graag zelf denken. Sjonge jonge. Dat is al moeilijker, daar krijgen we, geconfronteerd met onze eigen waarden, een indigestie van.

Of liever, zouden onze weldenkende intelligentsia volgens hun eigen logica indigestie van moeten krijgen. Zij die in 1979 jubelden omdat Urbanus met zijn liedje “Bakske vol met stro” de volkse secularisatie had ingezet, tegen de Kerk, zijn in 2009 de eersten om met de grootste devotie hun schoenen uit te schoppen en de Moskee binnen te gaan. Daar waar in 1985 de goegemeente nog in rep en roer stond over de komst van de Paus naar Ieper, wordt de bekende uitspraak van Dyab Abou Jahjah uit april 2004 “Belgen die het hier niet bevalt, moeten maar emigreren” geminimaliseerd, geridiculiseerd.

Vlaanderen is moreel bankroet. We hebben er goed aan gedaan het bevoogdend instituut Kerk van ons af te gooien, maar we hebben het kind met het badwater weggegooid. We hebben dat juk zo danig hard van ons gegooid, dat we er een verrekking aan overgehouden hebben. We hebben ons zo danig willen bevrijden van elke morele structuur dat we nu eenzaam en alleen staan in onze verdediging van zelfs de stomste dingen zoals de pedagogische tik die we graag nog wel eens aan onze kinderen zouden willen geven (ikzelf heb er ontelbaar veel nodig gehad, en ik zou er nog deugd van hebben denk ik), maar tegelijk lezen we in kranten dat we begrip moeten hebben voor eremoorden in Turkse milieus (Gent, juni 2009), “omdat dat hun cultuur is”. Mijn voeten. Misschien moeten we bij een volgende editie van het synoniemenwoordenboek van de dikke Vandale bij het lemma “progressief links” wel “moreel schizofreen” opnemen.

Brecht Arnaert

24/09/2009

Brecht Arnaert is lid van de nationale raad van Jong N-VA en co-auteur van het boek “De Vlaamse Republiek” olv Johan Sanctorum. Op de website www.smithsonsplace.eu kunt u meer teksten van hem lezen.

Hét Belgisch probleem bij uitstek: democratie

2009-07-21T09:03:00.005+01:00

Vlaamse vrienden,

Ter gelegenheid van de 178ste verjaardag van de bezetting van Vlaanderen door een vreemde mogendheid, Frankrijk, publiceer ik hier het stuk "2080, het jaar van de Leeuw?", dat verschenen is in de essaybundel "De Vlaamse republiek" onder leiding van Johan Sanctorum (Uitgeverij Van Halewyck, http://www.vanhalewyck.be/index.php?page=bookDetail&id=487&writer=487). Dat boek is ondertussen een half jaar uit en dus dood volgens de heersende leescultuur, maar niet getreurd, op het net leven dingen langer. Hieronder dus een bijdrage over de democratisering van België, hét Belgisch probleem bij uitstek.

Een "gelukkige" feestdag dus,
(moest ik werk hebben, ik ging werken uit principe),

Brecht Arnaert

2080, het jaar van de leeuw?
De voleindiging van de democratische gedachte
Brecht Arnaert

De auteur vertrekt van de premisse dat “democratisering” geen éénmalig fenomeen is, maar een proces waarvan we niet zeker zijn dat het zich al voltooid heeft. Ook in de geschiedenis van België kunnen arbitrair een aantal fasen in de democratisering onderscheiden worden.
België is in 1830 geconcipieerd als een economische vazalstaat van Frankrijk, en kwam tot stand met de hulp van een uit Frankrijk gevluchte en zich in Brussel concentrerende bourgeoisie. België was dus geen staat die gelegitimeerd werd door een meerderheid van de bevolking, en om die reden heeft België nooit een onafhankelijkheidsverklaring gekend, noch een echt natiegevoel ontwikkeld.
Naarmate het algemeen enkelvoudig stemrecht werd afgedwongen bleek bovendien dat het wereldbeeld van de 1830-elite ver af stond van dat van de nieuwe kiesgerechtigde burgers.
Ondanks de kolonisatiecampagnes en de patriottistische geschiedschrijving bleef België een schimmige constructie, met Brussel als biotoop van een machtige minderheid. Het hiertegen opkomend regionalisme luidde de derde democratiseringsfase in,- die deskundig werd afgeblokt door het “plan B”: het tegen elkaar uitspelen van de gemeenschappen, en de vorming van een heus derde hoofdstedelijk gewest als scheidsrechter.
In de logische uitkomst daarvan, een echte secessiebeweging, moet ook de democratisering een vierde en finale update krijgen: deze van een republiek met een directe burgerdemocratie die de basis kan hernieuwen waarop onze parlementaire democratie gelegitimeerd wordt.

Wie al eens getafeld heeft met wat ik gemakshalve traditionele flaminganten noem, heeft zeker al de gelegenheid meegemaakt waarbij rijkelijk getoast wordt. “Op Vlaanderen!”, “Leve Vlaanderen”, en varianten vliegen dan door de lucht. Wat mij echter opvalt, is dat achter die toasten meestal geen maatschappelijk project steekt. Ik hoor zelden of nooit toasten op de republiek, maar eerder op de aanduiding een vaag, geromantiseerd verlangen naar een beter en warmer vaderland. Net steekt een geharnaste Vlaming zijn kop niet door de deur. De Vlaamse Beweging blijft maar al te vaak vertoeven in functionele vaagheid. Dat heeft te maken met een grote moeilijkheid bij het formuleren van zo’n post-Belgisch project: wordt Vlaanderen na de onafhankelijkheid links of rechts?

In deze bijdrage zal ik proberen aan te tonen dat die vraag volstrekt irrelevant is. Vanuit de zoektocht naar de legitimering van het Belgisch project en wat daaraan schortte, verken ik welke legitimering het Vlaamse staatsproject moet kunnen genieten om levensvatbaar te zijn. Daarbij wordt vertrokken vanuit de vaststelling dat niet het nationalisme, noch gelijk welke andere linkse of rechtse ideologie België in problemen gebracht heeft, maar wel het democratiseringsproces zelf.

Tegelijk wordt vastgesteld dat met de representatieve democratie de democratisering niet af is. Het is tijd voor een volgende stap in de evolutie. Niet toevallig valt die samen met de hernieuwde kracht van de Europese nationale bewegingen. Terwijl de meeste Europese staten ontstaan zijn in een tijd waarin van democratie nog niet kon gesproken worden, zullen de nieuwe Europese staten geboren worden tijdens de laatste stap van een proces dat bij zijn voltooiing zijn vierhonderdste verjaardag zal vieren.

Het plan-F: België als Franse geopolitieke constructie

Toen België in 1830 ontstond als product van een uit Frankrijk aangestuurde afscheidingsbeweging t.o.v. Nederland, was van democratie zoals wij die vandaag kennen helemaal geen sprake. Ten eerste moest men betalen om te mogen stemmen, wat de democratische participatie al serieus beknotte. Zo werd bij het goedkeuren van de Belgische Grondwet slechts 30000 man geconsulteerd, wat toen 0,6 procent van de bevolking uitmaakte. De term “man” moet daarbij letterlijk genomen worden: vrouwen konden pas in 1948 naar de stembus.

Als we Hobbes, Locke of Rousseau mogen geloven, die stellen dat de legitimiteit van de staat voortvloeit uit een sociaal contract dat burgers met elkaar afsluiten om samen te gaan leven in één juridische structuur, dan blijkt dat België al van bij zijn ontstaan een probleem heeft. De staat België – net zoals zovele Europese staten – is niet ontstaan door de instemming van een meerderheid van haar bevolking, maar wel door toedoen van een selecte groep van machthebbers. België is nooit een visionair project geweest van een bevolkingsgroep die wou devolueren uit een oude en vermolmde staatstructuur om een nieuw maatschappelijk contract af te sluiten, maar een plat geopolitiek project van een land dat volgens oude, monarchale standaarden een uitbreiding van het eigen territorium voorzag. Dat land was Frankrijk.

Het lijkt in onze tijden van internet en Europese Unie bijna ongeloofwaardig, maar in het Europa van de negentiende eeuw was geografie een drijvende factor in de buitenlandse politiek. Bekijken we Frankrijk op dat vlak, dan is er één duidelijke historische lijn te trekken: het streven naar natuurlijke grenzen. In het zuiden stopte de eenmaking van Frankrijk aan de Pyreneeën, in het oosten aan de Alpen en in het westen – vanzelfsprekend – aan de Atlantische Oceaan. Maar het noorden is bij die eenmaking steeds problematisch geweest. De natte droom van Frankrijk was namelijk het consolideren van het eigen grondgebied tot aan de Rijn. Vandaar ook de pas laat opgeloste twisten rond Lotharingen, die van Basel tot Karlsruhe de Rijn 200 km lang afdekt. Historisch onderzoek heeft bovendien uitgewezen dat Frankrijk, of wat daar in de verschillende tijdsperiodes mee vergelijkbaar is, niet minder dan vijftig keer het gebied heeft proberen in te nemen waarop de Belgische staat zou gevestigd worden. In de Lage Landen liep een annexatie echter steeds mis. De gebieden bleven het strijdtoneel van tientallen kleine en grote oorlogen. Vooral door toedoen van Engeland, die de toevoeging van de Rijndelta aan het Franse imperium steeds heeft weten te verhinderen, is Frankrijk nooit in zijn oorspronkelijke ambitie geslaagd. Toen aan het eind van de 16e eeuw bovendien bleek dat het noordelijke stuk van de Nederlanden zich als een zelfstandige republiek kon handhaven, moest Frankrijk zijn territoriale ambities bijstellen. Voortaan zou de Schelde het nieuwe eindpunt vormen.
Maar ondertussen brak de industrialisatie aan. De primaire, agrarische economie verschoof naar een secundaire, industriële fase. Grond als belangrijke economische, en dus ook politieke factor, begon steeds meer aan belang te verliezen. Voortaan zou niet meer de areaalgrootte, maar de grootte van de economische afzetmarkt van belang zijn om de economische en politieke macht van een land af te meten. Land innemen om machtiger te worden zoals in een primaire economie was dus niet langer nuttig. Markten veroveren met goedkope producten, buitenlandse bedrijven beconcurreren en overnemen, en zodoende buitenlandse economieën controleren, werd de nieuwe strategie om in een geïndustrialiseerde wereld gebied in te lijven.

Dat is bij uitstek het Belgische verhaal geweest. Frankrijk slaagde erin om via diplomatieke akkoorden tussen de toenmalige grootmachten een vazalstaat te stichten naar eigen Jacobijns centralistisch model. Die staat, België, zou hét middel bij uitstek worden om een gebied dat duidelijk niet politiek veroverbaar was, dan ten minste toch economisch in te lijven. Een land dat via zijn politieke elite en zijn financiering afhankelijk is van een ander, kan men namelijk evengoed als het eigen territorium beschouwen. En misschien zou bij een volgende diplomatieke ronde vanuit die feitelijkheid dan wel alsnog een territoriale aanhechting bij Frankrijk mogelijk zijn.

Het Plan-F was dan misschien wel een geslaagde strategische zet, een wervend maatschappelijk project was het allerminst. De democratisering van België is dan ook één langgerekt verhaal van confrontatie met dit gebrek aan legitimiteit. Het begint al van bij de onafhankelijkheid zelf, een gebeurtenis die we in België zelfs niet eens kunnen vieren. Op 21 juli 1831 legde Leopold I, na een carrière als de armste prins van Duitsland, de knapste prins van Frankrijk en de rijkste prins van Engeland, de eed af als de eerste koning van België.

Wat we op 21 juli vieren, is dus niet het maatschappelijk project waar onze voorouders in de contractfilosofie van het maatschappelijk denken voor getekend hebben, maar wel het geslaagde persoonlijke project van een monarch. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Verenigde Staten van Amerika. Op de fourth of July wordt niet de eedaflegging van George Washington als eerste president van de Verenigde Staten gevierd, maar wel de verjaardag van een project dat voor zijn tijd begeesterend was en tot op vandaag nog steeds velen aanspreekt. Op 4 juli 1776 werd door het Continental Congress namelijk de Declaration of Independence afgekondigd, waarin de motivatie terug te vinden is voor het oprichten van een eigen staat, los van het toenmalige Britse imperium.

Een onafhankelijkheidsverklaring is één van de drie constituerende teksten die een staat vormgeven. Meer nog dan de grondwet of een charter met burgerrechten appelleert ze aan de morele grondslag waarop de nieuwe staat gevestigd is. Het is het terugkeerpunt voor twijfelaars aan het maatschappelijk project, de toetssteen en kader voor de nationale politiek, een baken in tijden waarin de natie verdeeld is. Dat alles hebben we niet in België. Bij elke crisis dreigt het land uiteen te vallen, omdat er geen basiscontract is waar naar verwezen kan worden. Of om het met de woorden van Leopold I aan zijn minister van Buitenlandse Zaken, baron d’Anethan te zeggen: “België bestaat als staat enkel en alleen omwille van zijn koning; het is uitsluitend zijn dynastie die het behoedt voor een onmiddellijk uiteenvallen of misschien zelfs een burgeroorlog.” In een brief anno 1858 aan zijn kabinetschef Jules Van Praet geeft de monarch zelf te kennen wat volgens hem de consequenties zijn voor de Belgische identiteit: “België heeft geen nationaliteit en, gezien het karakter van zijn inwoners, kan het er ook nooit een hebben. In feite heeft België geen politieke reden van bestaan.”.

Dit verklaart mee waarom het burgerschap van de Belg praktisch onbestaande is, waarom België aan de staart bengelt van de Europees peloton inzake vertrouwen van de burger in de overheid, en waarom belastingontduiking een nationale sport is. Een indirect gevolg is ook dat de politiek geen moreel kader heeft om haar handelen aan af te meten: terwijl in Amerika de notie “un-American” wel degelijk inhoud heeft, bestaat niet zoiets als een “on-Belgische” politieke handeling. Er is geen enkel document dat vastlegt wat de Belgische waarden zijn, geen enkel document dat inspireert tot gemeenschapszin.

Hoewel Frankrijk met de oprichting van het “neutrale” België een slag thuishaalde, kreeg het plan-F met ernstige problemen te kampen. De legitimering van die kleine kopie van Frankrijk werd namelijk steeds lastiger. De democratie die ten tijde van de oprichting van België nog heel elitair was geweest, breidde zich eind negentiende, begin twintigste eeuw stelselmatig uit naar de lagere klassen van de bevolking. In 1893 verdertigvoudigde het aantal stemgerechtigden door de invoering van het algemeen meervoudig mannenstemrecht. In 1919 groeide het electoraat nogmaals exponentieel door de invoering van het Algemeen Enkelvoudig Stemrecht voor mannen, en in 1948 vermenigvuldigde het aantal kiesgerechtigden nogmaals toen ook vrouwen naar de stembus mochten.

Terwijl onder het cijnskiesstelsel de Belgische staatsstructuur nooit in vraag werd gesteld, zouden vanaf de democratisering van de politiek voor het eerst ‘problemen’ ontstaan. Verkiezing na verkiezing werd duidelijker dat de Belgische identiteit, bedacht door een mannelijke, cijnsbetalende, francofiele en royalistische elite van 30 000 stemgerechtigden niet overeenkwam met de identiteitsinvulling die de bevolking voor zichzelf zag. Hoe meer mensen mochten gaan stemmen, hoe sterker het duidelijk werd dat dit land uit twee naties bestaat: de onze en die van onze Waalse broeders. Naast het veroveren van een aantal democratische rechten, verwierf men dus ook voor het eerst het recht op de constructie van een eigen identiteit.

De Belgische bourgeoisie, die zich tegen 1900 in Brussel ging concentreren in Brussel, zag het plan-F na elke democratische verworvenheid steeds verder van zijn oorspronkelijk doel afdrijven. Tot aan de wereldoorlogen heerste in die milieus immers nog steeds de overtuiging dat men via economische uitholling van het land, gecombineerd met persoonlijke verrijking, genoeg “cash&credit” zou hebben om binnen te kunnen treden in het pantheon van de Franse adel.

Maar dat was dus buiten de democratie gerekend. Daar waar in 1815 op het Congres van Wenen de Europese monarchen zonder inspraak van hun bevolkingen de Europese koek nog onder elkaar konden verdelen, zou dit honderd jaar later al onmogelijk blijken te zijn. Een aansluiting bij Frankrijk zou niet meer met louter monarchale instemming te legitimeren vallen. De Brusselse bourgeoisie bleef in België dus “achter” en moest zich schikken in een minderwaardig statuut van “second hand French”. Tot op vandaag is een Franse freule in de Belgische adel zeer gegeerd als huwelijkspartner.

Het plan-B en de rol van Brussel als splijtzwam

Het voortbestaan van België, als staatkundig project zonder perspectief op aanhechting met Frankrijk, was dus een plan-B, een alternatief. Voortaan zou België op zoek moeten gaan naar zijn eigen legitimering. En daar is hard aan gewerkt. In de scramble for Africa (1880 – 1945) toonde België zich een geduchte concurrent van de andere toenmalige grootmachten. De kolonisering ging immers niet enkel om de persoonlijke verrijking van Leopold II, maar ook om het oppoetsen van het Belgisch imago. Een staat die erin slaagde om een gebied te koloniseren dat tachtig keer groter was dan zichzelf, mocht zich fier op de borst kloppen als een kleintje tussen de groten.

En ook in de geschiedschrijving van België merken we van dan af aan een verbluffende ijver. Historici als Henri Pirenne (1862 – 1935) haalden alles uit de kast om het land een geschiedkundige legitimering te geven. Via een soort teleologische geschiedschrijving bezorgde hij België een voorgeschiedenis van maar liefst twee millennia. Zo liet hij het streven van de Oude Belgen (de Belgae, een Keltisch-Germaanse volksstam) na lange omzwervingen uitmonden in hun eigen land van melk en honing: de staat België. Dat de stam van de Belgae hoegenaamd niets te maken had met de nieuwe juridische Belgen, zou iedereen worst wezen. Ook de wetenschappen moesten toen nog aan hun democratisering beginnen.

Maar hoe zeer men de Belgische staat ook heeft proberen te legitimeren, niets kon verhinderen dat ook het plan-B averij opliep. Een belangrijk gevolg van de democratisering was immers ook dat het duidelijk werd wie in België de democratische minderheid uitmaakte. Terwijl dit in eerdere kiesstelsels zoals het cijnskiesrecht niet tot uitdrukking kon komen, bleek meer en meer dat Vlaanderen mettertijd binnen de unitaire Belgische constructie een demografisch en dus politiek overwicht zou realiseren. Een “état Belgo-Flamand” zat eraan te komen, en dat moest ten allen prijze vermeden worden.

Wat doe je dan als heersende klasse? Verwarring zaaien. Je bedenkt een systeem dat zo danig ondoorzichtig is dat bondgenoten vijanden worden, en je werpt je eigen regime op als scheidsrechter van de twee. Dat is exact wat gebeurd is bij de federalisering van België. Terwijl zowel Vlamingen als Walen promotoren waren van meer regionale autonomie en dus bij de federalisering van België objectieve bondgenoten waren, zijn zij gaandeweg tot vijanden van elkaar gesmeed. En wel op volgende ingenieuze wijze.

In schoolboeken heet het dat de Waalse Beweging vooral voorstander was van meer economische autonomie, terwijl de Vlaamse Beweging vooral culturele zelfstandigheid opeiste. Deze nette scheiding van verwachtingen inzake de federalisering is op zich al verdacht, maar bovendien zijn ze niet eens tegengesteld: beiden ijveren ze voor meer decentralisatie, zij het met andere accenten. Het mag dan ook verwonderlijk genoemd worden dat aan deze gelijklopende eisen twee verschillende uitvoeringsinstanties gekoppeld werden.

Enerzijds waren er de gemeenschappen, die de emanatie van de cultuur- en persoonsgebonden aangelegenheden moesten worden. Anderzijds waren er de gewesten, die in zouden staan voor het beheer van economisch en territoriaal gebonden bevoegdheden. Niet alleen is dat onderscheid compleet arbitrair – alsof territoriale bevoegdheden geen impact hebben op personen - , evengoed hadden de economische bevoegdheden van de gewesten, die pas in een latere staatshervorming gerealiseerd werden, toegevoegd kunnen worden aan de reeds bestaande cultuurgemeenschappen. Maar dat gebeurde niet.

En dat was de bedoeling. Door het koppelen van verschillende uitvoeringsinstanties aan in wezen gelijklopende eisen werd de aanvankelijke energie die uit de regionale bewegingen kwam en eigenlijk gericht was tegen België, teruggeleid naar die regionale bewegingen zelf. In plaats van dus België in vraag te stellen – zoals bijvoorbeeld nog gebeurde op het Waals Congres in 1945 – ontstond tussen Walen en Vlamingen een “zachte” discussie over de vraag of België moest ingericht worden volgens het model van de Gemeenschappen, dan wel volgens het model van de gewesten.

De discussie wordt pas “hard” en tastbaar wanneer de Brusselse Franstaligen hun meesterzet doen met de eis om een eigen gewest Brussel, naast het Vlaamse en het Waalse. Hierdoor wordt de Vlaams-Waalse samenwerking in een onmogelijke positie geplaatst. Vlaanderen is er niet tegen dat Wallonië meer bevoegdheden krijgt, integendeel, maar wil vermijden dat de Brusselse bourgeoisie met de constructie van een eigen gewest het hart uit Vlaanderen snijdt.

Al spoedig echter wordt in het Vlaamse verzet tegen het derde gewest het kind met het badwater weggegooid. Terwijl tijdens de werking van het Centrum-Harmel (1949-1950) Vlamingen en Walen nog relatief vlot tot consensus konden komen – Franstalige Brusselaars speelden daarin praktisch geen rol – was dit nu voorgoed verleden tijd. Tegen midden de jaren zestig was de Vlaamse communautaire analyse al heel wat van zijn nuance kwijt. Bij de betogingen rond Leuven Vlaams bewijst de slogan “Walen buiten!” de volstrekte miskenning van het feit dat vooral Brusselse Franstaligen en niet de Walen belang hadden bij “un très grand Bruxelles de l’avenir”.

De perceptie in Wallonië rijst al snel dat Vlaanderen tegen gewestvorming tout court is, waardoor de sfeer tussen beide grimmiger wordt. De discussie verzuurt en beide gemeenschappen verzanden in hun eigen mantra over juiste ordening van de staat. Ondertussen verwerft het gebied waar oorspronkelijk enkel een agglomeratieraad verkozen werd, steeds meer bevoegdheden. Via sluipende besluitvorming, halve waarheden en grijze compromissen wordt het Brussels bestuursniveau stelselmatig versterkt, waardoor haar grenzen verharden. In 1989, bij de derde staatshervorming, is het Brussels Hoofdstedelijk gewest een feit. Het plan-B, dat net zoals het plan-F door voortschrijdende democratisering leek te zullen mislukken, was gered.

Zat de democratisering van België tot aan de eerste staatshervorming nog op het juiste spoor, na 1970 ontspoort die volledig. Door de uitwerking van een Brussels gewest slaagde men erin om de fundamentele tweeledigheid van dit land te verbergen. De huidige Belgische constructie, met zijn zes parlementen en drie hoofdstedelijke raden, is een aanfluiting van elk democratisch principe. Via de regel van pariteit en consensus in de regering, alarmbelprocedures en belangenconflicten, slaagt men erin om de Vlaamse meerderheid te muilkorven. Maar ook gemuilkorfde honden blijven grommen. Democratie is niet te stoppen. Om het met Lincoln (1809 – 1865) te zeggen: “You can fool some of the people some of the time, but you cannot fool all of the people all of the time.”

Nu het stof van al die omwentelingen wat gaan liggen is, wordt duidelijk dat het tijd is voor een nieuw plan, een nieuw maatschappelijk project, waarin dit keer de burgers-contractanten wél inspraak moeten hebben. Een project bovendien, dat meer democratie in het vaandel draagt. Een project waarmee wij ons als Vlamingen kunnen inschrijven in de wereldwijde democratiseringsbeweging van de laatste orde: de directe democratie.

Het plan-V: de weg naar directe democratie

Misschien is het u als een klap in het gezicht overgekomen. Directe democratie, dat is volksreferenda, populisme, het einde van de politiek, het speelterrein van demagogen. Het lijkt bovendien een liberaal tintje te hebben, waardoor de vraag weer opduikt of Vlaanderen links dan wel rechts moet georganiseerd worden. Laat ons met die vraag voor eens en voor altijd komaf maken. Ze wordt namelijk verkeerdelijk aangevoeld als een politieke vraag.

Een politieke vraag peilt naar de ordening van wat is (Laswell: who gets what, when, how) en niet naar de ideale ordening van de staat. Dat is voer voor politieke filosofen. En laat het nu zo zijn dat bij filosofie het er niet in de eerste plaats op aan komt het juiste antwoord te geven, dan wel de juiste vraag te stellen. De vraag is dus niet of Vlaanderen links of rechts moet zijn, maar wel of Vlaanderen in staat zal zijn om democratischer te zijn dan België. Het antwoord daarop is niet binair en zal afhangen van het moreel gewicht van onze eigen beweegredenen om uit de Belgische constructie te stappen. Stappen we uit België omdat per jaar per Vlaming 1000 euro naar Wallonië gaat? Of stappen we eruit omdat België een juridische constructie is waarvoor noch Vlamingen, noch Walen uit vrije wil gekozen hebben? Hoe lager onze motivatie weegt op de morele schaal, hoe kleiner het elan zal zijn waarop onze nieuwe staat kan bogen.

Hoe kunnen wij ons Vlaams staatsproject wél voldoende legitimeren? Zal de Vlaamse onafhankelijkheid ook bedisseld worden in politieke achterkamertjes? Of zal ons nieuw project met volle vertrouwen aan het plenum gepresenteerd worden? Zal het ontstaan uit een grijs compromis dat al een deel van zijn elan wegneemt? Of zal het met bravoure verdedigd worden voor elke potentiële burger-contractant? Het antwoord is voor mij duidelijk: wil het Vlaams maatschappelijk project enige kans op slagen hebben, dan moet het gelegitimeerd worden door een meerderheid van de Vlaamse bevolking. Een legitimering die minder inhoudt dan voorgaande eis, is bij voorbaat steriel.

Voorgaande stelling is geen evidentie. Niet in de eerste plaats omdat Vlaamse onafhankelijkheid voorlopig nog een minderheidsstandpunt is, maar wel omdat ook met de traditionele opvatting van wat een meerderheid is, moet gebroken worden. In onze hedendaagse politieke ervaring ontstaat een meerderheid wanneer meer dan de helft van de parlementairen met een wetsvoorstel akkoord gaat. Maar ook aan die legitimering schort iets.

Doorheen de kieshervormingen van 1893, 1912 en 1948 werd het bestuur van de vzw Maatschappij waarin wij leven dan wel democratischer, maar het is niet omdat we representatie in het beleid bekomen hebben dat het oude ideaal van “demos kratein” – het volk bestuurt – daarmee zou gerealiseerd zijn. Meer nog. Het huidig representatief parlementair stelsel dat door velen als het eindpunt van de democratisering wordt aanzien, doorstaat zelfs de meest rudimentaire democratische test niet. Zo bepaalt de kiezer niet eens wie hij verkiest, dat doen de partijen. Door het gebruik van het systeem van lijststemmen geeft een kiezer zijn stem niet aan een kandidaat, maar aan een partij die in de oligarchie van zijn toporganen beslist heeft over een “nuttige volgorde”. Het magere gewicht van de voorkeursstemmen verandert daar maar weinig aan. Zolang de lijststem zwaarder doorweegt, beslissen de partijen en niet de burger wie verkozen wordt.

In zijn boek “De mythe van de parlementaire democratie” toont professor Dewachter aan dat van 1919 tot 1991 er op de 4 719 volksvertegenwoordigers die in die periode verkozen zijn, slechts 30 Kamerleden daarin slaagden buiten die nuttige volgorde. Op zeventig jaar tijd is dus slechts 0,6 procent van de politiek geïnspireerden op eigen kracht verkozen. Die 0,6 procent is nota bene exact hetzelfde percentage van de bevolking dat in het jonge België een stem had in het beleid. Er is dus nog niet veel veranderd. De politiek heeft nog steeds een fenomenale macht over de burger, terwijl het democratische ideaal net het omgekeerde veronderstelt.

Ook Vlaanderen heeft hier boter op het hoofd. Ze importeert Belgische wanpraktijken in haar eigen instellingen. Zo word ik tijdens het schrijfproces van dit artikel als Vlaams (proto-) burger in de onderhandelingen van Gemeenschap tot Gemeenschap vertegenwoordigd door een minister-president die daarvoor nooit gemandateerd is. Nog nooit nam Kris Peeters deel aan verkiezingen en toch is hij onze minister-president. Los van zijn politieke kwaliteiten, waar ik hier uitdrukkelijk geen uitspraak over doe, is het in een democratie toch hoogst bedenkelijk dat een niet-verkozene in naam van zes miljoen Vlamingen over mijn toekomst onderhandelt?

Maar het gaat verder. Na de verdeling van de stemmen over de verschillende partijen, start immers nog een compleet nieuw politiek proces, namelijk dat van de regeringsvorming. In die fase legt de politiek zelfs geen enkele verantwoording meer af aan de burger. Dat doet zij enkel nog aan zichzelf, wat het failliet betekent van de representatieve democratie. In dergelijk systeem verwordt de politieke klasse tussen twee verkiezingen door tot een politieke kaste die de facto even autocratisch is als de gemiddelde Afrikaanse dictator. Op dezelfde manier, ongemandateerd door de burger, besliste een zichzelf legitimerende elite in de negentiende eeuw immers Vlamingen te onderdrukken en Afrika te koloniseren.

Het probleem daarbij is niet de vermeende ondemocratische ingesteldheid van de parlementair. De meeste politici luisteren ook naar hun bevolking tussen twee verkiezingen door. Het probleem is dat de officiële legitimering van hun optreden nog is blijven steken in een 19e-eeuws denken. Toen waren volksvertegenwoordigers nog een nieuw gegeven. Zij opereerden nog in het ideaal van de meritocratie, namelijk de opvatting dat de besten moesten afgevaardigd worden om het land te besturen. Dat het parlement hiermee geen afspiegeling was van de reële samenleving werd dan ook niet als probleem ervaren; volksvertegenwoordiging was vooral gefixeerd op het beknotten van de willekeur van monarchen.

Gedurende de 20e eeuw veranderde die focus zeer langzaam naar het correct vertegenwoordigen van de achterban. In het middenveld ontstonden drukkingsgroepen die politici hieraan hielpen herinneren. Door zich in machtige zuilen te verenigen en de macht van het getal uit te spelen, verwierven ook zij inspraak in het beleid. Ook tussen twee plebiscieten door oefende de burger dus meer en meer invloed uit. Maar die verenigingen van burgers ontsnapten ook op hun beurt niet aan de inversie van doel en middel. Vakbonden, mutualiteiten, en andere instellingen van het middenveld die zich in oorsprong als doel stelden het establishment zo te beïnvloeden dat meer geluisterd werd naar hun achterban, gingen na verloop van tijd zelf behoren tot dat establishment.

Dat is ook volstrekt normaal. Het is zelfs een constante in de democratisering: het zijn nooit de laagste groepen in de samenleving geweest die de democratisering van de macht hebben bewerkstelligd, maar steeds zij die ondanks hun feitelijke macht net niet tot het establishment konden behoren. Vanaf het moment dat zij slagen in te breken in de besluitvorming, gaan zij echter ageren als het establishment zelf. Zo hard als de rijke burgerij in de Franse Revolutie het Ancien Regime bevocht, net zo hard bevocht zij een verdere democratisering naar de lagere bevolkingsklassen. Het duurde tot de socialistische omwentelingen van begin 20e eeuw voor de democratische radicalisering zich kon doorzetten.

Het heeft honderd jaar geduurd (1689 – 1789) voor een oligarchisch parlementair stelsel het Ancien Regime kon doorbreken en het heeft nog eens honderd jaar geduurd (1789 – 1893) voordat een parlementair model gebaseerd op een meritocratie dat eerste model op zijn beurt kon wijzigen. Net zoals het daarna een derde maal honderd jaar (1893 – 1981) duurde voordat binnen dat meritocratisch stelsel een democratisering zich voltrok, zal het nog een vierde keer honderd jaar duren voor de democratische gedachte – het volk bestuurt – haar voltooiing zal vinden. Tegen 2080 dus.

De voleindiging van de democratie, die zich in de 21ste eeuw zal voltrekken, zal dan ook hierin bestaan dat de mandatering van de parlementaire democratie radicaal zal veranderen. En niet zoals zo vaak beweerd wordt, dat de directe democratie het parlementair stelsel zal vervangen. Nog altijd zullen politici het land besturen, nog altijd zullen er verkiezingen zijn. Maar de basis waarop die politici hun macht ontlenen wordt nieuw. Zij worden niet enkel meer periodiek gemandateerd in hun functie, maar ook nog eens bijkomend gemandateerd in hun voorstellen. En dit op permanente basis. In de filosofie van de directe democratie is een parlementair initiatief namelijk gemandateerd zolang het niet teruggefloten wordt door de meerderheid van de bevolking via een referendum. En uiteindelijk is dat waar democratie om draait.

Dit is geen onbereikbare wensdroom. Net zoals men meer en meer sterren ziet naarmate men langer naar de hemel tuurt, zien we steeds meer lichtpunten van direct-democratische initiatieven in Europa en de wereld ontstaan. En met succes. In Zwitserland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen, Hongarije, Litouwen, maar ook in Californië en Canada wordt volop geëxperimenteerd met directe democratie. Niet als de natte droom van elke populist, maar integendeel als extra democratische legitimering. Was de parlementaire democratie in oorsprong bedoeld als beknotting van de monarchale willekeur, dan fungeert in die landen de directe democratie als beknotting van de zelfbedruipende oude politieke cultuur.

De praktische hertekening van ons parlementair stelsel, gelegitimeerd door een direct-democratische onderbouw is niet het voorwerp van deze bijdrage. Deze tekst pretendeert geen handleiding te zijn voor het organiseren van een volksreferendum, maar doet een appel aan alle Vlaamse Bewegers om de motivatie voor een eigen maatschappelijk project niet te laten afhangen van een analyse in links-rechts-termen, maar in tegendeel van een analyse van de democratie zelf.

Want één ding is zeker. Vanuit de ervaring met België weten we nu heel duidelijk hoe het niet moet. Laat ons met die ervaring aansluiten bij de uitdaging waar niet enkel Vlaanderen voor staat, maar alle democratische rechtsstaten in de wereld. Het hernieuwen van de basis waarop onze parlementaire democratie gelegitimeerd wordt, zal ettelijke generaties in beslag nemen, maar dat is niet erg. Van belang is niet waar we staan, maar de richting waarin we gaan.

Brecht Arnaert (Ieper, 1981) behoort tot de jongste lichting Vlaams-nationale ideologen. Hij is momenteel laatstejaarsstudent Bestuurskunde en Publiek Management aan de Hogeschool Gent. Hij is actief in de Vlaams-republikeinse studentenwerking aan de UGent. Hij houdt er een opiniërende blog op na, schreef verschillende essays over de Vlaamse zaak, en publiceerde hierover o.a. in Doorbraak, Meervoud, De Morgen en De Standaard.

Les méchants faits ...

2009-05-31T11:51:00.006+01:00

Republikeinse vrienden,

Gisteren hoorde ik op een schoolfeest iemand zeggen dat censuur nu toch wel niet meer bestaat. Ik verslikte mij bijna in mijn glas bubbels. U kent mijn mening over De Morgen, onze eigenste Vlaamse Pravda ondertussen al: in De Gedachte verschijnen slechts zelden échte polemieken die naar de kern van een debat gaan. Hoogstens worden meningen uit hetzelfde segment van een ideologie tegenover elkaar geplaatst, zoals twee marxisten die met elkaar debatteren over cultuurpolitiek.

Zo wordt de schijn gewekt van een kwaliteitskrant, die ongeacht de eigen voorkeur, álle meningen aan bod laat komen. Zelden geraakt bij De Morgen echter een fundamenteel afwijkende mening door de filter van de redactie. En opiniestukken van mensen van het Vlaams Belang komen er al helemaal niet in. Tot zover het "open" debat.

Hiermee wil ik geen lans breken voor mijn eigen schrijfsels, die quasi altijd veel te lang zijn, en soms een beetje te zweverig. Maar ik meen dat sommige van de punten die ik op deze blog maak, toch wel fundamentele thema's aanraken. Zo ook mijn kritiek in volgend artikel op het verlenen van eredoctoraten, die ik beschouw als een vorm van politieke recuperatie van intellectueel werk, een techniek die Julien Benda al beschreef in zijn boek "La Trahison Des Clercs", ofwel "het verraad van de intellectuelen".

Zo'n overduidelijk geval van intellectueel verraad vond plaats op woensdag 6 mei aan de Universiteit Gent, bij de uitreiking van een eredoctoraat aan professor Arend Lijphart. Ik was er zelf bij, en kreeg een "stoemp" in mijn zij, omdat ik letterlijk aan het grommen was bij het aanhoren van flagrante leugens, verdraaiingen, halve waarheden en platitudes. Ik geef het toe, ik ben een driftkikker. Liefst had ik geroepen: "Leve de republiek", maar dat is niet altijd even goed voor de gezondheid, zo vertelde mij de weduwe-Lahaut mij nog onlangs.

In onderstaand artikel, dat ik instuurde na een telefoontje met De Morgen die mijn standpunt naar eigen zeggen "een waardevolle bijdrage aan het debat" vond, formuleert enkele kritieken op dat gebeuren én op het "wetenschappelijk" werk van Lijphart. Helaas ligt het na enkele dagen zonder tegenbericht nu waardevol te wezen in een schuif in Groot-Bijgaarden.

Maar niet getreurd: de 21ste eeuw is de eeuw van de burger, die tegenwoordig zijn eigen media heeft. In alle nederigheid publiceer ik dan maar hier mijn stukje, voor de 11 vaste volgers van deze webstek en niet voor de 265.000 lezers van DM. Maar die elf krijgen dan tenminste échte stellingen te horen. Veel leesplezier. Beginnen we een voetbalploeg? Ik ben dan bankzitter.

Beste groeten,

Brecht Arnaert
31/05/2009

==================================================
Les méchants faits …

Op zaterdag 9 mei verscheen in DM een herwerkte versie van de toespraak van Arend Lijphart, uitgesproken bij de toekenning van zijn eredoctoraat aan de Universiteit Gent. In het artikel laat Lijphart een positief geluid horen. Het is helemaal niet zo erg gesteld met België: “De democratie hier is niet probleemloos, maar de handhaving van een democratisch stelsel, al dan niet in de huidige vorm, loopt geen ernstig gevaar”

Dat het verlenen van eredoctoraten aan Vlaamse universiteiten al lang geen referentie meer is voor uitzonderlijke verdiensten van de gelauwerden is al langer bekend. Zo kreeg Kroonprins Filip in 2002 een eredoctoraat van de KUL omwille van “de waarden die hij belichaamt”. Come again? En laatst viel ook prins Laurent die eer te beurt aan de UGent, volgens rector Paul Van Cauwenberghe omdat hij “symbool staat voor tegendraadsheid”. Of zijn intellectuele capaciteiten echter passen bij de baseline van de universiteit, “Durf Denken”, is nog maar de vraag.

Dergelijke verheffingen in de academische adelstand zijn eerder onschadelijk. Ze zijn zo overduidelijk op niets gebaseerd dat de voorbeeldwaarde ervan quasi nihil is. Ze zijn hoogstens beschamend voor de universiteit zelf, die haar standaarden verlaagt om het establishment ter wille te zijn. Veel erger is het wanneer een autoriteit op het vlak van comparatieve democratische stelsels die eer te beurt valt. Dan moet nauwlettend toegezien worden op het evenwicht tussen het politieke karakter van een publieke waardering en de academische waarde van een levenswerk vol wetenschap. Voor je het weet wordt je als wetenschapper namelijk gerecupereerd voor een bepaald politiek doel.

Dat zal Lijphart worst wezen. Zonder blikken of blozen aanvaardt hij een eredoctoraat dat alleen al door zijn timing overduidelijk niet bedoeld is om zijn werk te waarderen, maar wel om de zieltogende legitimering van het Belgisch staatsproject een duwtje in de rug te geven. Een gerenommeerd wetenschapper die onomwonden stelt dat het met België wel goed komt, en een hele universiteit die zich achter dat idee schaart; het misleidend dividend hiervan kan nauwelijks onderschat worden. Lijphart weet dat. Julien Benda draait zich – voor de zoveelste keer – om in zijn graf. Ligt ie weer goed, zullen we dan maar denken.

Dat Lijphart zijn wetenschappelijk werk via een eredoctoraat laat recupereren voor een politiek doel is zijn persoonlijke keuze. Daar is eigenlijk op zich niets fout mee, als men er maar van overtuigd is dat dat doel in de lijn ligt van de eigen intellectuele inzichten. Lijphart gaat echter veel verder dan dat.

Arend Lijphart is een gerespecteerd professor op het vlak van de studie van democratische stelsels. In zijn boek "Patterns of democracy" uit 1999 analyseert hij 36 landen en classificeert ze volgens een continuüm met twee uiteinden: de consensusdemocratie waar alles in overleg wordt beslist, en de meerderheidsdemocratie, waar een gewone democratische meerderheid geldige beslissingen neemt, zonder veel rekening te houden met minderheden. Vanuit die studie heeft Lijphart heel wat gezag opgebouwd in de politicologische wereld. Die autoriteit misbruikt hij echter om België uit de wind te zetten.

Hoe gaat Lijphart te werk? Hij stelt zich de oprechte vraag: “In dat opzicht vormt België dus wel een uitzondering. Maar wil dat zeggen dat de theorie van consensusdemocratie gedeeltelijk onjuist is?”. Die vraag is ontwapenend, omdat Lijphart zijn eigen theorie hier in een kwetsbare positie brengt, wat vertrouwen wekt en elke verdenking van vooringenomenheid wegneemt. Maar dat vertrouwen wordt misbruikt door het toepassen van een slinkse, aloude academische truc. Hij beantwoordt zijn eigen vraag in andere categorieën dan diegene waarin ze gesteld is: “Toch is België geen uitzonderingsgeval voor de pacificatietheorie.”

Pacificatietheorie? Heb ik iets gemist tussen vraag en besluit? De vraag was of België paste in het model van de consensusdemocratie. Met de introductie van dit nieuw begrip ontwijkt Lijphart de intellectuele keuze die hij had moeten maken: ofwel past België binnen zijn theorie, ofwel niet. In plaats daarvan introduceert hij een nieuwe term om mist te spuien.

Laat er geen misverstand over bestaan. Het is geen schande als wetenschapper je theorie te moeten aanpassen. Integendeel, het is de vooruitgang van de wetenschap. Soms zijn de feitelijkheden zo sterk, dat een theorie niet langer houdbaar blijft. Marc Bloch schreef het al in 1941: “Les méchants faits détruisent les belles theories.”

Maar je eigen levenswerk te grabbel gooien om één duidelijk ondemocratisch geval goed te praten als een “lichtend voorbeeld”, is vanuit academisch oogpunt onvergefelijk. Nederland, Zwitserland en Oostenrijk zijn dan de theoretische dummies van dienst om het “model” van de pacificatiedemocratie mee op te vullen. Die landen doorstaan echter in niets de vergelijking met het democratisch deficit dat ons hier in België dagelijks om de oren slaat.

De term pacificatiedemocratie is een prachtig voorbeeld van wat Orwell beschreef als Newspeak, de kunst van het establishment om woorden te vinden die het omgekeerde zijn van wat ze bedoelen. De spelregels van het ‘model’ zijn alvast niet om warme democratische gevoelens bij te krijgen: “het vertrouwelijk onderhandelen in besloten kring, het verzakelijken of ontideologiseren van politieke problemen, de inzet om bereikte akkoorden door de achterban te doen goedkeuren en de waardering van compromissen als een goede in plaats van een kwade zaak.”

Het “ontideologiseren” van de politiek is zoveel als het uitschakelen van het politieke karakter van een besluitvorming en dus niets ten gronde beslissen, de achterban een akkoord “doen goedkeuren” ruikt naar goeie ouwe syndicale dwang, en de waarde van compromissen beoordelen lijkt mij eerder iets dat geval per geval beken moet worden. Compromissen per definitie als “een goede zaak” opleggen is totalitair. Alles wat dus pacificeert, is ondemocratisch. En het is net die “pacificatiedemocratie” waar Vlaanderen zich stilaan aan ontworstelt. Lijphart bevestigt: “De belangrijkste verandering is dat de politieke elite zich steeds minder is gaan houden aan de fundamentele spelregels”.

De conclusie is dus dat hoe verder we van dat “model” weg geraken, hoe democratischer ons land kan worden. De enige hoop die we hebben is dat onze Vlaamse politici inderdaad niet meer bereid zullen zijn het politieke spel te spelen via Belgische spelregels die op zich al geen democratie toelaten. In geen enkel ander land ter wereld heeft een minderheid én alarmbellen én belangenconflicten én een paritaire regering én dubbele meerderheden ter zijner beschikking om de status quo te behouden. In zo’n systeem is geen politiek mogelijk. En dus ook geen democratie.

De theoretische constructie van Lijphart is ondertussen even ingenieus als droevig. Zijn hele carrière is de man bezig geweest met het uitspitten van de tegenstelling tussen meerderheids- en consensusystemen, wat een zeer verdienstelijke bijdrage is geweest aan de politieke wetenschap. Daarvoor verdient hij waardering en respect. Maar wie zijn eigen intellectuele inzichten verloochent om een bepaalde politieke elite ter wille te zijn, verdient pek en veren. Lijphart stelt zich de vraag: “Is België een uitzonderingsgeval?”. De vraag lijkt eerder te zijn: “Wordt voor België geen uitzonderingstheorie bedacht?”

Zelfs de camouflage van zijn ontwijking via het introduceren van een extra term is hulpeloos: “Zo'n consensussysteem is in de praktijk ongeveer gelijk aan de pacificatiedemocratie maar is toch enigszins anders gedefinieerd (vooral om de resultaten te kunnen meten).” Lijphart laat de pacificatiedemocratie dus uitschijnen als een louter methodologische variant van de oorspronkelijke theorie, daar waar hij het eerder nog een “model” noemde. Wat is het nu?

De “pacificatiedemocratie” is een contradictio in terminis, de tangens van 90, het kwadraat van de cirkel. Dergelijke intellectuele vervuiling wordt stilaan standaard als het over het Belgische model gaat. Lijphart is slechts de exponent van een hele klasse aan Vlaamse academici die er niet in slagen te zien wat het Belgische probleem werkelijk is: geen kwestie van taal, geen kwestie van geld, maar een kwestie van de democratie zelf.

Maar gelukkig zijn er de troostende woorden: “Falende stelsels worden gekenmerkt door politieke moorden, gewelddadige rellen, en burgeroorlog, zoals Libanon in 1975. Vanuit dat perspectief moet België veeleer een succes dan een mislukking genoemd worden.” Oef. Blij dat we in België leven, de moord op Cools niet te na gesproken.

Brecht Arnaert

Brecht Arnaert is co-auteur van het boek “De Vlaamse Republiek”. Hij schreef deze bijdrage in eigen naam.

Het belang van recht

2009-05-29T11:45:00.002+01:00

Republikeinse vrienden,

Ik ben er eindelijk eens toegekomen mijn map "Schrijfsels" uit te kuisen, en daar zitten soms artikeltjes tussen die ik volle verontwaardiging schreef, na het lezen van het zoveelste intellectueel lui of laf artikel in DM, maar die op één of andere manier hun weg toch niet naar een publicatie (krant, magazine of blog) gevonden hebben. Omdat ik mijn ei toch ergens kwijt moet, zal ik ze bij deze nu en dan eens op Facebook en via deze blog loslaten. Ik kijk al uit naar jullie reacties.

Onderstaand stukje dateert van juni 2008, toen de Franse burgemeester Guégan België bezocht in het kader van een onderzoek naar de toestanden rond BHV. Het is al een beetje gedateerd dus, maar het legt wel een fundamenteel onderscheid bloot tussen rechten en belangen, iets wat ter wille van het behoud van de Belgische constructie, maar al te graag door elkaar gegooid wordt.

Beste groeten,

Brecht Arnaert
==========================

Het belang van Recht

Sinds het rapport van de Franse burgemeester Guégan staat het vast: Vlaanderen is onverdraagzaam en ondemocratisch. De houding van de Vlaamse overheid inzake de niet-benoeming van de drie weerspannige burgemeesters schendt de rechten van de Franstaligen in Vlaanderen. Dat is althans het officiële Franstalige discours dat steeds gehanteerd wordt. Alle aanmoedigingen van Minister Keulen ten spijt, zoals het advies aan de burgemeesters om alle wettelijke middelen tegen zijn beslissing uit te putten, blijft men afwijzen: “De Raad van State kan geen soelaas brengen, dit is immers een politieke kwestie”, aldus de drie burgemeesters.

Deze uitspraak is van een nauwelijks te overschatten belang. Ze legt immers “het” Belgisch probleem tot op het bot bloot. Dat probleem is in essentie geen kwestie van geld, noch een van talige aard. De moeder van alle Belgische problemen is het fundamenteel democratisch vraagstuk van de verhouding tussen de rechten van meerderheden en minderheden. Hoe zorg je er namelijk voor dat de rechten van een minderheid beschermd worden tegen de dictatuur van de meerderheid? En hoe zorg je er tegelijk voor dat een minderheid vanuit die rechten het democratisch proces niet kan blokkeren?

Dit vraagstuk is zo danig fundamenteel, dat er zelfs geen consensus bestaat over de zinnigheid van de vraag op zich. Immers, voor wie de democratische regels van de meerderheid strikt wiskundig toepast, is zelfs de vraag irrelevant: de meerderheid, dat is de helft plus één, beslist. De minderheid moet zich hier maar bij neerleggen. De werkelijkheid zit natuurlijk ietwat complexer in elkaar dan dat. Indien het werkelijk zo eenvoudig was, dan zou het Belgisch model zeer voorspelbaar zijn. Het zou erop neerkomen dat de Vlamingen met hun meerderheid alle beslissingen zelf kunnen nemen, en de Waalse volksvertegenwoordigers een eeuwig ticket op de oppositie zouden krijgen. De uitkomst van bijna elke beslissing zou dan op voorhand bekend zijn. Democratie zou aldus eigenlijk zelfs geen menselijke tussenkomst meer vereisen, maar tot een wiskundige formule herleid kunnen worden, die enkel een input behoeft die dan volgens geijkte wetmatigheden een output levert.

Maar democratie is natuurlijk meer dan dat. Het is in de eerste plaats een waarde en dan pas een techniek. Meer nog, de loutere invulling van democratie als techniek is zelfs gevaarlijk en komt in de praktijk neer op de dictatuur van de meerderheid. Want wat als die meerderheid bijvoorbeeld democratisch beslist dat het katholicisme staatsgodsdienst moet worden en alle moslims vervolgd moeten worden? Of wat als men democratisch beslist de privacy af te schaffen? Of erger nog: wat als men democratisch beslist de democratie af te schaffen? Vanuit de wiskundige, technische interpretatie van democratie zou dat perfect verdedigbaar zijn.

Er moet dus buiten de democratische techniek om ook nog steeds gestreefd worden naar de waarde ervan. Al bij de stichting van de Verenigde Staten van Amerika in 1776 had was men zich hiervan bewust. Na de "Declaration of Independence" werd in 1787 "The Constitution of the United States" aangenomen, maar niet voordat de tegenstanders onder leiding van Jefferson meteen ook tien amendementen konden laten goedkeuren, die later bekend werden als "The Bill of Rights". Burgerrechten dus.

Deze amendementen werden geëist als "countervailing power" voor een al te dominante grondwet, die louter de democratische spelregels vastlegt, maar geen uitspraak doet over de rechten van de burger an sich. Met die amendementen, vastgelegd in een aparte tekst, werd de burger beschermd tegen het mogelijk democratisch geweld van de meerderheid. De burger is kan dan wel onderhevig zijn aan haar beslissingen, maar dat neemt niet weg dat die beslissingen de grondrechten moeten respecteren. De rechterlijke macht is daar de bewaker van.

In die discussie neemt het Belgisch model een beetje een aparte plaats in. Terwijl elke Belg zijn burgerrechten kan terugvinden in Titel II van onze Grondwet, bleek deze verankering bij de federalisering van België nog niet voldoende. De perceptie ontstond dat de rechten van de minderheid in dit land daarnaast ook nog eens moesten verankerd worden in eigen instellingen. De Gemeenschappen en Gewesten zouden naast die verankering van individuele rechten nog voor een bijkomende collectieve waarborg van die rechten zorgen.

En daar is het misgelopen: er is een totale begripsverwarring ontstaan tussen rechten en belangen, tussen legaliteit en opportuniteit. De splitsing van BHV bijvoorbeeld schendt geen enkel recht van de Franstalige minderheid in Vlaanderen, maar wel haar belangen. Dat is een belangrijke nuance. In tegenstelling tot wat Reynebeau schrijft, worden de Franstaligen met het splitsen van BHV niet ontzet uit hun recht tot politieke expressie. Christian Van Eycken, die voor Union Francophone in het Vlaams Parlement zetelt, is daar het levende bewijs van. Wat de Brusselse Franstaligen echter wel ontzegd wordt is het nastreven van hun eigen electoraal belang om Franstalige stemmen te kunnen blijven ronselen in de Vlaamse Rand. En dat is niet eens erg. Dat is politiek.

Het behoort namelijk tot de essentie van politiek dat belangen geschaad worden. Politiek zou je zelfs kunnen omschrijven als het geciviliseerd schaden van belangen binnen een wettelijk kader. Elke maatschappelijke groep probeert immers steeds zoveel mogelijk van zijn eigen ideologisch project te realiseren, tegen andere projecten in. En zolang dat daarbij geen burgerrechten geschonden worden is daar ook niets mis mee. Het feit dat er dissensus kan bestaan binnen een kader van een aantal overeengekomen grondafspraken, zoals de zekerheid dat de regerende partij de mening van de andere niet zal onderdrukken, is net het wezen van democratie.

Maar in België werd de individuele vrijwaring van die burgerrechten vermengd met de vrijwaring van de collectieve belangen van een minderheid. Terwijl burgerrechten an sich geen aanspraak maken op de manier waarop de staat ingericht wordt, zijn het wel degelijk belangen die er haar constituerende elementen van zijn. Bekijken we in deze optiek onze grondwet, dan kunnen we niet anders dan vaststellen dat naast een verzekering van de grondrechten voor alle Belgen, ook de belangen van de Franstalige minderheid van dit land erin verankerd zijn. Alarmbelpocedures, belangenconflicten, dubbele meerderheden, zeven parlementen, drie hoofdstedelijke comissies en een paritaire regering, het zijn allemaal geen juridische, maar politieke instrumenten.

De vraag stelt zich stilaan hoe een democratische meerderheid überhaupt nog kan functioneren in een staatsstructuur waarin niet louter de rechten, maar ook de belangen van de minderheid geïnstitutionaliseerd zijn. Hoe is politiek dan nog mogelijk? Hoe kan ónze politieke expressie dan nog ruimte vinden? Het wordt hoe langer hoe meer duidelijk België eigenlijk een pervertering is van de democratie. Onder het mom van de bescherming van de minderheidsrechten, laten wij toe dat de belangen van de meerderheid geblokkeerd worden, zelfs al wordt daarmee geen enkel basisrecht geschonden. Hoe duidelijker dat wordt, hoe sneller België zijn legitimiteit verliest.

België zal daarmee een unicum vestigen. Het zal het enige land in de geschiedenis worden dat niet uit elkaar is gevallen door de schending van de rechten van haar minderheid, die daardoor haar onafhankelijkheid opeist, maar door de blokkering van de belangen van haar meerderheid, die er zelf de stekker uittrekt. De wereld op zijn kop. België ten top.

Brecht Arnaert

Geld is kaas

2009-02-20T15:40:00.004+01:00

Or why Obama leaves the people with nothing but “change”.

Onlangs keurde het Amerikaanse Congres de American Recovery and Reinvestment Act goed, het plan van Obama om de Amerikaanse economie er terug bovenop te helpen. Goedkeuring alom in Europa. In De Morgen wordt hardop gedroomd van een terugkeer van het Keynsianisme en de interesse voor meer centralistische vormen van economische planning groeit. Maar daar is niets progressiefs aan. Integendeel. Vooral de monetaire politiek van Obama zal nog brokken maken. Mark my words.

787 000 000 000 dollar. Dat is het astronomische bedrag dat in de Amerikaanse economie terecht komt met Obama’s plan. Gigantisch als je weet dat die economie in zijn geheel “slechts” 13 800 miljard dollar groot is. De investering die Obama dus maakt bedraagt dus bijna 6 procent van het BNP. Dat is echter niet het enige. Het plan-Paulson, nog uitgevoerd onder de Bush-administration bedroeg ook al 700 miljard dollar. En het is niet uitgesloten dat nog meer bail-outs volgen.

Samen met nog een aantal andere “collateral measures” is het veilig te zeggen dat in een paar maanden tijd de Amerikaanse economie ongeveer een injectie kreeg ter waarde van niet minder dan 15 % van haar eigen BNP. Nog nooit heeft een overheid zoveel uitgegeven. Als er nog discussie zou bestaan over het nut van overheidsinterventie, dan is dit de grootste testcase ooit. Maar dat het zal fout lopen, staat nu al in de sterren geschreven. We laten ons immers verblinden door de uitgavenzijde, zonder te kijken naar de inkomstenzijde. En daar zit het grondig fout mee.

Obama’s plannen lijken wel de natte droom van elke Europese sociaal-democraat. Hij investeert in groene energie, in sociale welvaart, in infrastructuur en wetenschap, in onderwijs. Maar waar komt al dat geld vandaan? Worden de belastingen in Amerika dan verhoogd met diezelfde 15 procent? Helemaal niet, want de opgesomde investeringen vormen slechts het kleinste onderdeel van het stimulus package. Dat bestaat namelijk voor meer dan de helft uit tax relief, lágere belastingen dus. Hogere uitgaven, en lagere inkomsten, hoe kan dat tegelijk gefinancierd worden? Wie “deficit spending” in gedachten had, zit er naast. Want deficit spending zou betekenen dat de overheid belastingsgeld gebruikt om de economie te stimuleren, of tenminste leningen aangaat. Maar dat is niet zo. Geen dollar van al deze plannen is belastingsgeld. Integendeel. Het rolt op dit moment van de persen van de Federal Reserve.

There’s your answer! Wat Obama doet is dus niet meer en niet minder dan vers geld laten bijdrukken. Een stoute waarnemer zou durven beweren dat, Mugabe indachtig (231 miljoen procent inflatie in Zimbabwe, nov. 2008) Obama’s Afrikaanse roots er voor iets tussen zitten, maar dat zou een brug te ver zijn. Obama doet gewoon wat sinds Nixon iedere president van de VS ongebreideld kan doen: de geldhoeveelheid inflateren om een ongezonde economie terug wat heroïne toe te dienen. Dat kan, omdat op zondag 15 augustus 1971 de laatste controle op de waarde van geld, namelijk de Wet van Gresham, buiten spel werd gezet. Maar vooraleer we daarop ingaan, hebben we een brok monetaire geschiedenis nodig om te begrijpen hoe het zover is kunnen komen.

In den beginne was er niets. De mens zwierf over de velden en leefde van de jacht, visvangst en plukte wat hij ook maar kon vinden. Omdat de één soms wat vissen over had, en de ander soms wat bessen, werden die voor elkaar geruild. En ook hout met vlees. Een silexknol voor een goed stuk leer. En ga zo maar door. Met het complexer worden van de arbeidsverdeling in de samenleving, verfijnde zich ook de ruilhandel. Want hoe ruilde je een ploeg? Je kon toch onmogelijk honderden bessen in ontvangst nemen, want die zouden rotten nog voor je ze kon opeten. Of toch, een deel van die bessen ruilde je dan opnieuw voor andere goederen. In feite ontstond zo indirecte ruil: de bessen op zich waren niet meer gegeerd, ze fungeerden eerder als medium van uitwisseling. Die bessen werden geld. Geld is dus niets meer en niets minder dan een medium voor indirecte ruil, al schijnen we dat in onze moderne tijd vergeten te zijn.

Van toen af ging het snel. Men ruilde steeds meer voor een tussenproduct dat iedereen wel kon gebruiken, dat klein genoeg was in eenheid, en waarmee je dus veel verschillende dingen kon kopen. Deze intermediaire ruilmiddelen konden van alles zijn, er was geen standaard. Maar gaandeweg selecteerde de markt uit al die mogelijke ruilmiddelen (bessen, vissen, stro) dat ruilmiddel dat het meest standvastig was van kwaliteit en houdbaar qua duur. Na eeuwenlange concurrentie tussen alle soorten ruilmiddelen, zijn twee goederen, goud en zilver als regulier betaalmiddel opgekomen.

Wat van primordiaal belang is bij het aanschouwen van deze evolutie is dat goud, als meest courante betaalmiddel, een echt economisch goed is. Het is verhandelbaar zoals kaas, deelbaar als bloem, houdbaar als water. Net door die vele goede eigenschappen (verhandelbaar, deelbaar, houdbaar) is het net het meest courante betaalmiddel geworden. Maar dat vergeten wij dikwijls. In onze perceptie van economie is geld gewoon een afspraak, een vertrouwenskwestie. Maar dat is het niet! Dat is het geworden, en daar zit net het probleem.

Waar is het dan misgelopen? De hele verdere monetaire geschiedenis overlopen zou ons te ver leiden, maar één essentiële stap mogen we toch niet overslaan: het ontstaan van banken. Banken ontstonden namelijk onder invloed van handelaars, die betalingen in goud, vooral bij grote transacties, te gevaarlijk en te onhandig vonden. Liever deponeerden ze hun goud bij een bewaarder, die hen daarvoor een IOU uitschreef, een schuldbewijs. Vanaf dan konden betalingen uitgevoerd worden door het overhandigen van dit schuldbewijs aan de handelspartner, die dan het goud kon ophalen in de bank. Het zijn deze schuldbewijzen die de voorlopers zijn van onze hedendaagse bankbiljetten.

Ware het niet dat er één belangrijk verschil is met vroeger. Die eerste bankbiljetten immers vertegenwoordigden wel degelijk echte waarde. Op elk moment kon de betrokken handelaar het schuldbewijs omzetten het materiaal dat het vertegenwoordigde. Doorheen de tijd is dat dus goud geworden, maar dat kon evengoed tabak zijn zoals in Virginia. Daar waren tobacco notes, schuldbewijzen uitgedrukt in een gewicht aan tabak, een geldig betaalmiddel. Maar steeds stond er tegenover een denominatie op papier een gewicht in realiteit. En dáár is het misgelopen: Nixon sneed die band door.

Dat deed hij omdat de monetaire afspraken, die eerder in Bretton Woods gemaakt werden, niet meer houdbaar bleken. Daar had de VS zich geëngageerd om elke dollar terugbetaalbaar te maken in goud, zoals het eigenlijk hoorde. Die belofte kon de VS maken, omdat tegen het einde van WO II, door inflatie in Europa, de VS beschikte over een gewicht in goud dat uitgedrukt kan worden als 25 miljard dollar. Die belofte zou tot op vandaag houdbaar gebleven zijn, ware het niet dat de opeenvolgende Amerikaanse regeringen sinds WO II de dollar steeds meer inflateerden. En dat hoofdzakelijk om allerlei oorlogen te financieren.

Onder een goudstandaard doe je dat niet ongestraft. Er is bestaat namelijk een wetmatigheid die zegt dat “slecht” geld “goed” geld uit de markt drijft. Dit is de wet van Gresham: “bad money drives out good money”. Het is van belang deze wet te begrijpen, om de beslissing van Nixon te kunnen kaderen, wat de start is van de miserie die we vandaag beleven. De wet van Gresham komt hier op neer dat wanneer een munt ontwaard wordt, en munten van voor en na de ontwaarding door de overheid wettelijk in waarde gelijk gesteld worden, de munten met de intrinsiek hoogste waarde in het buitenland ingewisseld worden voor vreemde valuta, waarmee dan de eigen munt van lagere waarde teruggekocht wordt

Concreet: wordt een dollar gedefinieerd als een gewicht van 35 ounces aan goud, dan zullen bij een inflatie van de munt (bijvoorbeeld 1 dollar = 34 ounces goud) de biljetten van voor die datum naar het buitenland wegvloeien. In het binnenland merk je daar dus niets van, maar bij de import wel: ondernemers zullen altijd eerst betalen met de oude, “goede” munten. Dat was zo in de middeleeuwen, en dat is nog steeds zo. Zo vloeien de bankbiljetten met de grootste onderliggende waarde eerst naar het buitenland. En dus ook de rechten op die onderliggende waarde zelf. En dat is, zoals we weten, goud.

Dat was exact het probleem van de VS in 1971. Door het inflateren van haar munt gedurende de jaren 50 en 60, verdwenen enorm veel oudere en dus meer waardevolle dollars naar het buitenland. Ze stonden bekend als Eurodollars. Net voor het opblazen van Bretton Woods, was van de oorspronkelijke 25 miljard dollar aan goud nog slechts 9 miljard dollar over. En op de koop toe circuleerden in Europa nog eens meer dan 80 (!) miljard euro aan dergelijke onopgeëiste dollars. Het was duidelijk dat de VS nooit meer aan al haar terugbetaalverplichtingen zou kunnen voldoen. In plaats van dus toe te geven dat de voorbije Amerikaanse regeringen hun munt ongebreideld geïnflateerd hadden, nam Nixon de vlucht vooruit, en verklaarde dat de VS vanaf die bewuste zondag dollars niet meer in goud zou terugbetalen.

Dit is de grootste gelegaliseerde diefstal uit de geschiedenis van de mensheid. Wat Nixon in feite deed, was verklaren dat de VS nooit nog haar schulden zou terugbetalen. Voortaan zou er geen verband meer bestaan het papier dat dollar heet en de onderliggende waarde ervan. De autocensurerende werking van de wet van Gresham, namelijk dat munten uitgewisseld worden met het buitenland tot hun koopkrachtpariteit is hersteld, werd buiten spel gezet. Vanaf nu kon de Amerikaanse regering ongebreideld haar munt inflateren, zonder dat hen ooit iemand de rekening zou presenteren.

De monetaire politiek van Obama verschilt dan ook in niets van die van zijn voorgangers. Op de website www.recovery.gov staat te lezen: “This is your money. You have a right to know where it's going and how it's being spent. Learn what steps we're taking to ensure you can track our progress every step of the way.” Daar zou moeten staan: “This is newly printed money. You have the right to condemn this government for monetary fraud. Learn what steps we’re taking to make sure you’ll never find out. And you’ll see we’ve been fooling you all the way.”

Obama brengt dus alvast op economisch vlak géén change, hij monetariseert de schuld van de US op de rug van de Amerikaanse burger, die slechts met wisselgeld achter blijft. En ironisch genoeg is dat de monetaire betekenis van “change”.

Brecht Arnaert

Dit is de samenvatting van een essay over monetaire politiek, binnenkort te downloaden via www.smithsonsplace.eu

Ockhams scheermes

2009-02-14T13:48:00.004+01:00

In DM van 31 januari verdenkt socioloog Luc Huyse de auteurs van het boek “De Vlaamse republiek” van een gebrek aan realiteitszin. De stukken in het boek, op enkele uitzonderingen na, ontgoochelen, aldus Huyse. Maar wat wordt bedoeld met realiteitszin? Een nauwkeurige lectuur van het opiniestuk legt net de absurditeit van Huyses eigen denktrant bloot: democratie is universeel, behalve in België. Het zou wel eens kunnen dat “realiteitszin”, eerder dan een vermeend romantisch nationalistisch gevoel bij de Vlaamse separatisten, net de drijvende kracht achter de onafhankelijkheidsgedachte is.

Het opiniestuk van Huyse is eigenlijk een vrij klassieke aanval op de onafhankelijkheidsgedachte. Hij wijst op wat volgens hem een aantal praktische onmogelijkheden zijn. Het probleem Brussel wordt op tafel gelegd, de verdeling van de staatsschuld, het lidmaatschap van de Vlaamse republiek bij de EU en nog een aantal andere operationele problemen. Dat daarvoor al talrijke scenario’s en oplossingen bedacht zijn waar Huyse blijkbaar niet van op de hoogte is, kunnen we hem niet verwijten. Hij tafelt nou eenmaal niet regelmatig met figuren uit de Vlaamse Beweging. Tot daaraan toe.

Maar dan gaat hij nog wat verder. Naast die praktische problemen, ziet Huyse namelijk ook een fundamenteel, haast ideologisch probleem, dat van de democratie zelf. Zouden de opgesomde operationele moeilijkheden bij de realisatie van een eigen republiek nog op te lossen vallen, dan schort er toch zeker iets met de democratische ingesteldheid van de Vlaamse republikeinen. Met andere woorden: we denken moedig na, maar onze principiële democratische analyse klopt voor geen meter.

We zijn namelijk verkeerd zijn als we zeggen dat het meerderheidsprincipe één van de hoekstenen van de democratie is: “Men vergist zich. Die spelregel werkt alleen in landen met een tweepartijenstelsel waarin de minderheid van vandaag, dankzij verkiezingen, morgen meerderheid kan worden. Waar de verhoudingen onwrikbaar zijn omdat ze op demografische of etnische gronden rusten, is de meerderheidsregel onbruikbaar.”

Interessant. De bewering die Huyse hier eigenlijk doet komt erop neer dat de democratische beginselen overal toepasbaar zijn behalve in België. Overal ter wereld wordt het meerderheidsbeginsel – one man, one vote – als één van de meest fundamentele democratische principes gezien, maar België vormt daar dus een uitzondering op. In plaats van te concluderen dat een democratie waarin winnaars en verliezers op voorhand al bekend zijn, geen democratie is, wordt et voorbeeld België wordt dus niet als atypisch afgedaan, nee, het is de democratische theorie zelf die verkeerd is. Om in het Belgische kader te kunnen functioneren, moet het democratisch meerderheidsbeginsel een “hineininterpretierung” ondergaan, een Belgische vertaling. Democratie moet herdacht worden in functie van het Belgische project: alle appels vallen naar beneden, behalve één.

Dat is niet enkel klinkklare nonsens, het is ook een zeer arrogante zienswijze. Alsof België kan beweren een uniek democratisch project te zijn door zich aan de meest basale regels van zo’n democratie te onttrekken. En dat terwijl Huyse in essentie eigenlijk gelijk heeft: in België zijn meerderheid en minderheid door de federalisering vooraf gedefinieerd. In federale landen met vele deelstaten is dat geen enkel probleem, omdat minderheden wisselend kunnen zijn naargelang het thema. Maar in België is er dus slechts één wezenlijke minderheid. Het democratisch meerderheidsbeginsel aanhouden in een federatie die slechts uit twee fundamentele delen bestaat, is dus onhoudbaar.

Maar die analyse leidt jammer genoeg niet tot de meest logische conclusie, namelijk dat er met het meerderheidsbeginsel in een democratische rechtsstaat niets mis is, en het dus wel België moet zijn dat niet beantwoordt aan de democratische maatstaven. Die conclusie durft Huyse, en jammer genoeg een groot deel van onze Vlaamse academische wereld met hem, niet te trekken. Integendeel. Men slooft zich uit om aan de Belgische malaise een andere causaliteit te geven. Niet België moet verdwijnen, maar onze ontoereikende analyse van wat democratie eigenlijk is. Het feit dat België niet werkt ligt niet aan de verminking van de democratie, maar aan de kortzichtigheid van de Vlamingen, hun gebrek aan solidariteit, hun gebrek aan belgitude, quoi?

Deze ontwikkeling in de gedachtestroom van onze Vlaamse academici is zorgwekkend. Met de democratische vervuiling waarvan sprake in het boek is het blijkbaar nog erger gesteld dan gedacht. Niet enkel vinden we die terug in de dagelijkse ontkenning van het meerderheidsprincipe in de politieke praktijk, blijkbaar geraakt ze ook verinnerlijkt in ons denkpatroon. Het feit dat Vlaamse meisjes niet meer ingeënt kunnen worden tegen baarmoederhalskanker heeft niets te maken met de pervertering van de democratische gedachte – de minderheid bestuurt – maar is een verantwoord gevolg van de bescherming van minderheden.

Het feit dat deze regering gedomineerd wordt door de minderheid in dit land, is geen aberratie, maar een democratisch lichtbaken en een voorbeeld voor de rest van de wereld. Het feit dat een partij als Ecolo in de federale verkiezingen van 2003 met 201.118 stemmen vier zetels binnenhaalde, terwijl N-VA in diezelfde verkiezing exact 281 met burgers méér achter haar project toch slechts één zetel toegewezen kreeg, is geen teken dat zelfs het kiessysteem fundamenteel ondemocratisch is, maar natuurlijk een ‘aanvaardbare correctie’ op dat gewraakte meerderheidsbeginsel. En zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan. Dit zijn perversies van de bovenste plank, en toch worden ze gerationaliseerd in een pseudo-wetenschappelijke herdenking van de democratische gedachte.

William Ockham (1288-1347) zou zich omdraaien in zijn graf. Zijn devies luidde: “Binnen redeneringen moeten de onderdelen niet zonder noodzaak worden toegevoegd”. Met andere woorden: wat al een logische verklaring heeft, behoeft geen uitleg die nog moeilijker is. Wie nog nieuwe elementen toevoegt aan een verklaring die al werkt, verbergt enkel evidenties. Men hoeft niet verder te zoeken. Wat Huyse doet, is net wel verder zoeken, en wel naar het onbestaande Belgische democratische experiment. Terwijl het Belgisch democratisch deficit ons dagelijks om de oren slaat, legt men de oorzaak van het falen van het Belgische model niet bij deze onzinnige staatsstructuur, maar dus bij de democratie zelf. Dat is geen democratische vervuiling, maar intellectuele luiheid.

Brecht Arnaert

Brecht Arnaert is voorzitter van Jong N-VA UGent, de Vlaams-republikeinse studentenwerking aan de UGent. Hij schreef deze bijdrage in eigen naam.

Collaboratie

2009-01-14T12:56:00.012+01:00

Vlaamse vrienden,

Collaboratie. In het Nederlands is het een zwaar woord, maar in het Frans betekent het gewoon "samenwerken". Vandaar dat Luc Van der Kelen (royalist, B-plusser) er waarschijnlijk geen graten in zag om als een soort persrechter te dienen in een kruisverhoor tijdens het programma "Répondez à la question" op RTBF1. Het programma dat opgenomen werd in de Sint-Gorikshallen in hartje Brussel, werd uitgezonden op 8 oktober 2008 en is één langgerekte journalistieke aanval op de voorzitter van één van Vlaanderens meest besproken separatistische partijen van het moment.

Het begint al bij de begingeneriek. Daar wordt De Wever als volgt ingeleid: "Bart De Wever, le diable en personne. Certaines le disent". Een handige constructie om niet te moeten zeggen "on le dit". Ik herinner mij een uitzending met Sonja Barend, die het ooit had over deze laffe zinsconstructie. Ze vertelde bij haar afscheid van tv dat dit een passe partout was voor elke vraag die je als interviewer zelf graag zou stellen, maar die je in problemen kan brengen: "Men zegt dat ..." is dan verdomd handig.

De verdere toon van het programma is ronduit vijandig. De openingsvraag, of hij eerlijk zal antwoorden op de vragen is met zo'n intonatie gesteld dat men impliciet het tegendeel beweert. De Wever repliceert met de opmerking dat men hem altijd mag trachten te betrappen op een interview waar hij de waarheid niet gesproken heeft. Hij krijgt vervolgens een "reprimande" omwille van het niet antwoorden op de vraag.

De setting is ronduit oneerlijk. Regelmatig onderbreekt de presentator de vragen om de televisiekijkers aan te spreken en hen aan te moedigen via de website van de RTBF, waar de uitzonding in uitgesteld relais (15 sec) ook uitgezonden wordt, te laten weten wat zij denken over Bart De Wever. Ja u leest goed, niet wat zij denken over zijn standpunten, inhoud of argumenten, want daar gaat het niet over, maar wel wat ze vinden van zijn persoontje. Na anderhalf jaar demonisering in de Franstalige pers (en ik zeg Franstalige, want Waalse pers bestaat jammer genoeg niet) kunnen zij nu eens oogsten wat ze gezaaid hebben.

Maar de reacties vallen dik tegen. Vele Franstaligen en Walen zijn ontzet over de behandeling die BDW krijgt. Lees even deze drie representatieve reacties van het forum bij deze uitzending mee:

Nom: Têcheur
Prénom: Mathieu
Localité: Jambes

Monsieur De Wever, je salue votre courage. Tenir aussi longtemps votre sang froid face à d'aussi antipathiques journalistes révèle chez vous une grande force de caractère. Je suis Wallon, ma compagne est Flamande, nous sommes choqués de la manière dont vous avez été traité. Aucune objectivité journalistique, le média francophone paraît bien pâle. Une accumulation d'erreurs et de procédés douteux ont cherché à dénicher chez vous les pires intentions (déclarations "off" et j'en passe). Je déplore la piètre qualité de journalistes censés représenter un service public, lequel ? De quel public parle-t-on ? Le niveau des journalistes était de loin inférieur au niveau de l'invité. L'image que le média wallon a donné ce soir aux téléspectateurs flamands est désastreuse. De l'huile sur le feu, rien de plus. Du superficiel, rien de plus. L'audimat vous traîne vers le dangereux travers de la politique spectacle!

Nom: Fontaine
Prénom: Pierre
Localité: Vilvoorde

J'ai été surpris et peiné par le ton émotionnel et partial des 4 intervenants. L'écoute était vraiment absente. En tant que francophone, je n'apprécie pas les opinions de Bart de Wever, mais au niveau intelligence, réflexion (et non réaction de tripes) et objectivité (réelle ou perçue), l'image donnée par l'émission était vraiment irritante, colorée d'intolérance. Regardez-vous à froid et examinez votre langage corporel! François Brigode, que j'apprécie vraiment comme présentateur du JT, s'est comporté comme un inquisiteur, savourant à l'avance la bonne question ou réplique qu'il allait asséner. Imaginez comment ces scènes vont être perçues utilisées en Flandre! Dommage.

Nom: ic Prénom: ic Localité: ic
L'attitude agressive et arrogante de l'animateur et des journalistes est une honte pour un service public. Vous ne traiteriez JAMAIS ainsi un politicien francophone. Honte à vous. A se demander qui étais extrémiste sur le plateau. La RTBF devrait présenter des excuses public à M. De Wever et revoir en profondeur cette émission ou l'arrêter tout simplement.

Maar nog het meest schokkend is dat BDW overgeleverd wordt aan een jury van drie journalisten, waaronder nota bene, en daar moest ik toch even van schrikken, Luc van der fucking Kelen. De man, die aangekondigd wordt als de editorialist van de meest gelezen krant in Vlaanderen (HLN, nvba), voelt zich duidelijk in zijn sas in deze Franstalige omgeving, en is vastbesloten, in collegialiteit met zijn franstalige beroepsgenoten, dit varkentje wel eens te wassen.

De gretigheid waarmee Van Der Kelen zijn vragen stelt is stuitend. Oordeel zelf: "u slaagt er blijkbaar niet in om compromissen te sluiten", " u beledigt de Walen", Vele zijn niet eens vragen, maar gratuite beweringen.

Verder zijn de tussenmontages één en al suggestiviteit: men selecteert interviews met mensen op straat die De Wever beledigen, en presenteren hen als de referentie. Men heeft maanden gezocht naar alle interviews waarin BDW non heeft gezegd, om hem zo als monsieur non te kunnen afschilderen. Terwijl non enkel verwijst naar de houding van Joëlle Milquet.

Vergelijk de uitzending met Michel Daerden en kijk hoeveel ruimte hem daar gelaten wordt "en ne repondant sur aucune question": Het is werkelijk hallucinant hoe hij, zat en totaal niet antwoordend op de vragen (bijvoorbeeld over de staatsschuld van Wallonië), een forum van een uur krijgt om de grootste onzinnigheden uit te kramen. Vragen over misbruik van overheidscommunicatie voor de eigen electorale campagne, over zijn beleid, over Wallonië, allemaal worden ze weggelachen en onduidelijk beantwoord. Kijk werkelijk eens met wat voor soort politici en journalisten Wallonië het moet stellen. Je les dépleure.

En aan dit soort hoernalistiek doet LVDK dan mee? Welk ander woord dan collaboratie met het Belgisch regime past hier?

Video's

1. "meilleurs moments": 8.31 minuten, te bekijken op http://www.rtbf.be/info/belgique/politique/repondez-la-question-bart-de-wever-les-meilleurs-moments

2. de volledige uitzending: 61.22, te bekijken op http://www.rtbf.be/info/belgique/politique/repondez-la-question-bart-de-wever-les-meilleurs-moments)

3. Michel Daerden: http://www.rtbf.be/info/belgique/politique/best-of-repondez-la-question-michel-daerden-65016

Beste groeten,

Brecht Arnaert

Politiek correcten: eat this!

2009-01-08T13:48:00.004+01:00

"What a vision may offer, and what the prevailing vision of our time emphatically does offer, is a special state of grace for those who believe in it. Those who accept this vision are deemed to be not merely factually correct but morally on a higher plane. Put differently, those who disagree with the prevailing vision are seen as being not merely in error, but in sin.

For those who have this vision of the world, the anointed and the benighted do not argue on the same moral plane or play by the same cold rules of logic and evidence. The benighted are to be made “aware”, to have their “consciousness raised”, and the wistful hope is held out that they will “grow”.
Should the benighted prove recalcitrant, however, then their “mean-spiritedness” must be fought and the “real reasons” behind their arguments and actions exposed. While verbal fashions change, this basic picture off the differential rectitude of the anointed and the benighted has not changed fundamentally in the last two hundred years."

Prof. Dr. Thomas Sowell in: "The Vision of the Anointed", 1995, BasicBooks, New York.

De meest treffende beschrijving die ik ooit gelezen heb voor het fenomeen dat in Vlaanderen ook het intellectueel debat verziekt: een klasse van "gezalfden" die het licht gezien hebben en zich in een discussie moreel hoger achten dan de tegenstander, hoe logisch zijn argumenten ook zijn.

Oorverdovende stilte

2009-01-06T18:10:00.005+01:00

(ingestuurd naar de morgen naar aanleiding van de installatie van Van Rompuy-I, zonder gevolg echter)

De krantencommentaren van de voorbije dagen zijn ronduit huiveringwekkend. De zucht van opluchting over de aanstelling van Van Rompuy als nieuwe premier lijkt eerder de doodsreutel van elk kritisch vermogen te zijn, dan de frisse wind die men door de Wetstraat meent te zien waaien. Daar waar commentatoren in regel op de bres staan voor de kleinste ondemocratische tekortkoming, is het nu oorverdovend stil. Is onze intellectuele atmosfeer dan zo danig vervuild dat we door de wolken van misleiding de blauwe democratische lucht niet meer zien?

Sinds het ontslag van Leterme op 19 december zijn allerlei speculaties gemaakt. Er werd nagedacht over nieuwe verkiezingen in juni en een mogelijke opvolger voor Leterme, dit alles zonder zich ook maar een moment rekenschap te geven van de democratische implicaties hiervan.

Zo schijnt het blijkbaar niemand te storen dat federale verkiezingen in juni onmogelijk zijn zonder een oplossing voor BHV. Zonder verpinken hield men het voor mogelijk dat Jean-Luc Dehaene tot juni 2009 een regering zou leiden, waarna de bevolking zich mocht uitspreken. Nu Van Rompuy premier is en dat blijkt te zullen blijven tot 2011, lijkt deze kwestie van de baan. Maar het feit alleen al dat in de voorbije weken vervroegde federale verkiezingen als optie een kans kreeg, zegt veel over ons democratische orthodoxie.

In 2003 sprak het Arbitragehof zich duidelijk uit in een dwingend arrest waarin gestipuleerd werd dat nieuwe verkiezingen ongrondwettelijk zijn zonder een oplossing voor BHV. Bij de vorige federale verkiezingen werd dit al handig omzeild door de verkiezingsdatum veertien dagen vooruit te schuiven, van 24 juni naar 10 juni. Dat was dubieus. Maar kunnen wij ons een tweede schwalbe veroorloven, zonder de geloofwaardigheid van de rechtstaat te ondergraven? Waarom zou een arbeider nog op tijd moeten komen op zijn werk, als men zelfs de grondregel van ons samenleven, de grondwet, niet respecteert?

Ook de speculaties over mogelijke opvolgers waren vanuit democratisch oogpunt hallucinant. Martens werd vanuit Disneyland naar Laken geroepen, wat tegenwoordig niet eens zo’n groot verschil meer is. Met evenveel fantasie worden te Laken aan de lopende band nieuwe figuurtjes en functies bedacht, verliezers van verkiezingen aangesteld, antwoorden in beraad gehouden. Met dat verschil dat Walt Disney tenminste vóór de schermen stuurde.

Ook Jean-Luc Dehaene als mogelijk interim-premier werd alom geprezen als een man met heel wat ervaring, maar niemand stoorde er zich blijkbaar aan dat deze oude rot in het vak geen enkel Belgisch parlementair mandaat meer heeft. België kan blijkbaar enkel gered worden door mensen die geen binding meer hebben met de Belgische kiezer. Dat zegt genoeg.

Maar nog het meest storend moet wel het gemak zijn waarmee de wetgevende macht de uitvoerende macht begint te depanneren. Het wordt stilaan een gewoonte. In november 2007 werd deze norm al voor de eerste keer overschreven toen Van Rompuy en De Decker als parlementsvoorzitters van de koning de opdracht kregen een dialoog tussen de gemeenschappen op te zetten. Ook toen kraaide geen haan naar het feit dat dus eigenlijk de exponenten van de wetgevende macht gesommeerd werden om de uitvoerende macht uit de wind te zetten.

Maar dit keer neemt een voorzitter van de Kamer ontslag om een regering verder te zetten die niemand wil en waar niemand om gevraagd heeft. “Dit is ongezien” is zowat de slagzin van het laatste half jaar geworden. Wanneer zal iemand de moed hebben om te erkennen dat België langzaamaan verzandt in een “failed state”? Waar burgers veroordeeld worden omdat ze wél de grondwet willen respecteren? (zie BHV) Waar partijen na verkiezingen ook met zwaar verlies gewoon verder regeren? (zie Open VLD) Waar de rechterlijke macht zich belaagd voelt door de uitvoerende om een beslissing te herzien? (zie de rechters in het Fortis-dossier)

Hoeveel rek zit er nog op ons democratisch gevoel? De kruik gaat zolang te water tot ze barst …

Brecht Arnaert

Brecht Arnaert is voorzitter van Jong N-VA UGent, de Vlaams-republikeinse studentenwerking aan de UGent. Hij schreef deze bijdrage in eigen naam.

Iedereen een huis - niemand een huis

2009-01-02T15:16:00.004+01:00

Het liberalisme krijgt dezer dagen rake klappen. Door de financiële crisis zijn duizenden beleggers hun centen verloren, en door de economische crisis die in de nasleep daarvan ontstaan nog eens duizenden mensen hun werk. Er wordt met de vinger gewezen naar diegenen die decennialang pleitten voor een vrijere markt. Er hangt een “zie je wel”-sfeertje, en de interesse in meer gesloten vormen van economische politiek groeit. Speculanten worden met de vinger gewezen, aandeelhouders worden als hongerige wolven afgeschilderd, en een enkele blogger durft het zelfs aan te beweren dat beurzen best helemaal afgeschaft worden. Dit denken is volgens mij fout. Niet de speculanten zijn de oorzaak van de financiële crisis, maar de overheid zelf.

Het verhaal is bekend. In Amerika breekt in de zomer van 2007 een crisis uit in de huizenmarkt. Oorzaak hiervan is dat in de periode daarvoor (2005-2007) een ware housing bubble ontstaan was: beleggen in huizen kon niet misgaan, de prijzen bleven maar stijgen. Dit werd veroorzaakt door tal van factoren, maar één van de belangrijkste lijkt mij toch de zeer losse kredietverstrekking geweest te zijn aan mensen die eigenlijk niet algeheel kredietwaardig waren.

Men noemt het “subprime loans”, leningen die een verhoogd risico vertonen op niet-terugbetaling. Een lening is namelijk nooit zomaar een lening. De intrest die de banken vragen op de leningen die zij aan hun klanten aanbieden is niet één monolitisch blok. Een lening van 5 % bestaat uit verschillende delen, waaronder de disconto-rente van de centrale bank, het winstdeel voor de bankinstelling zelf en last but not least ook een risico-premie waarvan de hoogte recht evenredig zou moeten zijn met de onwaarschijnlijkheid van terugbetaling.

Krediet komt dan ook van het Latijnse woord credo, wat geloven of vertrouwen betekent. Indien u als individu aan iemand geld uitleent, dan vertrouwt u erop dat dat geld ook daadwerkelijk terugbetaald zal worden. Aan vrienden leent u gemakkelijk geld uit, aan onbekenden zal u het wellicht niet doen. Als het misloopt, dan bent u namelijk meteen alles kwijt. Het risico is dus te groot. De keuzemogelijkheden bij een individu zijn eigenlijk digitaal: ofwel leent u geld uit, ofwel niet.

Bij een bank is dat anders. Zij leent geld uit aan honderden en duizenden mensen. De kans dat geleend geld niet terugbetaald wordt bestaat ook, maar de kans dat geen enkele ontlener het geld terugbetaalt is wel heel klein. Er bestaat dus een variatie in risico’s, die maakt dat er ook een variatie in beslissingen kan genomen worden. De keuzemogelijkheden zijn hier niet digitaal: iemand die een zeer zwak economisch gedrag vertoont en iemand in de schemerzone tussen “instabiel tewerkstellings-patroon” en “doet zijn best” zitten niet langer in dezelfde categorie. Er is differentiatie.

Die differentiatie kan uitgedrukt worden in een risicopremie. Bij de ideale ontlener (vast werk, hoog inkomen) zal dat risico zeer laag zijn en dus ook de premie. Bij de slechtst denkbare ontlener (geen werk, verbrast alles wat binnenkomt), zal dat risico zeer hoog zijn en dus ook de premie. Risicopremies zijn dus gedragsmatig eigenlijk voor een stuk “zelfcensurerend”: wie zich economisch zeer onverantwoord gedraagt, zal in normale omstandigheden zelfs geen lening meer kunnen krijgen. De risicopremie die bij zo’n geval aangerekend zou worden, zal zo danig hoog zijn dat de lening in maandelijkse schijven onbetaalbaar wordt, zeker bij dergelijk liederlijk gedrag.

Deze voorbeelden zijn natuurlijk extreem, maar stellen wel de uiteinden van het continuüm scherp waarop kredietverlening zich beweegt. De crisis in de Amerikaanse huizenmarkt, die aan de basis lag van de bredere financiële crisis en later ook de economische crisis heeft hier alles maar dan ook alles mee te maken. En het zijn niet de bankiers, aandeelhouders of speculanten die hier schuld aan hebben, maar de overheid zelf.

Groot nieuwsbericht op 7 september 2008. Kredietverstrekkers Fannie Mae en Freddie Mac worden door de Amerikaanse overheid genationaliseerd. In feite is dat niets nieuws, want Fannie en Freddie werden namelijk door de Amerikaanse overheid zelf als staatsberdrijf opgericht. Bij de Amerikaanse Presidentsverkiezingen van 1932, drie jaar jaar na de grote beurscrash van Wall Street, wint democraat Franklin D. Roosevelt met een “landslide victory”, gebaseerd op een economisch programma dat later bekend zou gaan staan als “The New Deal”.

The New Deal is ongewoon voor de Amerikaanse geschiedenis, in die zin dat de overheid zich massaal gaat mengen in de economie. Op Keynsiaanse wijze wordt op gigantische schaal aan deficit spending gedaan. In Arizona wordt de Hoover Dam gebouwd, de Amerikaanse landbouw wordt gesubsidieerd en productiebeperkingen opgelegd, en in de staat Tenessee wordt de Tennessee Valley Authority opgericht, zowat de grootste verspilling van geld ooit, maar dat ligt buiten het bestek van dit artikel.

Maar een van de meest ingrijpende en structurele maatregelen in de Amerikaanse economie is wellicht de oprichting van de Federal National Mortgage Association (Fannie Mae) in 1938. Dit is geen eenmalige maatregel zoals het bouwen van een dam of het verlenen van tijdelijke subsidies aan de landbouw, maar een verandering van het systeem van de vrije markt op fundamentele basis. Fannie Mae werd namelijk opgericht met als doel zoveel mogelijk Amerikanen eigenaar te maken van hun eigen huis.

De doelstelling is ongetwijfeld nobel, maar tegelijk ook naïef. Ze spruit voort uit het social-engineering-denken, waarbij geloofd wordt dat de politiek de samenleving kan boetseren naar een vooropgezet plan (die mening deel ik hoegenaamd niet – on ne change pas la société par décret, Michel Crozier, 1979). Een kleine uitstap naar de oorzaken van de beurscrash in 1929 en de reactie van de overheid daarop kan ons dus veel leren over de manier waarop de overheid nu zegt problemen op te lossen.

Als ik de doelstelling van The New Deal naïef noem, dan doe ik dat omdat naïviteit ook eerlijkheid veronderstelt. Ik geloof namelijk rotsvast dat de Amerikaanse beleidsmakers in die dagen eerlijk dachten het beste voor te hebben met hun gemeenschap. En dat leek ook zo: door de gigantische injecties van overheidskapitaal in de economie werd werk voorzien aan honderdduizenden mensen, waardoor zij zelf ook terug over de nodige koopkracht beschikten om uitgaven te doen, waardoor de vraag naar consumptiegoederen terug steeg, de productie en dus ook de werkgelegenheid.

Maar wat slechts weinigen weten (of willen weten) is dat de overheid met de New Deal eigenlijk enkel repareerde wat ze zelf had aangericht. In “Monetary History Of The United States, 1867-1960”, verschenen in 1971, toont Milton Friedman (Nobelprijswinaar Economie, 1976) aan dat de hoofdoorzaak van de beurscrash in 1929 niet een overwaardering van de economie was, maar het feit dat de overheid netvoor de beurscrash beslist had de geldhoeveelheid met een goeie 30 % (dertig procent!!!) te laten inkrimpen. Dat deed ze omdat ze ervan uitging dat de groei van de geldhoeveelheid in de jaren daarvoor de hoofdoorzaak was van de inflatie. Op welk economisch onderzoek dat gebaseerd was, mag Joost weten, maar feit is dat de overheid één beslissing nam voor miljoenen consumenten, met alle rampzalige gevolgen van dien.

Door de drastische inkrimping van de geldhoeveelheid namelijk, trad een ernstig liquiditeitsprobleem op. Bedrijven waren solvabel, maar konden hun handelsschulden op de korte termijn moeilijker en moeilijker afbetalen door een gebrek aan liquide geld. Als gevolg hiervan werden investeringsposities op de beurs verlaten, om zo aan cash te komen. Dit werd in zo’n collectieve mate gedaan – iederéén was op zoek naar cash – dat de prijzen van aandelen kelderden, met de grote beurscrash op Zwarte Donderdag 24 oktober 1929 tot gevolg. De crisis breidde zich vervolgens uit naar andere sectoren van het economisch leven.

Dat is exact hetzelfde als wat nu gebeurt. Ook de Amerikaanse huizenmarkt is geen eiland in de economie. Door het lichtzinnig verlenen van kredieten aan mensen die in feite niet kredietwaardig waren, verkeerden enorm veel meer mensen in de mogelijkheid om een huis te kopen. Ook huizen die normaalgezien dus ver buiten hun kredietbereik zouden liggen. Door deze gestegen vraag, swingden de prijzen de pan uit. Beleggen in vastgoed leek gedurende een aantal jaar dé beste optie.

Maar de vraag was vals. Ze was niet gebaseerd op een werkelijke toename in de koopkracht van de consumenten. De kopers van die huizen verdienden niet plots meer dan vroeger, hadden hun bestedingsgedrag niet gewijzigd, hadden geen betere economische perspectieven. Het enige wat veranderd was, was de hoeveelheid geld die ze konden ontlenen. En dat is bij uitstek een overheidsbeslissing geweest.

Fannie Mae namelijk, de bank die opgericht werd met als doel het verschaffen van een woning aan elke Amerikaan (dus in feite ongeacht zijn economisch gedrag), werd door de overheid in 1968 geprivatiseerd. Maar de overheid liet de bank in feite nooit echt los. Zij bleef zich via een aparte kredietlijn garant stellen voor leningen die versterkt werden aan subprime-cliënteel. In die zin bleef het een semi-publieke onderneming, in de US vaak aangeduid als GSE of Government Sponsored Enterprise. Ze zijn te vangen onder de slagzin: “privately owned but publicly chartered”. Fannie Mae bleef dus ook na haar privatisering in feite doen wat ze altijd al gedaan had: slechte leningen uit de primaire markt (commerciële bank – ontlener) opkopen, met garantie van de overheid bekleden, en terug doorverkopen.

In feite stond mislukking van dit project in de sterren geschreven. Als we alle kredietverleners samen als een ecosysteem beschouwen, dan kunnen we slechte leningen (leningen dus met een verhoogde kans op niet-terugbetaling) als “vervuiling” definiëren. Normaal komt die vervuiling niet eens tot stand, omdat geen enkele bank uit eigen beweging gemakkelijke kredieten (kredieten dus met een lage intrestvoet) zou verstrekken aan subprime-cliënteel zonder het aanrekenen van een risicopremie die deze klanten in de eerste plaats al zou afschrikken De normale voorzichtigheid bij de kredietverstrekking is echter onderuit gehaald door de garanties van de overheid, die zich borg stelde voor deze slechte leningen. Verkoop maar leningen aan gelijk wie, Fannie en Freddie kopen ze wel op.

Dit is natuurlijk een beetje kort door de bocht. Natuurlijk controleerde de Amerikaanse overheid de omvang van haar borgstelling met argusogen. “Verkoop maar aan gelijk wie” dekt dus niet de lading. Maar zoals steeds bij grote overheidsbeslissingen treden er naast de gewenste effecten (gecontroleerde goedkope kredietverstrekking) ook bijkomende effecten op.

Fannie Mae bekleedde namelijk sinds 1938 een monopoliepositie die de ogen uitstak. Toen de economische sector van de secundaire hypotheekverstrekking (banken-banken) met de privatisering van Fannie Mae in 1968 terug vrijgegeven werd, zou je verwachten dat de ondernemers elkaar stonden te verdringen om deze nieuwe markt aan te boren. Maar dat gebeurde niet. Dat kwam door het ongekende concurrentiële voordeel dat de bank nog steeds bezat, namelijk staatsgarantie voor haar leningen. Ook toen in 1970 Freddie Mac opgericht werd, veranderde er niet veel. De Federal Home Loan Mortgage Corporation moest de concurrentie met Fannie Mae organiseren, maar ook die bank had staatsgarantie voor haar leningen.

Dus van concurrentie kwam niet veel in huis. Het monopolie evolueerde naar een duopolie. Maar de markt zou de markt niet zijn als enkele inventieve jongens geen manier gevonden hadden om het gigantische concurrentieel voordeel van de twee banken te counteren. Ondermeer Citigroup kocht toch dubieuze leningen op, zonder staatsgarantie. Dit was zo goed als financiële zelfmoord, ware het niet dat Citigroup deze leningen toch doorverkocht kreeg. Hoe dan? Een slechte lening is een slechte lening, niet?

Inderdaad, maar een slecht stuk groente ook. Als je het echter vermaalt in een grote kom soep, smaak je dat niet meer. Dat is exact wat Citigroup deed. Het sneed de opgekochte dubieuze leningen in honderden stukjes en bracht die onder in grote pakketten met andere, betrouwbare financiële producten, zoals kortlopende obligaties, aandelen met een hoge winstrating en nog andere afgeleide producten. Op die manier maakte het stukje slechte lening vaak maar 1 % of nog minder uit van zo’n pakket, wat het individueel risico op niet-terugbetaling kleiner maakte. Zo kreeg Citigroup (maar ook vele concurrenten) deze leningen toch nog verkocht.

Op “pakketniveau” verdween het stukje slechte lening dus in het niets. Ook op ondernemingsniveau leek dit een gezonde operatie: hierdoor konden slechte leningen toch nog doorverkocht worden. Maar op algemeen economisch niveau was dit zonder meer desastreus. Zonder onderbreking werden immers slechte leningen, zij het verspreid in verdunde vorm, uitgestoten in de markt. Die vervuiling kan dan wel een tijdlang geabsorbeerd worden door de atmosfeer, uiteindelijk leidt ze tot een milieuramp.

Die ramp was niet meteen duidelijk, maar het onderhuidse beursklimaat (bemerk hoe sterk de termen soms overeenkomen) verslechterde langzaam. In november 2007 veroorzaakte Bear Stearns een klein orkaantje doordat het 1,2 miljard dollar aan minderwaarden in zijn boeken moest schrijven. In december van dat jaar veroorzaakte de Zwitserse bank UBS een kleine El Nino door bekend te maken dat zij voor haar laatste kwartaal een waardevermindering van $ 10 miljard moest afboeken. In januari 2008 verder meldde Citigroup een verlies van $ 9,8 miljard aan waardeafschrijvingen.

Ook de passaatwinden veranderden. De gevolgen voor Europa bleven niet uit. In februari werd de Schotse bank Northern Rock noodgedwongen genationaliseerd. In maart rapporteerde de Londense bankengroep HSBC afschrijvingen van 17,2 miljard dollar. Meer en meer banken bij ons bleken participaties in Amerika te hebben en werden dus blootgesteld aan de algemene malaise daar.

In april raamde het financieel nieuws-bedrijf Bloomberg het totaal aan tot dan toe geleden verliezen op $ 310 miljard. In mei liet de grootste Amerikaanse verzekeraar AIG weten 15 miljard dollar afschrijvingen te moeten maken op het eerste kwartaal. Tegen juni 2008 hadden belangrijke ratingbureaus zoals Standard&Poors en Moody’s hun ratings verlaagd voor belangrijke financiële instellingen, zodat lenen voor hen duurder werd.

Ironisch als je bedenkt dat diezelfde banken enkele jaren eerder verondersteld werden in feite geen rekening te houden met dergelijke ratings voor het verstrekken van hypotheekleningen aan hun eigen cliënten. Sommige banken werden nu zelf “subprime”. Was het verlenen van kredieten aan mensen met een lage kredietwaardigheid een nobele zaak geweest, dan bleek nu dat die nobele daden zeker geen principe konden vormen.

Net zoals de overheid met haar beslissing inzake de kredietratio’s de poort wijd open had gezet tot de meest wanstaltige praktijken (leningen met quotiteit 150, arbeiders die villa’s kochten en dergelijke), net op die manier werden nu de banken zelf het slachtoffer van de meest onrechtvaardige praktijken. Perfect solvabele ondernemingen werden geconfronteerd met een zeer grote liquiditeitskost die meteen al een grote hap nam uit de toekomstige winsten. De sneeuwbal was aan het rollen en viel niet meer te stoppen.

In de maanden die erop volgden verslechterde de toestand. In Augustus rapporteert Bloomberg dat de schade voor de Amerikaanse economie sinds haar laatste schatting in april (310 miljard dollar) opgelopen is tot een goeie 500 miljard dollar. Op zondag 7 september 2008 neemt Amerikaanse overheid dan Fannie en Freddy over en op het eind van de maand blijkt ook dat onze grootste Belgische banken blootgesteld waren aan Amerikaanse rommelkredieten én een krappere liquiditeitsmarkt. De verkoop (NIET noodgedwongen, maar moedwillig zo betoogde ik eerder al) van Fortis op 3 en 5 oktober was daar het voorlopige trieste hoogtepunt van.

Conclusie

Overschouwen we nu de volledige financiële crisis, dan kunnen we stellen dat we in feite niets geleerd hebben. Telkens als de overheid – ongetwijfeld met de beste bedoelingen, ik zeg dit zonder ironie – wil ingrijpen in de economie dan zijn de eerste effecten weldadig, maar is het effect op langere termijn desastreus. In 1929 vermindert de Amerikaanse overheid de geldhoeveelheid, om inflatie tegen te gaan en zo de koopkracht van de mensen te verhogen, maar bekomt het tegenovergestelde: de zwaarste financiële en later economische crisis tot dan toe bekend. Vanaf 1932 repareert ze haar eigen fout met de maatregelen van The New Deal, maar maakt opnieuw de fout de economie niet op tijd weer los te laten. Tot 1968, veel te lang na het herstel van de Amerikaanse economie dus, behoudt de Amerikaanse overheid via Fannie Mae haar monopolie in de secundaire kredietmarkt. Ook na de introductie van Freddie Mac in 1970 verandert er weinig.

Het is wachten op inventieve bankiers die het concurrentieel voordeel van de Government Sponsored Enterprises kunnen omzeilen. Zij doen dat op een manier die het risico dat zij lopen door dubieuze leningen toch op te kopen, te spreiden over verschillende beleggingspakketten. Deze pakketten, die over het algemeen financieel gezond zijn, worden doorverkocht, maar dus ook de slechte leningen die er in sterk verdunde vorm in zitten. “Vervuiling” kan dan wel gesplitst en verplaatst worden (wat doet men met het roet uit roetfilters?), maar het verdwijnt nooit.

De normale correctiemechanismen van de markt, die wel werken bij een duidelijke vorm van vervuiling, worden door het overheidsoptreden (iedereen een huis) een tijd lang buiten spel gezet, maar breken na verloop van tijd met de som aan uitgestelde krachten door. Het negeren van de goedkoopste en meest eenvoudige prijswaardering, die van de individuele bankier die aan een potentiële ontlener krediet moet verstrekken, wordt vervangen door een opgedrongen dure collectieve prijswaardering door de overheid. Is een foute individuele prijswaardering een ramp, dan toch slechts een kleine. Het buiten spel zetten van de individuele vrijheid om de prijs te bepalen wordt echter gecorrigeerd, maar nu op collectief en desastreus niveau.

Het gevaar bestaat nu te denken dat de overheid de reddende engel is in dit geheel. In feite is ze dat ook, maar enkel voor de schade die ze zelf aangericht heeft. Dat tweede element wordt er helaas nooit bij verteld. De perceptie is vandaag dus wat eenzijdig. Er zijn inderdaad economische whizzkids die financiële producten ontworpen hebben waar geen mens nog aan uitkan. Er zijn zelfs morele vragen te stellen bij dergelijk gedrag. Is het ethisch om wetens en willens slechte producten op te kopen en met winst door te verkopen? Moesten het gecontamineerde meloenen zijn die zorgen voor gezichts-vervormingen bij jonge baby’s, dan krijg je glasheldere antwoorden. Omdat financiële producten vaak abstracter en minder visueel zijn, is het antwoord vaak gematigder. Maar het is duidelijk dat moreel gezien discussie mogelijk is.

Anderzijds is de vraag ook in welke setting die moraliteit dan wel uitgeoefend moest worden. Dé grote stimulator om dergelijke complexe financiële producten te ontwikkelen is namelijk de overheid geweest. Beperking en verbod lokt namelijk altijd creativiteit en tegengestelde reacties uit. Dat had zelfs A.A. Parmentier in de 18e eeuw al door. In 1787 liet dezeFranse apotheker aardappelen telen op twee stukken land bij Neuilly, dat hij van de koning had gekregen. Op een bord zette hij: “Verboden toegang. Aardappelveld van de koning”. Overdag werd dit veld bewaakt, 's nachts slopen de inwoners naar het veld om de aardappelen te rooien. In 1795 werden de aardappelen zelfs in de Tuilerieën geplant om de bevolking van voedsel te voorzien. Begin 1800 was de aardappel in Frankrijk het belangrijkste basisvoedsel.

Een overheid die in vergelijking met haar doelstelling (iedereen een huis) het tegenovergestelde bereikt (niemand een huis) moet zich geen existentiële vragen stellen. Ze moet alleen erkennen dat haar rol met betrekking tot het ingrijpen in de economie beperkt moet blijven. Zij moet reguleren wat al bestaat (Smith) én herverdelen (Rawls), maar geen beslissingen willen nemen in de plaats van miljoenen consumenten.

Brecht Arnaert

Doe stille voort ... Leterme tussen institutie en ideaal

2008-12-26T10:29:00.010+01:00

Vlaamse vrienden,

Yves Leterme. De man die in het voorbije anderhalfjaar zowel opgehemeld als verguisd werd. Hoe hij de mentale kracht blijft opbrengen om het zo lang vol te houden, ik weet het niet. Ofwel heb je een olifantenhuid van ettelijke centimeters dik, ofwel heb je een extreme controle over je gezichtsspieren, maar sterf je van binnen. Nooit zie ik hem in de regeringsbanken ook maar een krimp geven, zelfs al beleven we de grootste communautaire crisis ooit.

Persoonlijk was ik al een tijdje geleden afgehaakt. De begroting klopte niet, er was geen enkel communautair lichtpuntje, en deze regering leek ondanks alles te kunnen verder regeren tot 2011. Even had ik zelfs zin om de hele mikmak overboord te gooien. Waar is politieke interesse nog nuttig voor als je in een land leeft waar je nooit een recht eind aan iets kan krijgen?

Ik ging op café en voor het eerst kon ik het foert-gevoel delen met de bouwvakkers die daar na hun werk nog een pint kwamen drinken. Ik kon mij perfect vinden in de redeneringen aan de toog: (vertaald uit het West-Vlaams): "De grote he meneer, die foefelen onder elkaar, en mogen alles. Maar als wij een kwartier te laat op ons werk komen, gaat er een half uur pré af. En nu gij!"

Ik kon niet anders dan ze gelijk geven. Maar dat duurde niet lang. Toen het over Leterme ging kreeg hij verbazend veel krediet. Dezelfde arbeiders die een minuut geleden nog zaten te fulmineren tegen het systeem, waren opvallend zacht voor de ex-premier. Terwijl die in mijn ogen zowat alle kiesbeloftes gebroken heeft die er te breken vallen.

Dat kon ik niet in één beeld vatten. Ik confronteerde hen met deze inconsistentie. En toen kwam iets naar boven dat mijn natie zo typeert: (niet vertaald uit het West-Vlaams): "Ne West-Vloaming meugt noois gin iêste mienister zin." Was me dat even schrikken. Het mislukken van Leterme was dus niet te wijten aan het verbreken van zijn kiesbeloftes, maar aan het feit dat hij eigenlijk het slachtoffer was van sabotage. Onzen Yves probeert wel, maar iedereen is er tegen. Dat was zo'n beetje de teneur.

Op weg naar huis besefte ik dat ik mijn politieke interesse nooit zou kunnen loslaten. Tientallen nieuwe vragen waren immers geboren: "In hoeverre is het mislukken van een politicus zijn eigen verantwoordelijkheid, dan wel die van een systeem? En wat zeggen de uitspraken van die mensen op café eigenlijk over ons als natie. Welke mentaliteit zorgt er toch voor dat wij zoveel meer respect hebben voor verliezers dan voor winnaars? Hoe is het mogelijk dat iemand die zo overduidelijk gekozen heeft voor de macht boven zijn idealen de status krijgt van kalimero? Wat zit er toch in ons dat dat zo normaal vindt? Zou een vergelijkbaar scenario in Nederland denkbaar zijn? Zouden politici die hun woord daar breken ook zoveel krediet krijgen. Zouden zij überhaupt nog een politieke toekomst hebben? Wat is een woord voor een Belgisch politicus eigenlijk waard?"

Ik zette me thuis aan mijn bureau, en het eerste wat in me opkwam, was een frase van Gezelle: "Doe stille voort". Dat is de titel geworden van een stuk dat probeert te onderzoeken of het waar is dat Leterme genekt is door "het systeem", maar ook wat zijn eigen verantwoordelijkheden daarin zijn. Welke keuzes heeft hij zelf gemaakt, en welke werden aan hem opgedrongen.? Welk deel van zijn politiek handelen kunnen we dus inderdaad afschrijven op het systeem, en welk deel niet? Onvermijdelijk schiet de analyse te kort, is mijn visie te eenzijdig, beschik ik niet over genoeg kennis. Maar met je gut-feeling kom je al een heel eind.

Het stuk begint met een communautaire analyse, en analyseert verder het Fortis-débacle. Ik probeer door het overlopen van de meest rampzalige week uit de Belgische geschiedenis (die van maandag 29 september 2008 tot zondag 5 oktober 2008) met de beperkte outside-information die ik heb, voor mij, en voor die arbeiders op café, op een rijtje te zetten wat er gebeurd is.

Nu gewoon nog bedenken hoe je uitgelegd krijgt dat men naar mijn mening een bank gekocht heeft voor 9 miljard euro, en er 9,6 miljard euro cash voor teruggekregen heeft. Zucht. Magritte had nergens anders kunnen leven.

Hier het artikel

Vlaamse groeten,

Brecht.

Enoch Powell wist het al

2008-12-23T11:45:00.005+01:00

Enoch Powell. De naam zegt u waarschijnlijk niets. Maar het is de auteur van het bekende citaat: "All political careers end in failure". Alle politieke carrières vinden hun einde in een mislukking.

Voor Leterme is dat nog niet zeker. Via zijn ontslagbrief laat hij weten dat hij een tijdje aan de kant gaat staan, om zo de kans te krijgen zijn naam te zuiveren. Als zou blijken dat zijn kabinet de rechterlijke macht niet heeft proberen te beïnvloeden - zinnetjes als "zinkende schepen riskeren je mee te zuigen" helpen duidelijk niet bij de bewijsvoering daarvoor - dan komt Leterme terug. Dat is toch de teneur van zijn brief.

Dit laat bij mij wrange gevoelens na. Zelfs als zou blijken dat Leterme er niets mee te maken heeft, is het dan mogelijk om gewoon weer de draad op te nemen? Of is dit débacle maar het topje van een ijsberg? Als de belangrijkste rechter van het land, Ghislain Londers, melding maakt van onbehoorlijke contacten in een eerste brief, en een duidelijke omschrijving daarvan geeft in een meer uitgebreide nota, valt er dan nog iets te ontkennen?

De enige optie om toch nog het eigen gelijk te halen lijkt me dan ook de rechterlijke macht te beschuldigen van politieke spelletjes. Maar dat zijn aantijgingen die zeer gevaarlijk zijn. Als na de legitimiteit van de uitvoerende macht, nu ook nog de legitimiteit van de rechterlijke macht ter discussie wordt gesteld, in wat voor staat leven we dan nog? Hébben we dan überhaupt nog een rechtstaat? Of verzanden we in het statuut van een failed state?

Nu is het best mogelijk dat in het gerecht ook machtsconflicten uitgevochten worden. Dat is trouwens in elke organisatie zo en dat is ook volstrekt natuurlijk. Er dreigt alleen gevaar als die machtsblokken - kent u de discussie tussen het Hof van Cassatie en het Grondwettelijk Hof? uren leesplezier - zich gaan affiliëren met politieke partijen. Dan wordt de machtsstrijd niet meer binnen de rechterlijke macht uitgevochten, maar via de uitvoerende om. En dát is gevaarlijk. Niet het feit dat er binnen de rechterlijke macht machtsdisputen zijn. Die heb je overal. Partijpolitiek die zich daarin mengt, dat is de reëele bedreiging voor de rechtsstaat.

In feite wil ik hier geen groot punt maken. Maar ik ben bezig aan een uitgebreid artikel over Leterme, getiteld: "Doe stille voort ... Leterme tussen institutie en ideaal". Daarin licht ik mijn visie toe over de communautaire onderhandelingen, over het fortisdossier en over het laatste ontslag van Leterme. Met aandacht voor zijn eigen verantwoordelijkheid daarin, maar ook met aandacht voor de setting waarin hij zijn opdracht moest vervullen: de Belgische.

En zoals we weten is die nooit eenvoudig ...

Beste groeten,

Brecht

De muren van Jericho

2008-12-17T18:55:00.008+01:00

Stel u voor. U zit op de trein naar Zwitserland. In een gezellige maar rustige coupé vol mensen leest u een boek als plots de trein een tunnel binnenrijdt. Geen nood, de lichten floepen aan en u kunt verder lezen. Maar dan gebeurt het onvermijdelijke: door een obstakel in de tunnel ontspoort de trein. Onder wordt boven, mensen worden door elkaar geschud en uw boek vliegt door de lucht. U bent het kwijt. Het is even stil van de schok, maar al gauw beginnen enkele gewonden te kermen. Paniek alom als ook nog brand uitbreekt en temeer wanneer men beseft midden in een tunnel gevangen te zitten.

Het klinkt als een script van een thriller, maar dit voorbeeld kan ons heel wat leren over de sociologische processen die zich voordoen in een gemeenschap. Door het ongeval zijn een willekeurige groep mensen namelijk plots noodgedwongen met elkaar verbonden geraakt. Vóór het ongeval hadden zij enkel het reizen in dezelfde coupé met elkaar gemeen, maar nu moeten ze samenleven tot meer hulp komt. Die samenleving, hoe klein ook, moet meteen tal van vragen beantwoorden. Wie zal de brand blussen en hoe? Wat kan gedaan worden voor de gewonden?

Die vragen zijn zo evident dat ze geen coördinatie behoeven. Het vuur wordt door de een bestreden met het ledigen van een fles water, een ander slaat het vuur dood met zijn jas, nog een ander verwijdert verder brandbaar materiaal. De gewonden worden zo goed als mogelijk op een effen oppervlak gelegd, gulpende wonden worden afgesnoerd. Dat zijn eenvoudige ingrepen, die door hun acuut karakter snel aangepakt kunnen worden.

Maar na verloop van uren al, rijzen meer complexe problemen. Hoeveel voedsel is aanwezig? Hoe wordt dit gerantsoeneerd? Welke communicatiemiddelen zijn er? Wie communiceert er met de buitenwereld? Is er genoeg water? Wordt dat voorbehouden voor de sterksten of voor de gewonden? En wat na een etmaal, als mensen hun gevoeg moeten beginnen doen? In welk deel van de coupé wordt dit georganiseerd? In welk deel wordt geslapen? De vraag in de tunnel wordt na verloop van tijd dan ook pertinent: wie zal de leiding nemen?

De naïevelingen onder ons zullen beweren dat men dat allemaal in collectiviteit regelt. Niets van. Vooral wanneer conflicten ontstaan, zal een sterk leiderschap nodig zijn. Wat bijvoorbeeld als blijkt dat iemand een hele fles water voor zichzelf leeggedronken heeft? Hoe zal de groep dat individu sanctioneren? Hoe vermijd je dat een straf te zwaar wordt voor het individu, terwijl je tegelijkertijd recht doet aan het rechtvaardigheidsgevoel van de groep? De tijd samen in de tunnel kan nog een dag zijn, maar ook nog een paar dagen, of een week.

Dit voorbeeld leert ten eerste dat in gelijk welke willekeurige samenleving van mensen na verloop van tijd een behoefte wordt gevoeld aan recht en orde. Ten tweede dat er in een mum van tijd een sociologische stratificatie optreedt, die die orde bewaakt. Wanneer ook een verandering van die orde als noodzakelijk aangevoeld wordt, stelt zich pas in derde instantie het vraagstuk van de democratie: hoe gaan we tot die verandering beslissen, en met welke legitimiteit? Beslist de leider alleen? Of gebeurt dat in groep?

Wat er ook van zij, elites zijn inherent aan samenlevingen. Men kan er tegen zijn, maar dat is men vaak enkel omdat men een andere elite aan het hoofd wil zien staan, niet omdat men het concept elite in wezen betwist. In de sociologie wordt dit zelfs beschreven als de ijzeren wet van Michels: in elke groep treedt na verloop van tijd een oligarchisering op. Dat is niet goed of slecht, het is een feit. Het punt is echter in welke mate die elite die aan het hoofd komt gelegitimeerd is door de gemeenschap. En daar wringt het schoentje in België. Hier worden elites niet gelegitimeerd door de eigen gemeenschap, maar door een regime die die gemeenschap net wil onderdrukken, negeren.

Daartoe worden subtiele middelen gebruikt, die Gramsci zou omschrijven als “cultureel hegemonische operaties”. Eén van de instrumenten daartoe is de Koning Boudewijn Stichting. Deze organisatie is niet zomaar een stichting, maar ook een sociale institutie. Ze beheert talrijke fondsen van erflaters die hun naam willen vereeuwigd zien, bedrijven die hun imago willen oppoetsen of milde weldoeners die aan liefdadigheid willen doen. Zo is er bijvoorbeeld de Prijs Van Wonterghem-De Brabandere. Die “bekroont” jaarlijks een persoon die zich in Groot-Ieper verdienstelijk maakt op het vlak van solidariteit, leefmilieu, welzijnszorg, burgerzin. De prijs bedraagt 12 500 euro financiële steun en word jaarlijks toegekend.

Het begrip culturele hegemonie werd, voor zover mijn kennis strekt, vooral door Gramsci uitgewerkt. In zijn “Quaderni del Carcere” of “Gevangenisgeschriften” (1927-1937) beschreef hij hoe een politieke structuur niet enkel gebaseerd is op economische verhoudingen, zoals Marx steeds poneerde, maar daarnaast ook op culturele verhoudingen. De economische analyse van Marx is onmiskenbaar juist, het communistische antwoord op die analyse is ontoereikend. Het is namelijk niet zo dat met het gelijktrekken van de economische positie van mensen, ook hun politieke positie gelijk zal worden. Dat is ook uit de geschiedenis gebleken.

De opvattingen van het proletariaat in Moskou waren niet noodzakelijk een exacte kopie van die in Italië. Een stoute geest zou kunnen stellen dat elke natie zijn eigen communisme beleefde en dat elk proletariaat zijn eigen “couleur locale” had. Marx had ook niet geschreven “Proletariërs van heel de wereld, verenig u”, maar wel degelijk “Proletariërs aller landen”. De notie “natie” zit er dus al van bij het begin in. Dat het proletariaat internationaal moest samenwerken, impliceerde dus nog niet dat zij zouden moeten samensmelten tot een staatloze massa die enkel nog een klasse-identiteit heeft.

Met betrekking tot de Belgische situatie mogen we de KBS gerust als een Gramciaans hegemonisch instituut beschouwen. Eind 2007 had deze stichting 0,3 miljard euro als balanstotaal, maar dat is in niets te vergelijken met wat boekhouders omschrijven als “goodwill” (of in West-Vlaanderen: zullegeld) bij de bevolking: daar is het krediet van de KBS enorm hoog. KBS wordt voornamelijk gezien als leverancier van hulpmiddelen voor sociale projecten. Men beschouwt deze instelling als een apolitieke institutie die wel doet en niet omziet. Mensen bewust maken van de cultureel hegemonische werking ervan is vrijwel onmogelijk. Wie kan er immers tegen zijn dat verdienstelijke lieden gehuldigd worden?

En toch is liefdadigheid in wezen niet de core business van de KBS, maar wel het recupereren van de natuurlijke elitevorming, die zich in elke gemeenschap voordoet. Die recuperatie is fijnzinnig en haast ongrijpbaar. Die geschiedt namelijk niet wanneer men ze denkt te zien gebeuren. Maar al te vaak richt men vanuit de Vlaamse Beweging zijn pijlen op het verkeerde doel. De laureaat die voor zijn verdiensten een prijs in ontvangst neemt krijgt kritiek, terwijl die van nul en generlei belang is “in the act of recuperation”: het is de setting die het hem doet.

Voor elk fonds namelijk (en er zijn er zo tientallen) wordt een begeleidingscomité samengesteld. Daarin zetelen tal van personen die we nog het best als een subelite kunnen omschrijven. Het zijn nooit de toppers die in dergelijke comités vertegenwoordigd zijn, want die zijn al gesocialiseerd in de Belgische praxis. Het zijn eerder mensen met bepaalde verdiensten, die in een volgende Vlaamse generatie leiderschapstalent zou kunnen opmerken en op een hoger niveau tillen door eigen ervaring. Maar voor ze daartoe de kans krijgen, worden ze zelf gesocialiseerd in de Belgisch elitaire consensus.

Verder zijn er nog “provinciale steunraden”. Jaarlijks organiseren deze raden gala-avonden waarop topverantwoordelijken uit het economisch, sociaal en politiek leven aanwezig zijn. Voor de muzikale omlijsting zorgt talent uit de streek. De opbrengst van zo’n gala-avond komt ten goede aan de KBS, maar dat is bijzaak. Belangrijker is de setting waarin alles gebeurt, het socialiserende aspect van al die evenementen. Dergelijke steunraden vind je trouwens ook enkel in Vlaanderen …

De Vlaamse Beweging heeft daar geen antwoord op. De verklaring daarvoor ligt bij de complexe psycho-sociale structuur van onze natie, die nog steeds met een diepgeworteld minderwaardigheids-complex kampt. Dat complex wordt zorgvuldig in stand gehouden door mechanismen van culpabilisering, gevolgd door orthopedagogische processen. De kunst is om de tegenstander (de Vlaamse gemeenschap, strevend naar soevereiniteit) zich eerst schuldig te laten voelen (over collaboratie, racisme, taalonverdraagzaamheid) en vervolgens de “schuldigen” grootmoedig de hand toe te reiken via een kans op elitaire waardering.

De miskende Vlaming, door dat complex bovengemiddeld gevoelig voor eer, is dan een gemakkelijke prooi. Men krijgt een uitnodiging om te zetelen in een jury van de KBS, is te gast op belangrijke recepties, krijgt in sommige gevallen briefpapier met KBS-insigne. Het arsenaal aan middelen is uitgebreid. De KBS is de leverancier van de adelstand voor de kleine man. Het beloont de évolués (cf Sanctorum) en negeert de weerspannigen. Wie van zichzelf kan zeggen dat hij betrokken is bij de KBS geniet een groot aanzien.

De vraag rijst stilaan hoe we hier met de Vlaamse Beweging een antwoord op moeten formuleren. Immers, gesteld dat de spreekwoordelijke Vlaamsgezinde tegelfabrikant na een leven van arbeid zijn legaat zou willen schenken aan de Vlaamse zaak, waar moet ie dan heen? Concrete projecten zijn er genoeg, maar er is geen hegemonisch apparaat dat de concurrentie met de KBS aankan. Wie aan liefdadigheid wil doen in de vorm van een beheerd fonds, móet zich wel wenden tot de KBS. En dat is desastreus voor de socialisering van onze eigen elite.

De grootste valkuil tenslotte bij het oprichten van zo’n instituut is een te opvallende promotie van de Vlaamse identiteit. Omdat we onze eigen identiteit nog altijd minderwaardig achten, willen we er namelijk maar al te graag zoveel mogelijk bevestiging van krijgen. Dit in tegenstelling tot de KBS, die intrinsiek belgicistisch is, maar dit nooit expliciet laat blijken. De kans bij een dergelijk Vlaams initiatief is dus groot dat we er niet toe in staat zijn liefdadigheid centraal te stellen, en het al snel uitdraait op vlaggengezwaai en leeuwengezang. Terwijl net de subtiliteit van een dergelijk hegemonisch apparaat van belang is voor socialisering van onze eigen elite. De bijbel (Jozua 6:1-21) leert het ons al: cirkel rond de muren van Jericho, ga er niet rechtstreeks op af.

Brecht Arnaert - 17/12/2008

Als ik ooit eens vijf minuten tijd heb

2008-12-03T19:59:00.005+01:00

Beste lezer,

Ik weet het, ik heb u verwaarloosd. Het is ondertussen van 22 september geleden dat u iets van mij kon lezen. Maar dat komt omdat u in de toekomt iets van mij in boekvorm zou kunnen lezen. De voorbije maanden ben ik namelijk bezig geweest met het schrijven, herschrijven, bewerken, bijschaven, schrappen en opnieuw schrijven van een bijdrage aan het boek "Van Romantiek tot Republiek" dat op 17 januari verschijnt bij Uitgeverij Van Halewyck.

Het boek, dat geredigeerd wordt door cultuurfilosoof Johan Sanctorum zal eventjes later in De Standaard Boekhandel en de Fnac te koop zijn. De prijs is nog niet bekend. Mijn bijdrage heet "2080, het jaar van de leeuw?" en gaat over de wijze waarop we een Vlaamse staat democratisch kunnen legitimeren. Daarbij wordt de legitimering van de onafhankelijkheid van België onder de loep genomen en leg ik het democratiseringsproces van België naast de opkomst van het regionalisme, waaruit ik enkele besluiten ter zake trek.

Geïnteresseerd? Hou deze blog dan in het oog. Misschien licht ik wel nog een tipje van de sluier op.

Beste groeten,

Brecht Arnaert

Boude berekeningen over België

2008-09-22T16:50:00.005+01:00

In DS van dinsdag 9 september brengt Rudy Aernoudt een boekhoudkundig relaas rond de kost van de splitsing van België. Volgens boude berekeningen – blijkbaar is Aernoudt zo zeker van zijn stuk dat geen enkele bronvermelding noodzakelijk is – zou de Vlaamse onafhankelijkheid een goeie 7 miljard euro kosten. Een mooi rond getal om mee uit te pakken. Maar wat is er van aan?

De berekeningen maken op het eerste zicht nogal wat indruk. Op een ogenschijnlijk rationele wijze wordt de status quo vergeleken met het scenario waarbij Vlaanderen onafhankelijk wordt en het scenario waarbij de huidige federale staat efficiënter wordt gemaakt.

Deze dissertatie is nog maar eens een illustratie van de beproefde hit & run-tactiek. Poneer een spectaculair cijfer, zogezegd om het debat open te trekken, maar wacht even tot de publieke opinie met dat cijfer vertrokken is om de nodige nuance aan te brengen. Zo heb je je slag thuisgehaald, en kan niemand achteraf zeggen dat je gelogen hebt. Maar de leugen leeft.

De misleiding is immers geraffineerd. Zo kost de Vlaamse onafhankelijkheid voor alle partners die erbij betrokken zijn in zijn totaal zo’n zeven miljard, maar als je de kostprijs voor Vlaanderen alleen bekijkt, blijkt dat het maar gaat om minder dan een vijfde van dat bedrag. Voor slechts 1,25 miljard, of omgerekend een kleine 200 euro per Vlaming zijn we af van dit Belgische surrealisme. En zelfs dat klopt niet. Want dat cijfer wordt niet bekomen door een rechtstreekse vergelijking tussen het scenario van Vlaamse onafhankelijkheid en het voortbestaan van België, maar tussen die eerste optie en een geprojecteerde ideale en efficiënte federale staat. Hoe die staat er dan uit moet zien en of die überhaupt politiek haalbaar is, wordt er niet bij verteld.

De kost van de splitsing had met deze methode evengoed 10 miljard kunnen kosten. Hoe efficiënter immers dat imaginaire efficiënte model, hoe duurder de Vlaamse onafhankelijkheid. Hoewel je je dus inhield is je redenering intellectueel frauduleus. Ze is eigenlijk de omkering van de oudste truuk van de foor: verhoog je prijzen net voor de solden en geef dan spectaculaire korting, zo ervaart de koper een consumentensurplus. Vergelijk de kosten van Vlaamse onafhankelijkheid ten opzichte van de ideale staat, en de burger is blij met de kostprijs van België. Aangezien die 1,25 miljard euro dus het verschil is tussen de ideale staat en Vlaamse onafhankelijkheid, is de pijnlijke consequentie van je eigen cijfers dat de kostprijs van Vlaamse onafhankelijkheid noodzakelijkerwijs nog ettelijke keren kleiner moet zijn dan je beweert.

Maar in feite is deze economische reductie van de Vlaamse onafhankelijkheidswens compleet naast de kwestie. Het Belgisch probleem is namelijk in essentie geen probleem van geld, noch van taal, maar in essentie wel een probleem van democratie. Zelfs in een België waar geen transfers zijn en iedereen de drie landstalen spreekt, zou ik nog steeds kiezen voor het republikeins project.

Ik wil namelijk in een land leven met meer democratie. Ik wil een staatshoofd dat ik kan verkiezen, niet iemand die macht heeft omdat hij of zij toevallig in het juiste bedje geboren is. Ik wil één parlement en geen acht. Ik wil 15 ministers en geen 58. Ik wil 150 volksvertegenwoordigers en geen 524. Ik wil meer directe democratie zoals in Zwitserland. Ik wil een totale afschaffing van de lijststem, zodat parlementairen kunnen ontsnappen aan de particratie die ons land zo teistert. Ik wil dat enkel volksvertegenwoordigers minister kunnen worden. Ik wil dat het absenteïsme in de Kamer zakt. Ik wil een verbod op betaalde extra-parlementaire mandaten voor onze volksvertegenwoordigers. Ik wil een uitgebreid stelsel van adviesraden en niet de corporatistische besluitvorming die we nu hebben.

Dat alles is niet mogelijk in België, en als het ooit mogelijk was geweest, dan zou tenminste één van die dingen al moeten gerealiseerd zijn. Maar dat kan niet, omdat je niet enkel binnen je eigen democratie tot consensus moet komen, maar daarna nog eens met minstens vier andere. In België is dus de hoeksteen van elke democratische samenleving onderuit gehaald. Pariteit in de regering, belangenconflicten, alarmbelprocedures, de hele Belgische constructie is erop gebouwd om de meerderheid te muilkorven. En daarom kan België nooit een democratie zijn.

Van dergelijke bespiegelingen houdt Aernoudt zich ver af. Hij beperkt zich tot een steriel boekhoudkundig relaas. Vreemd daarbij is dat vooral Vlaamsgezinden verweten worden een word-snel-rijk-separatisme aan te hangen, terwijl het nu uitgerekend een Belgicist is die ons voorrekent hoe goedkoop de onafhankelijkheid wel is. Waarvoor dank. Misschien kunnen we het er dit academiejaar nog eens over hebben, Rudy. Ik volg namelijk les bij je.

Brecht Arnaert

Brecht Arnaert is voorzitter van Jong N-VA UGent, de Vlaams-republikeinse studentenwerking aan de UGent. Hij schreef deze bijdrage in eigen naam.

www.jongnva.be/ugent

De nuchtere zatlap

2008-09-02T19:16:00.005+01:00

Met de regelmaat van de klok worden door amateur-staatkundigen voorstellen gelanceerd om België te redden. Het meest hardnekkige voorstel blijft dat van de federale kieskring. Niet enkel populair bij Franstalige politici, ook bij enkele Vlaamse politici. Maar dat is een doodgeboren kind: de federale kieskring is een theoretische, praktische en politieke onmogelijkheid.

De motivatie is duidelijk. België, dat steeds meer moeite heeft om de centrifugale krachten in toom te houden, moet versterkt worden. Door sterk verschillende stembusgangen in beide landsdelen, dreigt het land anders vroeg of laat ten prooi te vallen aan separatisme. De analyse is dat Walen en Vlamingen geen invloed meer hebben op elkaars beleid en dus in feite naast elkaar leven. In de huidige situatie is het bovendien mogelijk dat de Walen worden geregeerd door een Vlaamse premier die zij nooit hebben kunnen verkiezen, en dat Vlamingen worden bestuurd door verschillende Waalse ministers waarvoor dezelfde redenering geldt.

Het idee van een federale kieskring lijkt dus de democratie zelve: zorg ervoor dat beide bevolkingsgroepen terug voor elkaars politici kunnen stemmen, en dan zullen die politici ook gevoeliger zijn voor het kiespotentieel in het andere landsdeel. Nu kan een politicus immers ongestraft de inwoners van het andere landsdeel schofferen omdat die bij een volgende verkiezing van die bevolkingsgroep toch niets hoeft te vrezen. Meer nog, het schofferen van die andere bevolkingsgroep levert zelfs dikwijls electoraal voordeel op. Het is de uitgelezen kans om uitspraken te kunnen doen waar men toch geen verantwoordelijkheid voor moet opnemen. De federale kieskring zou dat veranderen. Ze zou ervoor zorgen dat Walen voor Vlamingen kunnen stemmen en omgekeerd, waardoor meer eenheid ontstaat.

Daarnaast zijn er nog secundaire effecten die de eenheid van België zouden bevorderen. Als men inderdaad zou kiezen voor een federale kieskring, dan betekent dat concreet dat er verschuivingen kunnen komen in het stemgedrag van zowel Walen als Vlamingen. Zo is het mogelijk dat in enkele rode bastions van het zuiden een Vande Lanotte veel stemmen haalt, terwijl Reynders in Vlaanderen geliefd zou kunnen zijn bij de donkerblauwe liberalen die nu niet echt aan hun trekken komen. Aldus zou op termijn de communautaire breuklijn zelfs kunnen oplossen: sociaal-economische thema’s zoals het arbeidsmarktbeleid, de fiscaliteit en de sociale zekerheid zouden aan beide kanten van de taalgrens “advocacy coalitions” kunnen vinden, over alle taalbarrières heen.

Hoewel dit alles eigenlijk zeer logisch klinkt, negeert men duidelijk enkele historische feiten. Men insinueert namelijk vaag dat toen het land nog unitair was en Walen en Vlamingen nog voor elkaar konden stemmen, de communautaire problematiek electoraal niet aan de orde was. Pas bij de federalisering zou dan een democratisch probleem ontstaan zijn doordat de Waalse en de Vlaamse electorale ruimte van elkaar gescheiden geraakt zijn. Maar niets is minder waar. Voor 1970 konden Vlamingen en Walen immers ook al niet voor elkaar stemmen. Meer nog: de Vlamingen zélf konden niet onbeperkt voor elkaar stemmen. Toen werd immers nog het arrondissementele kiessysteem gehanteerd. Een Vlaming uit Ieper kon dus niet voor een Vlaming uit Kortrijk stemmen, laat staan voor een Waal uit Luik.

En ook na de hervorming van de kieskringen in 2003, blijft de vertegenwoordiging gefragmenteerd in provinciale kieskringen. Een flamingant uit West-Vlaanderen kan niet stemmen voor Bart De Wever en socialist die van (het beleid van) Freya Van den Bossche houdt kan haar daarom nog niet vanuit elke provincie belonen, dat is een voorrecht van de Oost-Vlamingen. De analyse dat het voor zowel Walen als Vlamingen ondemocratisch is geregeerd te worden door iemand die zij zelf niet konden verkiezen, moet dus ook intra-gewestelijk doorgetrokken worden.

Niet enkel de toewijzing van zetels aan een taalgebied moet dan in vraag gesteld worden, maar élke verdeling van zetels over verschillende kieskringen tout court. Meerdere kieskringen invoeren impliceert immers per definitie dat kiezers en kandidaten niet in één electorale ruimte voorkomen, waardoor het mogelijk is dat men bestuurd wordt door een kandidaat van buiten de eigen kieskring. Indien het als een democratisch basisprincipe beschouwd mag worden dat niemand geregeerd kan worden door een vertegenwoordiger die men niet kon verkiezen, dan rijzen ernstige vragen bij het behoud van eender welke kieskring. Hoe kan hun bestaan dan überhaupt nog gelegitimeerd worden?

Het antwoord is historisch. Het gebruik van kieskringen is vooral een kwestie van een verouderde principal-agent-filosofie. Die klassieke volksvertegenwoordiging is namelijk sterk ruimtelijk georiënteerd: kamerleden vertegenwoordigen in het parlement een eigen achterban, de kiezers uit hun regio, niet de kiezers uit het hele land. Hoewel zij wetten stemmen die alle burgers van het land beïnvloeden, zullen zij bij slecht beleid enkel in hun eigen kiesomschrijving spitsroeden moeten lopen.

De moderne opvatting over volksvertegenwoordiging gaat er daarentegen vanuit dat een volksvertegenwoordiger handelt in het belang van de hele natie. In die denktrant maakt het niet meer uit van welk deel van het land de kandidaat afkomstig is, en dan zijn bijgevolg ook kieskringen overbodig. In Nederland is dat het geval: voor de nationale verkiezingen geldt één enkele kieskring voor het hele land. In België is de situatie typisch Belgisch: de moderne filosofie van volksvertegenwoordiging wordt theoretisch aangenomen – tous les pouvoirs émanent de la nation - maar in de praktijk worden tóch nog kieskringen gehanteerd.

De Belgische volksvertegenwoordiger handelt dus theoretisch ook in het belang van de kiezers buiten zijn eigen kiesomschrijving, maar strikt genomen is daar geen mandaat voor. Kieskringen zou men dus als belangrijke democratische hindernissen kunnen omschrijven, want het behoud ervan impliceert dat burgers bestuurd kunnen worden door niet-gemandateerde verkozenen. Het wegnemen van de tussenschotten en de installatie van een federale kieskring lijkt dus de democratie zelve. Tot dusver geen vuiltje aan de lucht. En toch zijn er twee sterke argumenten tégen een federale kieskring, een theoretisch argument, en een praktisch.

Theoretisch rijst bij een invoering van een federale kieskring ten eerste de vraag of een land dat zich federaal noemt, maar tegelijk haar landsdelen wil verenigen in één kieskring, nog wel federaal genoemd kán worden? Behoort het namelijk niet tot de essentie van een federaal land dat er net géén federale kieskring is? Federale landen zij net een optelsom van verschillende kiesgebieden waarvan de vertegenwoordigers besloten hebben te zullen samenwerken. “Federale” kieskringen bestaan nergens ter wereld. Niet voor parlementsverkiezingen, niet voor presidentsverkiezingen. In de VS worden de Grand Electors die de president verkiezen per staat aangeduid, niet in één kieskring. Ook de leden van het Congres worden verkozen per staat. In Duitsland kwam Angela Merkel voor de verkiezingen op in de deelstaat Mecklenburg-Vorpommeren, maar kiezers uit Bayern konden daarom nog niet voor haar stemmen. En toch is zij kanselier. De “federale” kieskring als nuchtere zatlap.

Bovendien rijst er nog een niet onbelangrijk praktisch probleem, namelijk dat van de proportionaliteit. Indien men een federale kieskring wil invoeren om redenen van een betere democratische vertegenwoordiging van alle Belgen, is het dan nog vol te houden dat aan de Gewesten op voorhand al zetels toegewezen worden? In de huidige voorstellen over de federale kieskring worden namelijk al meteen de bijkomende zetels vastgeklonken aan Gewesten of taalgroepen. Dat betekent dat het aantal zetels die in Wallonië te verdienen vallen – zelfs bij zwaar gewijzigd stemgedrag – ongewijzigd blijven. Zelfs al zouden dus massaal veel Walen voor Vlamingen stemmen, dan nog zouden de Vlamingen niet meer zetels kunnen verwerven. Erger nog: een Waalse zetel zou op die manier met veel minder stemmen dan een Vlaamse binnengehaald kunnen worden, want zelfs al stemmen minder Walen voor hun eigen vertegenwoordigers, hun zetelaantal blijft gelijk.

Indien men dus kiest voor een federale kieskring, dan moet elke toewijzing van zetels op voorhand afgewezen worden. Dan moeten de zetels als het ware als ballonnen ongebonden over het hele land zweven, tot een kandidaat zwaar genoeg weegt om er een binnen te halen, of die nu Vlaming of Waal is. Het invoeren van één kieskring, maar toch de toewijzing van zetels aan een bepaalde regio behouden, is niet verenigbaar in één motivatie.

De installatie van een echte federale (lees: en dus unitaire) kieskring is tenslotte voor Wallonië ook politiek onwenselijk. De bescherming die zij nu hebben in het federaal systeem – met name een indeling in kieskringen en dus vast toegewezen zetels – zou wegvallen. Het federaal systeem is dus de levensverzekering van Wallonië. Door de compartimentering van ons land in Gewesten en Gemeenschappen, wordt namelijk hét Belgisch probleem bij uitstek ontkend: niet taal, niet geld, maar het feit dat er nu eenmaal quasi dubbel zo veel Vlamingen als Walen zijn.

Terwijl de demografische verhouding tussen Vlamingen en Walen zich in alle democratische organen zou moeten verhouden als 2 tot 1, is die verhouding geneutraliseerd (1 tot 1), uitgeschakeld (0 tot 0) of zelfs op zijn kop gezet (1 tot 3). Neutralisering gebeurt via de pariteitsregel in de federale regering, de uitschakeling via alarmbelprocedures en belangenconflicten in het federaal parlement en de inversie via onderhandelingen tussen de Vlaamse Gemeenschap die alleen staat tegen een Brusselse Gewestregering, een Franse Gemeenschapsregering en een Waalse Gewestregering bij een conflict. Eens te meer bepaalt de minderheid dus de toekomst van het land. Démocratie à la Belge. Wie biedt meer?

Brecht Arnaert, 02/09/2008

Solidariteit in het Post-Belgisch tijdperk

2008-08-24T15:10:00.006+01:00

Wie De Morgen er al geruime tijd op naleest, moet de stelling betwisten dat er geen zekerheden meer zijn in het leven. Er is er namelijk wel één die als een paal boven water lijkt te staan: een onafhankelijk Vlaanderen is noodzakelijk een asociaal, rechts en egoïstisch Vlaanderen.

Een neo-liberaal Vlaanderen zelfs, dixit de Vooruitgroep. De vakbonden verkrimpen van schrik bij het idee dat het corporatistisch overlegmodel in die nieuwe republiek wel eens op een andere leest geschoeid zou kunnen worden. De ziekenfondsen vrezen een algehele privatisering van de sociale zekerheid, en de Vlaamse linkse – werkelijk linkse? – politieke partijen vrezen hun socialistisch overwicht te verliezen bij gebrek aan de link(s)e broeders uit het zuiden. Voor hen is België het toonbeeld van solidariteit, en Vlaanderen het toonbeeld van een bekrompen kruideniersmentaliteit. Maar klopt dat beeld wel met de werkelijkheid? Steeds meer blijkt van niet.

Enerzijds is België niet dat sociale paradijs dat we kennen van het aloude cliché: “We hebben het hier toch zo goed in ons kleine landje, waarom ruzie maken?” Als we het hier dan toch zo goed hebben, waarom zijn de Belgische pensioenen dan bij de laagste van Europa? Waarom leeft een derde van alle zelfstandigen dan onder de armoedegrens? Waarom is het minimumloon dan zo laag dat mensen niet uit hun werkloosheidsval geraken? Waarom stijgt de staatsschuld dan nominaal nog elk jaar? Waarom trekken zoveel bedrijven dan weg? Van een paradijs is er dus geen sprake. België als welvaartsstaat kreunt niet minder dan de andere landen in Europa. Dat is een keiharde werkelijkheid, dé uitdaging waar we voor staan.

Anderzijds is Vlaanderen zeker niet de sociale woestijn waarvoor ze altijd versleten wordt. Dankzij het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap kunnen mensen een financiële tegemoetkoming krijgen voor niet-medische hulpmiddelen. In Wallonië bestaat zoiets niet. Dankzij de Vlaamse zorgkas kunnen mensen die zwaar hulpbehoevend zijn een mantelzorger vergoeden, wat niet enkel de kosten van residentiële verzorging doet dalen, maar ook vaak een sociale meerwaarde creëert voor de patiënt. In Wallonië bestaat zoiets evenmin. Daar zit je met twintig andere mensen van de wijk samen in de wachtkamer van de gemeenschapspraktijk van het Volkshuis. In Vlaanderen vind je in achtergestelde wijken tientallen medewerkers van Samenlevingsopbouw aan het werk. Zoek die eens in de borinage? Onbestaande aan de andere kant van de taalgrens. Het Vlaams Netwerk van Verenigingen waar Armen het Woord nemen dan? Ook geen tegenhanger voor. Wie werkzoekend is, krijgt van de VDAB tal van voordelen inzake mobiliteit. Wie student van armen huize is, krijgt in veel gevallen een ruime studiebeurs. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

De opdeling sociaal paradijs-woestijn volgens de as België-Vlaanderen is daarom niet langer houdbaar. En het is nogal goedkoop Vlaanderen te verwijten asociaal te zijn, als ons toekomstig land niet de bevoegdheden krijgt om dat te bewijzen. Op elk domein waar Vlaanderen de mogelijkheid zag, heeft zij solidariteit aan de dag gelegd onder alle Vlamingen. Op elk domein waar Vlaanderen die solidariteit echter verder wou uitbouwen, zijn het steeds de Franstaligen geweest die via juridische weg stokken in de wielen hebben proberen te steken. En het meest tragische van al is dat een meute van Belgicistisch-linkse Vlamingen klaar staat om zelf die stokken aan te leveren. Dit in weerwil van de steeds duidelijker wordende realiteit: Vlaanderen zal ook in een post-Belgisch tijdperk in staat zijn om solidariteit te organiseren onder zijn bevolking.

Beste groeten,

Brecht

PS: Op zaterdag 13 september aanstaande organiseert de vereniging SFL (de Sociaal-Flamingantische Landdag) te Gent een trefdag over dit thema onder het motto "Soeverein Vlaanderen = solidair Vlaanderen". U hoeft geen die-hard marxist te zijn om daaraan te kunnen deelnemen, een gezonde interesse in het behoud van de sociale zekerheid volstaat. Programma en verdere info op http://www.landdag.org/www2/agenda.html

La Wallonie: département de la Meuse ?

2008-08-02T14:55:00.002+01:00

Le Soir van 29 juli laatstleden kopte: « Un Wallon sur deux se verrait bien Français ». Gejuich alom in Vlaamsgezinde kringen. Maar ik juichte niet. Ik vond het bedroevend hoe weinig geloof de Waalse burgers in zichzelf hebben. Terwijl Wallonië alles in huis heeft om het als zelfstandige republiek in Europa te maken – een overwegend jongere bevolking, veel ruimte voor bedrijven, een massa aan toeristische trekpleisters – kiest de helft voor het rattachisme bij Frankrijk indien België zou splitsen. Een slecht idee.

Het idee van een 101ste departement van Frankrijk is helemaal niet nieuw. Het idee is namelijk Frans in zijn oorsprong. Historisch onderzoek heeft uitgewezen dat Frankrijk, of wat daar in de verschillende tijdsperiodes mee vergelijkbaar is, niet minder dan vierenvijftig keer het Belgisch grondgebied heeft proberen in te nemen. Dit streven is iets waar wij Vlamingen geen snars van begrijpen: geopolitiek.

De lijn die in het Franse beleid doorheen al die jaren te trekken is, is het streven naar natuurlijke grenzen. In het zuiden stopte de eenmaking van Frankrijk aan de Pyreneëen, in het oosten aan de Alpen en in het westen – natuurlijk – aan de Atlantische Oceaan. Maar het noorden is bij die eenmaking steeds problematisch geweest. De – letterlijk – natte droom van Frankrijk is steeds het consolideren geweest van het grondgebied tot aan de Rijn. Vandaar ook de pas laat opgeloste twisten rond Lotharingen, die van Basel tot Karlsruhe inderdaad de Rijn 200 km lang afdekt.

Maar in de Lage Landen liep het steeds mis. De gebieden bleven het strijdtoneel van tientallen kleine en grote oorlogen. Vooral door toedoen van Engeland, die de toevoeging van de Rijndelta aan het Franse imperium steeds heeft weten te verhinderen, is Frankrijk nooit in zijn oorspronkelijke ambitie geslaagd. Toen aan het eind van de 16e eeuw bovendien bleek dat het noordelijke stuk van de Nederlanden zich als een zelfstandige republiek kon handhaven, moest Frankrijk haar territoriale ambities bijstellen. Voortaan zou de Schelde het nieuwe eindpunt vormen.

Maar ondertussen brak de industrialisatie aan. Grond als belangrijke economische, en dus ook politieke factor, begon steeds meer aan belang te verliezen. Voortaan zou niet meer de areaalgrootte van een land, maar de economische afzetmarkt van belang zijn. Land innemen om machtiger te worden was dus niet meer nodig: markten veroveren met goedkope producten, buitenlandse bedrijven beconcurreren en overnemen, en zodoende economieën controleren zou voortaan de nieuwe strategie worden om een gebied in te lijven.

Dat is bij uitstek het Belgische verhaal geweest. Terwijl het gebied politiek en militair al eeuwenlang onveroverbaar bleek, lukte dat economisch wel. En de Walen zullen het geweten hebben. De NV België, met name de Société Générale, die in oorsprong een Nederlandse vennootschap was, werd al snel geïnfiltreerd door Franse elementen. In samenspraak met de Franse stichters van België, genre Charles Rogier, die de nodige staatslicenties voor mijnontginning leverden, werd Wallonië al gauw letterlijk en figuurlijk leeggezogen. Het kan dan misschien wel waar zijn dat Wallonië nooit een frank solidariteit met Vlaanderen betoond heeft, maar rijk zijn onze Waalse broeders zelf ook nooit geweest.

De winsten van de Waalse ondergrond zijn nooit in eigen Waalse handen terechtgekomen, maar stroomden naar het centrum van het Belgische establishment: de Brusselse bourgeoisie, die door haar nieuw verworven rijkdom hoopte te kunnen binnentreden in het pantheon van de Franse adel. Tot laat in de negentiende eeuw heerste in die milieus immers de overtuiging dat België via economische uitholling van haar zelfstandigheid bij Frankrijk kon aangehecht worden. Dat is echter nooit gelukt: de Brusselse bourgeoisie kreeg af te rekenen met verschillende democratiseringsgolven. Terwijl zij zichzelf situeerden binnen de Franse publieke opinie, bleken de lagere bevolkingsklassen twee eigen publieke opinies gevormd te hebben: de Waalse en de Vlaamse. De Brusselse bourgeoisie en adel bleven dus “second hand French” in weerwil van de evoluties.

Ook vandaag nog is de link met Frankrijk niet ver te zoeken. De uitverkoop van de Société Générale richting het Franse Suez in 1988, en de recente verovering van Electrabel passen allemaal in datzelfde plaatje: België als het kleine broertje van “La Grande Patrie”. Nu de laatste hoop op een Gouden Aandeel verloren is, blijkt plots hoe kwetsbaar de Belgische economie wel is: in alle nutssectoren (water, gas, electriciteit) wordt het beleid in Parijs gemaakt. Of heeft u een andere uitleg waarom de energieprijzen plotsklaps twintig procent stegen? Is uranium plots 20 % duurder geworden? Of waren de electrabelcentrales dan toch niet boekhoudkundig afgeschreven? Ik dacht het niet.

De optie die Wallonië dus neemt op Frankrijk bij het eventuele verdwijnen van België lijkt me dus geen goed idee. Welk belang heeft de Waalse bevolking erbij opnieuw bestuurd te worden vanuit een stad die buiten haar eigen grondgebied ligt? En waarom zou het zich afhankelijk willen maken van een grootmacht die haar in het verleden, ondanks culturele gelijkenissen, via een Belgische bourgeoisie steeds uitgemolken heeft? Evengoed wordt Namen de hoofdstad van een gezellig buurland dat met zijn bossen, grotten en rivieren veel toeristische troeven heeft. En wie beter dan Vlaanderen kan Wallonië steunen bij de uitbouw van een achtentwintigste staat in het verenigd Europa?

Brecht Arnaert

Hoe Vlaams is elf juli?

2008-07-11T13:23:00.003+01:00

11 juli vandaag. Feest. Of dat zou het toch moeten zijn. Ik nam de trein vanmorgen. Nergens feest. Hier en daar hangt een vlagje uit, maar voor de rest gaat alles zijn gewone gangetje. Elf juli is nog steeds geen betaalde feestdag en mensen gaan dus gewoon naar hun werk zoals elke dag. Niets speciaals. Ze denken eerder aan het weekend dan aan de betekenis van de Vlaamse feestdag.

En dat lijkt in alle berichtgeving over het feest ook de bedoeling te zijn. Het VRT-middagjournaal bijvoorbeeld is ook al niet veel soeps. De Vlaamse feestdag is niet eens het eerste item. Belangrijker zijn blijkbaar de beloftes van NMBS-baas Descheemaker dat de treinen nu wel op tijd zullen rijden, en dat na de verhoging van de rente op de spaarboekjes nu ook de rente op de woonkredieten zal verhogen. Alsof dat nieuws is.

De VRT doet zelfs geen poging om te verbergen dat er een operatie-elf-juli bezig is: laat de Vlamingen maar feesten, maar doe er vooral niet te enthousiast over. Beperk de berichtgeving tot het onafwendbare. Zend het avondfeest in Brussel uit, maar liefst niet het moment waarop de Vlaamse Leeuw gezongen zal worden. Zal ie wel gezongen worden? Of krijgen we weer een spottende versie zoals vorig jaar: “Ze zullen haar niet kammen, de fiere Vlaamse poes”? De affiche van de Gulden Ontsporing in Brussel vanavond belooft alvast niet veel goeds. Op de website van organisator Ancienne Belgique (o ironie), is geen fiere leeuw te zien, maar een halfslachtig dier met poten die lijken op die van een olifant en een varkensneus. Een leeuw zonder klauwen en tanden dus. Dat is ook de bedoeling.

Verder wordt ook geen enkel uur geplakt op de programmering. Raymond van het Groenewoud komt langs, Flip Kowlier ook, en nog een rist andere zangers. Maar de uitvoering van ons volkslied, De Vlaamse Leeuw zelf, staat nergens geprogrammeerd. Terwijl de uitvoering hiervan de apotheose van de avond zou moeten zijn, staat ze dus niet eens op het programma vermeld. Een leeuw zonder klauwen of tanden is nog niet erg genoeg: graag ook een leeuw zonder stem. Terwijl die in Brussel net het hardst van al zou moeten klinken. Het is tenslotte onze hoofdstad.

Voor wie gaat vanavond: laat u horen.

Beste groeten,

Brecht.

Leve de Waalse Gemeenschap!

2008-06-14T17:05:00.004+01:00

Deze slogan doet in Vlaamsgezinde middens nogal wat wenkbrauwen fronsen. Nochtans drukt hij perfect uit wat de wens is van veel niet-separatistische Vlamingen. Dat twee naties, in solidariteit en wederzijds respect met elkaar, kunnen samen leven in een sterk federaal België. Door de huidige federale structuur, met acht parlementen die elkaar in bevoegdheden zowel materieel als territoriaal overlappen, kan dat echter niet. Maar volgens meer en meer flaminganten is dat eigenlijk ook nooit de bedoeling geweest. Door de fictieve indeling in Gemeenschappen en Gewesten is een web van instellingen ontstaan met als voornaamste doel het verbergen dat België uit twee grote gemeenschappen bestaat: de Vlaamse en de Waalse. Vlaanderen ontsnapte daaraan, Wallonië niet. Een pleidooi voor een eigen Waalse Gemeenschap.

Bij de eerste staatshervorming, in 1970, werden niet enkel drie cultuurgemeenschappen geïnstalleerd, maar ook artikel 107quater, dat bepaalde dat in een latere fase nog de Gewesten vorm moesten krijgen. Vlaanderen verzette zich steeds tegen de installatie van deze nieuwe bestuurlijke entiteiten die náást de Gemeenschappen zouden gaan functioneren. Wallonië was grote voorstander, omdat met de Gewestvorming de decentralisatie van economische bevoegdheden gepaard zou gaan, sinds jaar en dag een eis van de Waalse regionalisten.

De samenvatting van dit conflict in een loutere Vlaams-Waalse tegenstelling is echter niet correct, omdat men dan volledig abstractie maakt van een derde belangrijke speler in de communautaire debatten: de Brusselse Franstaligen. Want het is toch wel vreemd dat terwijl Walen en Vlamingen eigenlijk beiden meer autonomie wensten, zij het met andere accenten, hun streven als tegenstrijdig uitgelegd wordt. Zogezegd wilden de Walen België schoeien op de leest van de Gewesten, die dan de emanatie zouden zijn van de wens tot economische autonomie, terwijl Vlaanderen zijn wens tot culturele autonomie graag bestendigd zag in de Gemeenschappen. Maar vanwaar die koppeling tussen bevoegdheden en verschillende bestuurlijke niveaus? Evengoed konden in 1980 de Waalse en Vlaamse bevolkingsgroep hun nieuwe bevoegdheden bij de al bestaande instellingen voegen, de toenmalige cultuurgemeenschappen.

Er moet dus een andere verklaring zijn. Hier verschijnen de Franstaligen uit Brussel op het toneel. Het verzet tegen de Gewestvorming vanuit Vlaanderen was niet gericht tegen de Waalse eisen, maar vooral tegen de creatie van een derde, Brussels Gewest. Hoe de concrete onderhandelingen juist gelopen zijn, zullen we wellicht nooit weten, maar de creatie van dit gewest gaat in elk geval al in tegen elke economische of federale logica.

Ten eerste waren er geen economische aanduidingen dat Brussel meer dan andere steden zou verschillen van zijn hinterland. Indien dat het geval was geweest, dan had ook Antwerpen met zijn havenexpansie zeker een eigen Gewest moeten krijgen of zelfs Kortrijk met zijn textielindustrie. Het oorspronkelijke opzet was dan ook een Stadsraad voor Brussel, maar zeker geen eigen Gewest. Door sluipende besluitvorming zijn de Brusselse grenzen echter versteend geraakt, hoewel die niet overeenkomen met de bestuurlijke realiteit. Het Brussels stadsgewest deint uit tot ver buiten zijn formele grenzen.

Ten tweede is het Brussels Gewest ook in de federale logica een vreemde eend in de bijt. Terwijl de Duitstalige Gemeenschap in Wallonië territoriaal blijkbaar wel kon vallen onder het Waals Gewest, was het niet mogelijk om de Franstalige Gemeenschap in Vlaanderen te herbergen onder het Vlaams Gewest. Er moest en zou een apart Gewest opgericht worden, waaronder dan én de Franstalige Gemeenschap én een deel van de Vlaamse Gemeenschap zouden ressorteren. Dit resulteerde in de absurde situatie dat de Vlamingen in Brussel een minderheid werden, terwijl ze gewestelijk gezien een meerderheid zijn, en dat de Franstaligen, op gewestelijk niveau de echte minderheid, nu plots een meerderheid werden. Door de loutere installatie van een extra grens konden de Franstaligen zich dus een meerderheid noemen.

Er zijn op zijn minst dus twee sterke aanwijzingen om de hypothese te steunen dat de vragen van Vlaanderen en Wallonië niet tegengesteld waren, maar tegengesteld “gemaakt zijn geweest”. En er zijn er nog. Wie op zoek gaat naar de kern van het Belgisch establishment, komt vroeg of laat uit bij een duizendtal notabelen die zich sociologisch in de buurt van de haute finance en het hof ophouden, en geografisch in Brussel. Het is deze groep, in aantal zeer klein, maar in macht zeer groot, die met de regionalisering van België het meest te verliezen had. Terwijl alles erop wees dat België zou evolueren tot een tweeledig federalisme, zijn zij erin geslaagd een derde Gewest te creëeren. Dat is op ingenieuze wijze gebeurd.

Men is er in geslaagd om de aspiraties van beide gemeenschappen die in essentie in dezelfde richting liepen (meer autonomie, maar met andere accenten) te koppelen aan verschillende uitvoeringsinstanties (Gewesten en Gemeenschappen), tegelijk met de eis om voor zichzelf een eigen Gewest te kunnen creëren. Op die manier heeft men de oorspronkelijk positieve samenwerking tussen de Vlaamse en Waalse beweging om België te federaliseren, tegengesteld kunnen maken. Doordat Wallonië voorstander was van het regionaliseren van economische bevoegdheden en men die koppelde aan de bestuursfiguur “Gewest”, volstond het voor de Franstalige Brusselaars om zelf ook een Gewest te eisen, om de verenigde regionaliserende krachten te breken. Vlaanderen werd voor het blok gezet: ijveren tegen het derde gewest was tegelijk ook ijveren tegen gewestvorming an sich, en dus ook tegen de vraag van de Walen. De koppeling anti-Gewest is anti-Waals was gemaakt.

Vanaf toen is het misgelopen. Het verzet van Vlaanderen tegen de gewestvorming, een eis van zowel de Franstalige Brusselaars als de Walen, maakte hen tot objectieve bondgenoten. Ergens onderweg is de nuance verloren gegaan dat Vlaanderen niet tegen gewestvorming an sich was, maar wel tegen de vorming van een dérde Gewest. Omdat tegelijk met de eerste staatshervorming ook de dubbele grondwettelijke meerderheid ingevoerd werd, en er dus ook een meerderheid in de Franse taalgroep van het parlement moest gevonden worden, is van toen af elk scenario dat België wou schoeien op de leest van de Gemeenschappen afgeschoten. Begrijpelijk. Indien Wallonië zijn regionalisering wou voltooien, moest het wel het idee van een derde Gewest steunen. Vlaanderen, dat in Wallonië oorspronkelijk een bondgenoot had van een tweeledig federalisme, werd nu de gezamenlijke tegenstander van Walen en Brusselse francofonen.

En toch is dat bondgenootschap niet van harte. Want laat het nu immers net die Brusselse Franstaligen zijn die de Waalse identiteit noodgedwongen wel moeten ontkennen. Doen ze dat niet, dan wordt het duidelijk dat de these inderdaad klopt dat België slechts bestaat uit Vlamingen en Walen, wat hen meteen tot de laatste der Mohikanen zou reduceren. Het loutere dagdagelijkse bestaan van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ontkent immers de stelling die de Waalse politicus Jules Destrée al in 1912 formuleerde: « Sire, vous régnez sur deux peuples. Il y a en Belgique, des Wallons et des Flamands ; il n'y a pas de Belges. »

Van alle geregionaliseerde besturen, benadert Brussel immers België nog het meest: een praktisch volledig verfranste samenleving, met een duidelijke oriëntatie op Parijs, geleid door een elite die uit zelfbehoud de monarchie verdedigt. Het voortbestaan van Brussel als Gewest is daarom inherent verbonden met het voorbestaan van België. Als kan bewezen worden dat dit Gewest een fictieve creatie is die niet stoelt op economische of federale overwegingen, maar louter op het belang van een minderheidsgroep die de fundamentele tweeledigheid van dit land zo kan blijven ontkennen – stel u voor dat de Koning in Vlaanderen woont! – dan wordt duidelijk dat België inderdaad die constructie is die Leopold I al in 1859 aan zijn kabinetschef beschreef: “België heeft geen nationaliteit en, gezien het karakter van zijn inwoners, kan het er ook nooit een hebben. In feite heeft België geen politieke reden van bestaan.”

De hypothese dat de federalisering gekaapt is geweest door de Brusselse Franstaligen, tegen Vlamingen én Walen in, houdt ook stand als we kijken naar de Belgische institutionele inrichting. Die schept namelijk een web van instellingen die wel als hoofddoel lijken te hebben het ontkennen van zowel de Vlaamse als de Waalse identiteit. Het essentieel strategisch element is hier het creëren van identitaire verwarring. In dit land kan een Waal zich geen Waal noemen, maar is ie officieel lid van de Franse Gemeenschap. Vlamingen in Brussel verworden tot Brusselse Vlamingen of erger nog, een Nederlandssprekende Brusselaar. En Franstalige Brusselaars kunnen zich tegen alle realiteit in als laatste nog Belg noemen in de oude betekenis van het woord: eentalig Frans.

“What’s in a name?” zult u denken. En toch. Als we mogen aannemen dat de “Vlaamse Gemeenschap” de kristallisatie is van de wens van de Vlaamse Beweging naar autonomie, waarom is er dan analoog geen “Waalse Gemeenschap”, als emanatie van de Waalse Beweging? Het mag toch wel als vreemd beschouwd worden dat de naamgeving van de nieuwe decentrale bestuursorganen niet in het verlengde ligt van die maatschappelijke krachten die er de grootste promotoren van waren? Men sprak niet van een Vlaamse en een Waalse cultuurgemeenschap, maar van een “Nederlandse” en een “Franse” cultuurgemeenschap. De nadruk werd duidelijk gelegd op taal en niet op de volle identiteit van een gemeenschap, die breder gaat dan taal op zich.

Eén en ander valt natuurlijk te verklaren door de aard van het toenmalige Vlaams-nationalisme, dat in die dagen vooral opkwam voor de erkenning van het Nederlands en dus niet in de eerste plaats de Vlaamse cultuur. Pas later, door het toevoegen van meer bevoegdheden in culturele zin, sprak men van een Vlaamse Gemeenschap. Maar diezelfde evolutie vind je vreemd genoeg niet terug aan de andere kant van de taalgrens. Terwijl het Wallon als taal zelfs veel homogener is dan de verzameling aan Vlaamse dialecten en ook de cultuurbeleving in Wallonië (les binches, la poésie Wallonne, een rijk theaterleven) vaak authentieker was dan die in Vlaanderen, werd er geen eigen Waalse Gemeenschap gevormd.

Terwijl in Vlaanderen de overgang gemaakt werd naar van de “Nederlandse cultuurgemeenschap” naar de “Vlaamse Gemeenschap”, heeft Wallonië dus nooit de sprong gemaakt naar een eigen cultuurgemeenschap, los van de Brusselse Franstaligen. De feitelijke Waalse gemeenschap kon zich dus niet onttrekken van de oorspronkelijke aanduiding “Communauté Culturelle Française” en wordt tot op vandaag nog altijd als één geheel met de Brusselse Franstaligen gepercipieerd. De aanduiding “Communauté Culturelle Française” is nota bene zelfs twijfelachtig is in zijn verwijzing naar taal. “Française” lijkt eerder te verwijzen naar de Franse nationaliteit, dan naar de Franse taal. Misschien is dit wel een knipoog naar de stichters van België, van wie het de bedoeling was België naar Frans centralistisch model in te richten. De term “Francophone” als aanduiding van een taalgemeenschap ware in ieder geval logischer en correcter geweest.

De term “Franstaligen” is dus eigenlijk een verzamelnaam die twee ladingen dekt. De Franse Gemeenschap komt qua vertegenwoordiging in het federale parlement dan misschien wel formeel overeen met de Franse taalgroep, intern is die taalgroep niet zo’n samenhangend geheel als vaak gedacht wordt. Er gaapt namelijk een metersdiepe kloof tussen de Brusselse Franstaligen en de Waalse vertegenwoordigers.

Dat is historisch gegroeid. “C’était au temps que Bruxelles rêvait” …, que la Wallonie travaillait. Terwijl in de late negentiende eeuw Wallonië de economische prestaties leverde die België tot de eerste industriële grootmacht van het Europese vasteland maakte, kwam aan haar eigen bevolking de meerwaarden van die economische productie niet toe. De winsten vloeiden af naar de Brusselse bourgeoisie, die er de stadspaleizen mee bouwden die Brussel vandaag nog sieren. De Société Générale, waar het Belgisch koningshuis grootaandeelhouder in was, werd schatrijk, en met haar een hele Franstalige bourgeoisie, die zich vooral uit financiële overwegingen als behoeder van de monarchie ging opwerpen.

Maar de Walen zelf deelden niet in de rijkdom van hun ondergrond. Zij waren geen aandeelhouder van hun eigen opbrengst, laat staan dat ze goed behandeld werden als arbeiders. Toen eind de jaren ’60 onder invloed van die nieuwe energiebron, aardolie, de steenkoolmijnen steeds minder rendabel bleken te zijn, trok het grootkapitaal zich terug samen in Brussel. De Brusselse kapitaalkrachtige milieus, die daarvoor nog koketteerden met hun Waalse bezittingen, lieten de streek als een uitgewrongen sinaas vallen. Het is pas door een boomende Vlaamse economie dat Wallonië terug wat ondersteuning kreeg. Hulp uit Brussel is er nooit gekomen.

Dat heeft zich afgetekend in de politieke structuren van ons land die op dat moment gevormd werden. De hoofdreden waarom Wallonië ook later nooit gebruik gemaakt heeft van artikel 137 van de Grondwet, namelijk de mogelijkheid om de bevoegdheden van de Franse Gemeenschap en het Waalse Gewest in één orgaan te laten versmelten, zoals dat aan Vlaamse kant gebeurd is, ligt net in dat verschillend politiek substraat tussen Brussel en Wallonië. Terwijl in Wallonië een klimaat heerste van travaillisme dat tot socialisme inspireerde, ziet men in Brussel het tegenovergestelde daarvan. In de kapitaalkrachtige salons van de hoofdstad kon het liberalisme niet op: Brussel was het centrum van vooruitgang, openheid en wetenschap. Maar dan wel op andermans kosten.

In Vlaanderen lag de verhouding met Brussel helemaal anders. Ten eerste was de invloed van de Vlaamse Brusselaars met slechts zes volksvertegenwoordigers in het Vlaams Parlement veel beperkter. Ten tweede was de historische band met Brussel op sociaal-economisch vlak ook veel minder traumatisch. En ten derde – niet onbelangrijk – lag Brussel ook fysiek in Vlaanderen. Terwijl bij de Gewestvorming Brusselse Vlamingen ontstonden, ontstond niet zoiets als Brusselse Walen, met binding aan dat Brusselse grondgebied. Hoogstens kwamen ze er werken of hadden ze er familie. Onze Waalse broeders en de Brusselse Franstaligen zijn dus niet één pot nat.

Meer nog. In de praktijk is de band in de Franse Gemeenschap zelfs al grotendeels doorgesneden! Via artikel 138 GW – voor elk wat wils – hevelde men heel wat bevoegdheden van de Franse Gemeenschap over naar het Waalse Gewest. Aangezien de Franse Gemeenschap echter ook in Brussel bevoegdheden heeft, betekent elke overdracht naar het Waals Gewest ook een overdracht naar het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De instantie die daar als gedecentraliseerd bestuur van de Franse Gemeenschap optreedt is de Commission Communautaire Française (COCOF), die ingevolge deze transfer van bevoegdheden, haar materieel werkingsgebied uitgebreid ziet. Pittig detail: de normerende instrumenten van de Franse Gemeenschap zijn decreten. De COCOF heeft dus, in tegenstelling tot de Vlaamse Gemeenschapscommissie, decretale bevoegdheid in Brussel. De zoveelste assymetrie in het Belgisch federaal systeem.

De splitsing in de Franse Gemeenschap is niet volledig. Onderwijs en bepaalde welzijnsaspecten vormen nog de hoofdmoot. Maar buiten die bevoegdheden is er niet veel meer te beleven. Van de zeven ministers zijn er drie bevoegd voor onderwijsaspecten en twee voor aspecten van kinderwelzijn. Maar ook in die bevoegdheden zijn er verschillen: terwijl het onderwijs in Brussel zwaar getroffen wordt door kwaliteitsverlies ten gevolge van een enorme migranteninstroom, is het Waalse onderwijspubliek helemaal anders van samenstelling. Een gedifferentieerd beleid is echter moeilijk. Merk ook op dat het onderwijs in Wallonië zich niet Waals kan noemen, terwijl dat in Vlaanderen mutatis mutandis wel kan.

Voor de bevoegdheden die overgebleven zijn, kent Wallonië dus wel een inmenging vanuit Brussel, hoewel de Brusselaars doorgaans weinig of geen uitstaans hebben met de problematieken van la Wallonie profonde. Ze hebben er ook geen kiezers en dus geen belangen. Hun politieke voedingsbodem is compleet anders. Terwijl in Namen de spreekwoordelijke zwaveldampen van de hoogovens nog in de lucht hangen, is men in de Brusselse salons eerder nog het aroma van sigaren in boudoirs gewoon. Toch maken de 19 verkozenen uit Brussel in het Franse Gemeenschapsparlement een vijfde van de dienst uit, wat een doelgericht beleid naar één onderdeel van de Franstalige familie steeds moeilijk maakt.

De conclusie van dit alles is dat Vlamingen beter geen patent nemen op de uitspraak dat België hen in een institutioneel kader gevangen houdt waar zij zich onvoldoende in kunnen ontplooien. Het nieuwe institutionele arrangement van 1970 zorgde er door zijn fictieve opdeling in Gemeenschappen en Gewesten in zijn kiem al voor dat noch de Vlaamse, noch de Waalse identiteit volledig tot ontplooiing konden komen. De enige reden waarom naast de Gemeenschappen nog een tweede bestuurlijke entiteit moest komen is omdat op die manier de fundamentele tweeledigheid van België kon ontkend worden door een Brusselse Franstalige minderheid die zich als erfgenaam ziet van het oorspronkelijke Belgische project.

Een derde gewest kon namelijk als tegengewicht fungeren in de democratisering van België, die de fundamentele tweeledigheid van ons land aan het licht bracht. Hoe meer mensen mochten gaan stemmen, hoe duidelijker die tweeledigheid werd. De Franstalige elite kon het regionale bewustzijn van zowel Vlamingen als Walen nog een tijdlang negeren, maar met elke verkiezing werd duidelijker dat de regionalistische tendensen op termijn door hun demografisch overwicht het pleit zouden winnen. De eisen voor meer autonomie klonken sinds 1954 in Vlaanderen en sinds 60-61 in Wallonië steeds harder. Al snel zagen de Brusselse Franstaligen in dat zij het pleit numeriek zouden verliezen: er waren steeds minder Belgen, ten koste van nieuwe regionale identiteiten. Het geweer moest dus van schouder veranderd worden: enkel door een institutionele aanpassing van het land die erin kon slagen de regionale identiteiten te remmen in hun groei, konden hun belangen veilig worden gesteld.

Dat is met de creatie van het derde Gewest Brussel gelukt. In de huidige staatsinrichting kan Vlaanderen Brussel niet als integraal deel van haar deelstaat beschouwen, waardoor de natie eigenlijk ontmand is. Brussel ligt dan geografisch wel in Vlaanderen, institutioneel ligt het er buiten, in een eigen Gewest. En ook Wallonië is gehinderd in de verdere ontwikkeling van zijn eigen identiteit als cultuurgemeenschap. Door de fictieve toevoeging van de Brusselse Franstaligen aan wat eigenlijk een Waalse Gemeenschap op zich had moeten zijn, wordt Wallonië voor het blok gezet. Ofwel gaat de Waalse gemeenschap – die al in de feiten bestaat – voor een eigen institutionele erkenning, maar dan verzwakt hun communautaire positie in het federale België. Ofwel wordt er samengewerkt met de Franstaligen uit Brussel in één politiek verband, waardoor ze sterker staan, maar dan worden ze geremd in hun eigen natie-ontwikkeling. Voor hen is het kiezen of delen.

Maar misschien vergissen we ons in Vlaanderen dus wel van tegenstrever. Vlaanderen vergeet wel eens dat het vroeger in essentie geen problemen met Wallonië had, maar wel met de Brusselse Franstaligen die – geheel tegen de logica van de Gemeenschappen in – door de creatie van een eigen Gewest erin slaagden het hart uit Vlaanderen te snijden. Dit is een traumatische ervaring geweest, waardoor Vlaanderen alles wat Franstalig was, Waal of Franstalig Brusselaar, als vijand is gaan beschouwen.

Door deze vervlakking in de Vlaamse communautaire analyse, zijn de Walen de Franstalige Brusselaars tegen wil en dank meer en meer als bondgenoten gaan beschouwen. Terwijl er vroeger in Wallonië weinig animo bestond voor het steunen van de territoriale expansiedrang van de Brusselse Franstaligen, zien de Walen dit vanuit hun eigen politiek perspectief nu als een extra barrière tegenover een communautair pletwalsend Vlaanderen. De vijand van mijn vijand is mijn vriend. Als de Waalse eis dat de sociale zekerheid federaal moet blijven beschermd kan worden door de Franstalige Brusselaars te steunen in hun eisen voor de gebiedsuitbreiding van Brussel, so be it. Zelfs al zijn er heel wat Waalse volksvertegenwoordigers die zich liever zouden concentreren op de eigen Waalse problemen.

Vlaanderen moet dus kiezen. Als men weet dat een staatshervorming minstens 32 Franstalige zetels vereist, dan is het niet raadzaam om alle Franstaligen over dezelfde kam te scheren. Blijven wij hen als één blok politieke vijanden beschouwen, dan zal, ondanks alles, de band tussen de Franstalige Brusselaars en de Walen nog hechter worden. Misschien is het tijd om een aantal dingen te herzien. Misschien zijn de offensieve eisen van de Brusselse Franstaligen wel een groter gevaar voor Vlaanderen, dan de defensieve vraag van de Walen om inzake bijvoorbeeld sociale zekerheid de dingen te laten zoals ze zijn. Misschien moeten Vlaanderen en Wallonië teruggrijpen naar de wortels van het regionalisme en samen ijveren voor hun gezamenlijke oorspronkelijke wens: het land opnieuw te schoeien op de leest van de Gemeenschappen. Bij deze: leve de Waalse Gemeenschap!

Brecht Arnaert

Mei '68. De mythe, de realiteit en de hormonen

2008-05-17T11:46:00.002+01:00

Vlaamse vrienden,

Rechts van dit artikel vindt u een kaartje van Vlaanderen met de verspreiding van mijn lezers. Daaronder staat een rubriek "Hoge Kwaliteit" waar twee namen in staan. Pas ik mijn ernstigste criteria toe op wat ik goeie artikels noem, dan kunnen daar inderdaad maar twee namen staan.

Matthias Storme, de derde telg uit een professorengeslacht, publiceert op zijn blog "Vlaamse Conservatieven" stukken die zoals de titel al doen vermoeden, eerder aansluiting vinden bij de rechtse kant van het politieke spectrum. Gaat nooit de controverse uit de weg, zelfs niet rond mohammedbeelden, en zo hoort het ook.

Johan Sanctorum, filosoof en essayist, van zijn kant, gaat in duel met de intellectuele oneerlijkheid bij wat zichzelf links noemt. Ironisch genoeg wordt hij daardoor zelf ook links genoemd. Alsof het bestrijden van intellectuele oneerlijkheid een monopolie zou zijn van deze of gene kant. Maar genoeg daarover.

Waarom plaats ik deze twee auteurs even voor het voetlicht? Omdat, indien Storme en Sanctorum als protagonisten van een bepaalde richting in de Vlaamse Beweging mogen worden beschouwd, beiden verassend genoeg een zeer gelijklopende perceptie hebben van het hele mei-68 verhaal. Concrete artikels van Storme vond ik nog niet, maar de algemene teneur in conservatieve middens is dat de '68-revolte heel wat sociale normering omvergeworpen heeft, en daar weinig of niets voor in de plaats gesteld heeft. Bij Sanctorum, die dan de "linkerkant" zou moeten belichamen, vind je echter dezelfde kritiek. Zou progressief en conservatief Vlaanderen het dan toch over iets eens kunnen zijn?

Bij deze beveel ik jullie dus graag het artikel aan van Sanctorum, dat jullie vinden op zijn webstek www.visionair-belgie.be, maar ook hieronder, voor wie echt te lui is om door te klikken. Ik vind het één van de betere samenvattingen van hoe de mythe realiteit geworden is, en dan toch weer mythe gebleven.

Beste groeten,

Brecht Arnaert

Mei ’68: de mythe, de realiteit, en de hormonen
Lezing, gegeven in het Vlaams Parlement, 17 juni 2008
Johan Sanctorum

Van kostschoolopstand, over Chanel, tot teletubbie-dictatuur

Ik dank de organisatoren van dit colloquium voor de uitnodiging. Een ook ter linkerzijde goed aangeschreven filosoof erbij halen, het blijft een risico, je weet nooit wat de man gaat vertellen, en het pleit alleszins voor de breeddenkendheid van de initiatiefnemers. En dat cordon sanitaire doorkruisen,- het blijft zoals U weet een geliefde hobby van me.

Ik zal het vandaag kort hebben over drie zaken die me nauw aan hart liggen,- en ik denk dat ik ook voor het grootste deel van deze achtbare vergadering mag spreken,- namelijk politiek, cultuur en sex.

Mei ’68, het betekent voor ieder van ons iets anders, in zoverre zelfs, dat ik me afvraag of het wel als algemeen begrip de geschiedenis zal halen. Ik was toen veertien en herinner me vaag zwart-wit TV beelden van Franse studenten die met straatkasseien gooiden, Sovjettanks in Praag, gitaarspelende hippies in Berkeley, anti-Viëtnambetogingen zowat overal, kabouters in Amsterdam, en niet te vergeten: de tirades tegen het establishment vanwege studentenleider Paul Goossens in Leuven, naderhand topfiguur van datzelfde politiek-cultureel establishment, en onlangs door heel de pers uitgewuifd als gepensioneerd Belga-journalist.

Die metamorfose van rebel tot boegbeeld van een ‘links-progressieve’ elite, daar heb ik het straks nog over. Maar wat hebben al deze evenementen, van Praag tot Berkeley, eigenlijk gemeen? Vrijwel niets. Behalve dat ze zich allemaal in het jaar 1968 afspeelden en schone plaatjes opleverden. Het zijn eigenlijk vooral de media, met het nieuwe medium televisie op kop, die er een verzamelnaam aan gegeven hebben, als hing er toen wereldwijd iets in de lucht. En het zijn ook de media die vandaag hun archieven oprakelen om dit non-event met een nostalgisch parfum te besproeien. De ’68-gebeurtenissen leverden immers de beste TV-beelden van die decade op, naast de Vietnam-oorlog natuurlijk. De mediatieke hype die zo gecreëerd werd, vanuit een aantal onsamenhangende gebeurtenissen, leidde tot een historische mythe waar de protagonisten zelf in gingen geloven. Tot op vandaag.

Er stelt zich dan ook een dringende behoefte aan een kritische lezing van de feiten en een demystificatie van het begrippenkader. Een poging dus tot echte historische kritiek die ballonnen doorprikt, mechanismen ontrafelt en processen reconstrueert. Uit die reconstructie blijkt namelijk vooral de inhoudelijke leegte, de gewichtloosheid en het Narcistisch-puberaal karakter van heel dat Franse mei-68 gebeuren. Het heeft een hypotheek heeft gelegd op het politiek bewustzijn van vandaag, ons taalgebruik, de beeldcultuur, de zogenaamde vrije sexuele moraal. Het dient overigens gezegd dat tenoren uit de Franse denkwereld, zoals de psychoanalyticus Jacques Lacan, ook al die ballon doorprikt hebben. In 1969 al sneerde hij zijn Maoistische studentenpubliek toe dat ze het woord 'revolutie' hebben uitgehold en dat ze binnenkort dat establishment, waartegen ze zo tekeer gingen, zouden overnemen. Profetische woorden...

Neem nu inderdaad het woord ‘revolutie’ zelf. Het is niet toevallig dat sinds die periode alles en iedereen zich ‘revolutionair’ is beginnen noemen,- de weergaloze inflatie van deze term weerspiegelt al het licht soortelijk gewicht van de politieke statements uit die tijd. Sinds het ultrafijn borsteltje dat Chanel bij de mascara ‘Chanel Inimitable’ meelevert, door de producent zelf als ‘revolutionair’ wordt bestempeld, is het misschien nuttig om dat woord eens tot zijn essentie te herleiden.

Historisch gezien zijn er namelijk maar twee vormen van authentieke revoltes, namelijk de hongeropstand en de vrijheidsbeweging. Op straat komen omdat Uw kinderen van de honger creperen, dàt is een goede reden om met kasseien te gooien. Ik ben in dat opzicht een Marxist. De tirannenmoord anderzijds, een instinctief-liberaal vrijheidsgebaar tegen de verknechting, is een tweede archetype van de revolte. De Franse revolutie van 1789 verenigde die twee, dat gaf haar het historisch momentum. Wat men achteraf ook moge beweren: de intellectuelen liepen er maar achter, en zaten op café toen de hongerige meute de Bastille bestormde.

Honger en/of verknechting. De maag en het hart. De probleempjes van de Grote Revolutie ontstaan daar, waar er eigenlijk geen objectieve voorwaarden voor de revolte aanwezig zijn, maar waar de jeugdige hormonen toch beginnen op te spelen. Op dat moment ontstaat er een soort verkleutering, tot op een niveau van kinderachtige charades, collectieve verbrandingssessies van testosteron, Narcistische opflakkeringen van gelegenheidsredenaars, allerlei ludieke acties rond ‘emancipatie’-issues, kat-en-muisspelletjes met de politie om toch maar de schijn van een repressief klimaat te creëren in de hoop dat er eentje zijn matrak bovenhaalt en er een TV-camera in de buurt is, kortom: er wordt een virtuele realiteit gecreëerd die, in het geval van mei-68, zichzelf opblies tot ‘een historisch moment’. En omdat er geen honger in het spel was, en eigenlijk ook geen echte repressie, althans niet in het 'revolutionaire' epicentrum Parijs, bedacht men ter plekke dan maar een derde soort revolte die hier van toepassing leek, nl. de 'culturele revolutie'. Een lege doos, zo blijkt nu.

Want uit heel de reconstructie van het discours uit die dagen blijkt, hoe de jongens en meisjes wanhopig zochten naar een politiek-culturele legitimatie voor hun hormonenopstoot. We weten ondertussen allemaal hoe het is begonnen: in Nanterre wilden de mannelijke kotstudenten op de meisjesslaapkamers geraken. Een kostschoolopstand, als het ware. Pas toen dat niet lukte, werden de grote retoriek en het revolutionaire programma bovengehaald. Het staat inderdaad nogal idioot om het aftreden van een regering te eisen omwille van vlinders in de buik. Men afficheerde het dus als een ‘culturele revolutie’, een algemene Umwertung aller Werte, een zaak van vrouwenemancipatie, sexuele vrijheid, artistieke vrijheid, om tenslotte zelfs de arbeiders in de Renault-fabrieken wijs te maken dat dit hun strijd was

De ironie van de geschiedenis is dus, dat er rond 1968 een aantal min of meer authentieke verzetsbewegingen het nieuws haalden (de Praagse Lente, de anti-Vietnamdemonstraties, Leuven-Vlaams…), maar dat het meest gemediatiseerde feit, datgene waarvan de beelden heel de wereld rondgingen, nl. de Parijse studentenopstand, weinig meer was dan een hormonaal aangestuurd straattheater.

Los van bv. de gebeurtenissen in Praag en het protest tegen de Vietnamoorlog, vormden de Parijse studentenrellen van mei ’68 in essentie weinig meer dan een ludieke vadermoord, een uit de hand gelopen testosteron-opstoot vanwege een zorgeloze jeugd met tijd teveel. De zoektocht naar een politieke legitimatie voor deze quasi-revolutie eindigde in een volstrekt leeghoofdig ‘progressisime’, dat op zijn beurt de politiek-correcte ideeëndictatuur van de jaren ’90 zou voortbrengen. Het handhaven van deze bewustzijnsvernauwing was dé voorwaarde voor de ’68-generatie om haar politieke en culturele machtsgreep te bestendigen.

Ik denk dat de leugen, die toen al in het verhaal zat, zijn eigen leven is gaan leiden en zichzelf heeft versterkt, doorheen de tijd, tot diep in de jaren ’90-, met als apotheose bij ons het aantreden van 'paars'.

Want het tweede groot probleem dat zich stelde voor de protagonisten van die onnavolgbare Chanel-generatie, na de politieke legitimatie van de testosteronrevolte, is het moment waarop ze als veertigers en vijftigers zelf aan de macht kwamen. Toen moesten de Vandenbrouckes, de Van de Lanottes en de Van den Bossches, die in hun jonge tijd nog met het rode boekje van Mao hadden gezwaaid en nu hun ‘lange mars door de instellingen’ beloond zagen met een buikje, een ministerpost, en tenslotte een functie van gedelegeerd bestuurder bij BIAC, beletten dat hun lege doos werd opengedaan,- de doos van een tot jeugdsentiment verworden kostschoolopstand. Hoe konden de contestanten van weleer beletten dat ze zelf gecontesteerd werden?

Daartoe moest het huidige regime van de oud-'68-ers bijna voorgesteld worden als een verwezenlijkte utopie, de beste der mogelijke werelden waar zij voor op de barrikaden hadden gestaan, en die zij nu ook rechtmatig mochten besturen. Deze buikjesdans heeft een specifiek en subtiel soort onverdraagzaamheid opgeleverd. Het is namelijk in deze teletubbie-sfeer van verplichte blijdschap en het eeuwigdurende carnaval dat het ‘politiek-correcte’ discours is ontstaan: een complex van retorische en semantische kunstgrepen, censuur en zelfcensuur, waardoor vrijheid en dictatuur elkaar perfect overlappen. Het resultaat was een soort mainstream-progressiviteit die vooral gericht was op het onderdrukken van tegenstromen, het afstoppen van externe vraagstelling (‘waar zij we eigenlijk mee bezig?’) en het ontmoedigen van historische kritiek.

De eerste leugen (de mythe van de 'culturele revolutie') werd dus toegedekt met een tweede leugen (de demonisering van elke fundamentele dissidentie). Om te beletten dat er fundamentele vragen zouden gesteld worden rond die speeltuinrevolutie en haar politieke travestie, moest de euforische logica van de bezette meisjesslaapzaal ook in alle geledingen van de maatschappij doorgetrokken worden. Alles wat daarbuiten viel, was fout, politiek-incorrect, ondemocratisch, rechts, extreemrechts, racistisch, sexistisch, fascistisch enz.

Mei '68 heeft ons niet bevrijd, het heeft alleen de vrijheid tot sloganeske sluier verheven, die breed gedrapeerd is over de repressiemechanismen van de postmoderne netwerkstaat, de fluwelen logedictatuur, de democratie van de kiesdrempels, de cordons sanitaires en de politieke processen.

Mei '68 riep zichzelf eerst uit tot het jaar nul, het begin van een nieuwe tijdrekening, maar stremde gaandeweg tot het einde van de geschiedenis, het jaar 1984 van Big Brother. Binnen dit postmodern paradigma wordt elke kritiek zinloos en zijn de machthebbers tegelijk de behoeders van de vrijemeningsuiting via hun ingenieuze newspeak. Paars heeft dat procédé van de taalmanipulatie en de bewustzijnsvernauwing tot een kunst verheven. Zo ontstond er rond deze machtsgeneratie van de 68-ers een aureool van immuniteit. In het zelfverklaarde paradijs is er geen ruimte voor dissidentie, vermits het per definitie perfect is. Chanel inimitable, weigert alle namaak. De enige gepaste regeringsvorm van Utopia is die van de fluwelen dictatuur. En daar zitten we middenin. Nog altijd. Al zijn er tekenen dat er sleet op begint te komen.

'De verbeelding aan de macht': apotheose van het cultureel establishment

Men zou nu verwachten dat de culturele elite,- kunstenaars, academici, media- die manipulatie doorziet en er zich tegen afzet. Niets is minder waar. Ze is zelf meegestapt in de euforische parade van de verwezenlijkte utopie, en heeft het motto 'de verbeelding aan de macht' op een bizarre wijze gerealiseerd, nl. als een feest van de perceptie, een stroom van simulacres,- zoals de Franse filosoof Baudrillard ze karakteriseert. Schaduwvoorstellingen die ons het zicht op de realiteit ontnemen en dus ook de externe kritiek onmogelijk maken, hetgeen hun systeembevestigend karakter verraadt.

Cultuur, althans de officiële, geaccrediteerde versie, verwerd tot het hilarische trompetgeschal rond de tribune van de poco-dictatuur. De opdracht was en is om te verwarren, mist te spuiten. De ontzettende logorrhee en beeldenstroom die elke dag op ons afkomt, oversatureert ons bevattingsvermogen compleet, maakt ons murw en mentaal weerloos. Ook dat is een erfenis van het ’68-theater en de machtsgreep van deze ludieke generatie. Alles is scherts, ironie, spel, franje. Het politiek bedrijf, de cultuurindustrie en de media convergeren rond deze mateloze cultus van de schijn, het beeld en de perceptie, in een spektakelmaatschappij waarin je alleen bestaat als je op TV komt. En ook dat heeft hoger vernoemde Jacques Lacan achteraf scherp ontmaskerd,- ik citeer: "Cultuur is verworden tot een machinerie van hysterische waarheden die elkaar opvolgen als modieuze gadgets zonder samenhang en zonder schaamte."

De aan hysterie grenzende libertaire roes van na ‘68, die ons figuren als Jan Hoet en Hugo Claus opleverde, heeft de modale burger niet kritischer of mondiger gemaakt. Integendeel, de veelbezongen artistieke vrijheid beperkte zich vooral tot de zelfverheerlijking van een nieuwe, mediagestuurde elite van trendintellectuelen die zich klakkeloos associeerden met de paarse euforie en haar perceptielogica.
Daarbij hanteerden ze het ‘surrealistische’ Belgische model als een spiegelbeeld van hun eigen flou artistique. Omgekeerd blijft het neo-unitaire regime deze elegante cultuurclowns koesteren, als apologeten van een complexe, ondoorzichtige staatsbureaucratie.

In het zog van Coco Chanel definieert elke kunstenaar zich als een 'rebel', terwijl hij eigenlijk de intransparantie van de postmoderne macht reflecteert. Zo’n half jaar geleden sloeg de Amerikaanse installatiekunstenaar Paul McCarthy (geboren in 1945, afgestudeerd in 1969, de data spreken voor zich) letterlijk en figuurlijk een gat in het SMAK-museum. Met een ketchupfles van 18 meter hoog, reusachtige hopen stront, een vastgebonden varken, en nog wat toestanden waarvoor muren moesten gesloopt worden, kwam de SMAK-directie uit op een deficit van een half miljoen Euro gemeenschapsgeld. Het lijkt populistisch en laag-bij-de-gronds om dat deficit te koppelen aan een waardeoordeel over die mijnheer McCarthy, maar er schuilt wel degelijk een logica in: achter de ludieke absurditeit van dit soort happenings zit een enorme kunstmarkt die in een inhoudloze vernieuwingsspiraal zit en dus constant moet choqueren om de aandacht te trekken. Alles moet duur zijn, groot, opgeblazen, excentriek, en al het nieuwe wordt even snel weer vervangen door het nieuwste. Als toeschouwers en participanten worden wij constant meegelokt in dit opbod. Iedereen moet blij zijn, enthoesiast, vooruitkijkend, positief, en vooral niet ‘verzuurd’. Zo convergeerde het exces van de kunstmarkt en de beeldcultuur met de ambities van de oud-'68-generatie om elke politieke en sociale dissidentie preventief af te blokken.

Er is binnen deze hype-industrie immers geen enkele ruimte voor bezinning, zelfbevraging of zelfs maar kritisch voorbehoud. De post-68-kunst, die ons zogezegd bevrijd heeft, produceert de ene fata morgana na de andere. Ze wordt gecreëerd door vedette-clowns die via een absurdistisch-ludieke beeldtaal ons oordeelsvermogen buitenspel zetten en ethische reflexen bij voorbaat ontzenuwen. Kunst zou volgens hen continu langs de kassa kunnen passeren zonder zich ergens voor te moeten verantwoorden. Ik ben niet de enige die wijst op die quasi-subversiviteit van de hedendaagse post-68-kunst en zijn ‘revolutionair’ marktlabel. Ook critici als Marc Holthof komen tot die analyse. Ik citeer even een essay van hem: “Sinds marketing de kunst in haar macht heeft moet ze constant revolteren. Maar niet tegen de maatschappelijke orde, wel tegen zichzelf, tegen de concurrerende kunststromingen. De kunst speelt een permanente thuiswedstrijd. Daar gaat alle energie naar, met als resultaat dat de maatschappelijke relevantie vaak nihil is.”

Nihil, dat is dus de balans van het Jan Hoet-tijdperk. Groteske grappen die ons moeten verzoenen met het ethisch deficit, de intellectuele verwarring en de politieke intransparantie. Macht is vandaag gebaseerd op vaagheid en gecodeerde informatie. De cultus van de artistieke vrijheid loopt zo op een bizarre wijze parallel met een publiek afstompingsproces, een gewenning aan het onredelijke en absurde. De gewone man haalt finaal zijn schouders op en leest Dag Allemaal. Hij heeft afgehaakt, zowel wat de politiek betreft als wat het kunstgebeuren aangaat. Opdracht vervuld, de narren mogen andermaal langs de kassa passeren.

Zo komt het dat vrijwel alle kunstenaars hier te lande uitbundig het paarse regime bejubeld hebben,- de meest ‘progressieve’ voorop: de symbiose tussen een politieke cultuur van de perceptie en de gebakken lucht, en een op deze thermieken zwevende, vrolijke cultuurindustrie, was hier volmaakt. Politiek en cultuur, als twee podia van een surrealistische totaalhappening. En zo komt het ook dat haast heel dat cultureel establishment het 'Belgische model' vreugdevol omarmde: Ik hou van U, je ‘taime tu sais. De post-68-culturo’s houden van België, zoals het gefederaliseerde Belgische kluwen van 1970 zelf baadt in een halfslachtig flou artistique.

Het is tenslotte evenmin een toeval dat de diepbetreurde Vlaamse schrijver Hugo Claus en aanvoerder van de artistieke ’68-generatie, een intimus was van Guy Verhofstadt, de man die de geschiedenis zal ingaan als diegene die realiteit met perceptie compleet kon verwisselen. Vraag is hier: Wie houdt van wie? Wie houdt wie recht?

Van ‘sexuele revolutie’ tot pornificatie: sex als drug en marketing-tool

In het waanidee van de ‘culturele revolutie’ speelt de zgn. ‘sexuele revolutie’ een centrale rol. En inderdaad, de borsten en billen zijn alomtegenwoordig, je kan geen TV meer aanzetten of een tijdschrift ter hand nemen, of het gaat over sex. Meisjes van elf lopen met een T-shirt rond, waarop te lezen staat ‘fuck me’. Jongens van twaalf die ‘het’ nog niet gedaan hebben, zijn achterlijke nerds. Maar achter deze zogenaamde emancipatie blijkt weer een verhaal te schuilen van maatschappelijk-politieke recuperatie en ook weer brutale marketingstrategie.

Want hoe kan men het plebs beter aan de leiband houden, dan zijn energie helemaal te laten omzetten in sex, voor, tijdens en na het eten? Naarmate het sperma van de muren druipt en de publieke sfeer doordrenkt wordt van erotische metaforen en verborgen of open verleiders, verengt zich weerom dat bewustzijn tot een zelfverslavend spel van prikkels en reflexen. Er ontstaat een sfeer van constante hitserigheid die perfect het hysterisch consumentisme imiteert, en die door Herbert Marcuse –nochtans weer een ‘68er…- werd omschreven als ‘repressieve desublimatie’. Simpel gezegd: ‘Laat ze neuken, dan denken ze niet na.’ In deze overprikkelde samenleving is het weerom heel moeilijk om afstand te bewaren,- het is een cultuur van de onvervulbare begeerte die alle menselijke energie afleidt naar een fixatie op lustbeleving. Niet dat U alles zomaar krijgt wat wordt geafficheerd, het gaat evenzeer om illusie en ersatz-bevrediging. De knappe, halfnaakte blondine op de motorkap zal de Uwe niet zijn, alleen haar simulacre, haar afdruk wordt meegeleverd als U de auto koopt. De mysterieuze Mister Dash die de vrouwen komt verrassen temidden van hun wasgoed is even reëel als Sinterklaas, maar als erotische passé-partout en universele verleider werkt hij perfect: droom zacht, dames, zet U op de wasmachine en laat U eens goed gaan.

Onvermijdelijk lopen ook hier de massamedia mee als animatoren van het pretpark. Tegenwoordig maakt het dagblad De Standaard reklame met soft-pornoboekjes die U voor vijf Euro plus een uitgeknipte bon kan gaan afhalen bij de krantenboer. Het is echt zielig om zien,- op de redactie van die kwaliteitskrant heerst de opgewonden sfeer van collegejongens die een bordeelvitrine passeren. De lezer wordt, in zijn zoektocht naar informatie, afgeleid naar een rossig amalgaam van erotiek, fictie, voyeuristische pretlectuur. Heel subtiel draait de journalistieke missie, via een verkeerd begrepen ‘progressiviteit’, om tot een verpulping in dienst van de verkoopcijfers, maar tegelijk ook met het oogmerk om het publiek te gewennen aan een gemakkelijke, lichtvoetige en in se onbenullige vorm van infotainment.

De puberale erotomanie van mei ’68 is mettertijd weggegleden in een universele pornificatie, die de eros banaliseert, die intellectueel afstompt, en die door de moderne marketing helemaal is geïnstrumenteerd. De alomtegenwoordigheid van sex, als drug en marketing-tool, is misschien wel het meest hallucinante teken van een emancipatie-idee die in haar tegendeel is omgeslagen. Ze belemmert een echte sexuele bevrijding, in het kader van een menselijke ontplooiing op fysisch, psychisch en sociaal vlak.

Zo zijn we weer bij de kern van de zaak: de zgn. ‘sexuele vrijheid’ is vandaag vooral een marketeerskwestie. De strategie om kinderen zo snel mogelijk tot pubers op te fokken, heeft uiteraard niets met emancipatie te maken, maar alles met de mogelijkheid om hen zo snel mogelijk beschikbaar te maken voor de commerciële tienercultuur, de markt van GSM’s, I-pods, tot en met, jawel, de revolutionaire mascara van Chanel. Komt daarbij dat pubers veel gemakkelijker om de tuin te leiden zijn dan kinderen, net vanwege hun labiele hormonale huishouding. Borstjes en puistjes doen de kassa's rinkelen! De alomtegenwoordige opdringerigheid van sexuele signalen, wat men vandaag aanduidt als de ‘pornificatie van de publieke ruimte’, is misschien wel het meest hallucinante teken van een emancipatie-idee die in haar tegendeel is omgeslagen. Wat Marx ooit over godsdienst zei, als ‘opium van het volk’, geldt vandaag voor het universele erotisme. Het heeft de verveling, de afstomping en de totale deconcentratie van het onderbroekenuniversum voortgebracht. Ik citeer nog maar eens Baudrillard: "Alles kan en alles mag, alles is bevrijd en er zijn geen taboes meer, maar in de plaats van een opwindend feest levert dit een geweldig gevoel van leegte op. We leven in de hel van hetzelfde".

Terug dan maar naar het preutse Victorianisme? Neen, allerminst. Sexuele ontplooiing blijft voor mij als een rode draad lopen doorheen het menselijke rijpingsproces. Dat zit echter niet in het puberaal-erotomane register van mei ’68 en zijn depolitiserende, hektische, escapistische onderstroom. Wel in een zoektocht naar zelfverwezenlijking op fysisch, psychisch en sociaal vlak. Dat is een verhaal van emotionele intelligentie, empathie, gevoel voor intimiteit, keuzebekwaamheid, maturiteit.

Geen bloot in Borgloon. Om maar te zeggen, beste vrienden: de politicus die tepels laat overplakken, heeft een probleem. We hebben als zuigeling haast allemaal aan die tepels gehangen, en ik kan me echt geen kind of tiener voorstellen die een trauma overhoudt aan een afbeelding ervan. De krampachtige censuur van wat menselijk en normaal is, is zo aberant als de pornificatie zelf. Het zijn twee kanten van één medaille. Onlangs werd in de VS een kleuter van vier veroordeeld omdat het kind zijn juf knuffelde. Men vraagt zich af wat voor soort rechters tot dit soort uitspraken komt. En in wat voor een klimaat van sexuele overspannenheid de politici leven die deze perverte magistraten benoemen. Het was evenzeer onzin om de expositie van L.P. Boon's fameuze Feminatheek als een uiting van zedenverwildering af te schilderen en te verbieden. Het eigenlijke schandaal bestond erin dat heel het gedoe inhoudelijk naast de kwestie was, ons niets wijzer maakte over het werk van Boon, en vooral diende als publiekstrekker in een door de Vlaamse boekenindustrie gesponsorde reklamestunt. Kunst, sex en marketing dus, andermaal.

Ach, dat verhaal van normen en waarden. We mogen onze kritiek op de fluwelen dictatuur van de vrijheid-blijheid-generatie niet zelf laten scleroseren tot een verhaal van ouderwets conformisme en nieuwe preutsheid,- een gemopper van opa’s die beweren dat alles vroeger veel beter was. Ook het christendom, inclusief zijn lichaamsvijandig puritanisme, is ons als staatsgodsdienst opgedrongen, omstreeks het jaar 800 van onze tijdrekening. De ‘normen en waarden’ die daarbij tot een traditie gingen behoren, zijn bij ons vastgelopen in het Vlaamse parochialisme, de verstikkende pastoorsdictatuur en de betuttelende tsjevenmoraal. Inclusief zwarte plakband op tepels. Maar Mei '68 heeft ons van die benauwdheid niet verlost. Ze heeft nieuwe cirkulaire processen gecreëerd van de obsessie en de verslaving.

Ons radicaal perspectief is niet het tijdperk van vóór het IIde Vaticaans Concilie, maar een tijdperk achter de horizon, waarin zingeving en spiritualiteit –om eens die belegen term te gebruiken- een nieuwe invulling krijgen. Vrijheid en autonomie, gekoppeld aan bewustzijn en zin voor het Grote Geheel. Onvermijdelijk zal daarin bv. ook het ecologisch thema sterk op de voorgrond komen. Voor mij moet de normen-en-waarden-discussie gepaard gaan met een nieuwe vraagstelling rond de emotionele en instinctieve uitbouw van het individu en de groep. We zijn natuurwezens met een libido en een doodsangst, en tegelijk zijn we cultuurwezens, met een tijdsbesef, een geschiedenis, en een besef dat ons verstand eindig is, dat er wellicht altijd iets achter de horizon zal blijven. Dat spanningsveld tussen natuur en cultuur moet helemaal van vooraf aan geëxploreerd worden,- en, sorry vrienden, van de begrippen ‘staat’, ‘elite’, ‘politieke macht’, ‘geïnstitutionaliseerde godsdienst’, en dies meer zal, vrees ik, eens we daaraan toe gekomen zijn, niet veel meer overschieten.

Besluit: uitzicht op een contre-démocratie?

Welke conclusie moeten we nu trekken uit dit verhaal vol charades, gezichtsbedrog en bewustzijnsvernauwing,- het verhaal van een revolutie die er geen is, en een contestatiebeweging die meer onvrijheid heeft voortgebracht dan welke secte, kerk of … ook?

Ik denk dat de revolte, of als U wil de contra-revolte, meer dan ooit aan de orde is. Maar hoe contesteren in een universum waar alles mag en alles kan? De voetafdruk van de mei-68-generatie is, via haar lange mars door de instellingen, zo groot en desastreus geworden op die instellingen,- ze heeft m.a.w. het politiek-cultureel systeem zodanig naar haar hand gezet, dat men voorlopig binnen dat systeem nog maar bitter weinig aan politiek activisme kan doen. De uitgang en de diaspora wenken, naar het internet, de zgn. burgerjournalistiek, de buitenparlementaire oppositie, de tegencultuur. Het is een moeilijk maar louterend proces.

Het zgn. apolitisme van de burger en heel de anti-establishment-onderstroom wijzen hier de weg. Het is de weg van de contre-démocratie, (Pierre Rosanvallon), de informele en onrecupereerbare waakzaamheidsattitude die men vooral buiten het parlementair halfrond bespeurt, buiten de praatbarak, buiten de instellingen, buiten de klassieke media.

De verzieking van het Belgische regime, waar de oudgedienden van Mei ’68 zich haast paniekerig aan vastklampen, versterkt nog deze maatschappelijke onderstroom van het grote ongenoegen. En het zal sommigen in deze zaal bizar in de oren klinken, maar misschien zijn de gedoodverfde protestpartijen zoals het Vlaams Belang, Lijst Dedecker, Pim Fortuyn, maar ook de nieuw-linkse S.P. van Marijnissen in Nederland, zelfs Obama in de VS, de laatste partijpolitieke verschijningsvormen van het anti-establishment-gevoel, alvorens dat gevoel opgaat in een globale toestand van burgerlijke ongehoorzaamheid, die kan leiden tot meer politiek bewustzijn, meer mondigheid, meer echte ‘vrijheid’. Verrassend genoeg ligt de échte, late erfenis van mei ’68 dan misschien wel eerder bij vernoemde protestpartijen, in de rand van de parlementair-democratische arena opererend, dan bij de huidige 'progressieve' elites die tot nader order het establishment uitmaken...

Ik dank U allen voor Uw aandacht.

Le nouveau CVP est arrivé ...

2008-04-30T09:08:00.011+01:00

Verscheen eerder ingekort in De Standaard (02/05) en volledig De Morgen (06/05).

De Franstaligen hebben beslist om géén belangenconflict meer in te roepen. Dat zou goed nieuws moeten zijn, want dat maakt dat het dossier BHV terug de gewone parlementaire weg volgt, de weg die elke wet normaal zou moeten volgen. Maar de gewone parlementaire behandeling zonder obstructie van uitzonderingsprocedures, is een bedreiging voor de regering-Leterme I. Als de Vlamingen het wetsvoorstel eenzijdig goedkeuren, dan laten de Franstaligen de regering vallen. Als een wet dus de normale parlementaire gang van zaken volgt, dan werkt België niet meer. De wereld op zijn kop, België op zijn best.

Op 8 november 2007, de dag nadat in de Kamercommissie Binnenlandse Zaken het voorstel tot de splitsing van het arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde door de Vlamingen eenzijdig goedgekeurd werd, riep de Franstalige Gemeenschap een belangenconflict in, waardoor het dossier voor zestig dagen in de koelkast verdween. Ideaal, want BHV was een grote struikelblok ter vorming van een regering. Luttele tijd later, op 21 december, trad Verhofstadt-III aan. Die regering presteerde niets, behalve het feit dat ze er was vóór 25 december, zodat de Koning niet zonder regering zat en niet met rode kaken aan zijn kersttoespraak moest beginnen.

Verhofstadt beloofde tegen Pasen de fakkel over te dragen aan Leterme, waarmee eigenlijk impliciet een verkiezingsbelofte gebroken werd, maar dan niet door diegene die ze gemaakt had, wat altijd handig is natuurlijk. CD&V zou namelijk niet in een regering stappen vóór BHV gesplitst was. Maar ja, beste kiezer, BHV konden wij op dat moment toch niet splitsen, het dossier was immers bevroren, en iemand moest het toch overnemen van Verhofstadt? Verhofstadt als pleister op de wonde van Leterme, wie had dat ooit gedacht?

Maar nu komt BHV dus terug, en dit keer midden in de regering. De impliciet gebroken belofte wordt nu expliciet. Maar geen nood. Ondertussen is er al een andere belofte die de vorige wat maskeert. Tegen 15 juli moet en zal er immers een staatshervorming komen, of anders stapt CD&V zelf uit de regering. Deze garantie werd met vastberaden stem uitgesproken. Maar de vraag bij beide beloftes is deze: welke hefbomen zijn er überhaupt nog om deze beloftes te realiseren, als je weet dat de Franstaligen de sleutel van deze regering in handen houden?

De dreiging van CD&V om uit de regering te stappen is immers een zwaktebod. Hoe geloofwaardig is een tweede belofte immers nog na het breken van de eerste? En antwoordde Leterme bij zijn bezoek aan Balkenende op 7 april ll. niet aan een journalist: “Heel stabiel. We gaan door tot 2011” op zijn vraag naar de levenskracht van de kersvese Belgische regering? Nee, CD&V is gekomen om te blijven, en dat koste wat kost.

Als koste wat het kost betekent dat zo maar eventjes een parlementaire zitting moet uitgesteld worden zodat het splitsingsvoorstel niet op de agenda kan komen, dan is dat maar zo. Het parlement wordt deze keer letterlijk aan de kant geschoven. In achterkamertjespolitiek, druk nachtelijk overleg en over-en-weer-geblackberry met de partijhoofdkwartieren zullen we België in de komende weken weer op zijn best zien.

Maar spannend wordt het niet. De huidige gang van zaken is gewoon de logische afwikkeling van de strijd die niet vandaag verloren is, maar wel op 20 maart. Toen stapten de Vlaamse partijen in een regering zonder garanties van de Franstaligen op vooruitgang in ook maar één dossier. Terwijl de beste onderhandelingspositie toen al opgegeven is, namelijk het niet willen deelnemen aan een regering voordat een aantal basiseisen vervuld zijn, moet men vandaag de schijn hoog houden en beweren er nog te zullen uitgeraken zonder toegevingen.

Men zoekt het onmogelijke compromis tussen een grondwettelijk recht dat geschonden wordt en de belangen van een minderheid die zich daarbij niet wil neerleggen. Officieel heet het dat men tijd wil vrijmaken voor een "onderhandelde" oplossing. Maar wat valt er te onderhandelen aan het herstellen van een basisrecht, namelijk de gelijkheid onder alle Belgen? Hebben de Franstaligen nog niet genoeg tijd gehad om een oplossing voor te stellen? Welke elementen wijzen op dan een fundamenteel veranderde houding in dit dossier, waardoor het nu plots wel zou lukken?

Een "onderhandelde" oplossing is tenandere ook per definitie een meer ondemocratische oplossing: elke oplossing die minder inhoudt dan de volledige splitsing van BHV, doet onrecht aan het basisbeginsel dat elke Belg gelijk is voor de (kies)wet. En tenslotte: waarom zouden wij de zwakkere positie van onderhandeling moeten aanvaarden als we met onze democratische meerderheid het voorstel gewoon ook zo kunnen goedkeuren?

In het beste geval wordt een nieuw belangenconflict ingeroepen, waardoor er nog slechts drie van de vijf mogelijke veto’s overblijven. Al meer dan veertig jaar wachten we nu op de splitsing van BHV, komt het dan aan op een aantal procedures van zestig dagen? In het slechtste geval valt de regering, maar zou dat zo’n verlies zijn? Wat voor waarde heeft een regering immers, als die er niet in slaagt via democratische weg een probleem op te lossen dat eigenlijk al eenzijdig door het parlement kan geregeld worden?

Maar zo’n vaart loopt het niet. Het pluche zit lekker, en ook de laatste beloftes zijn al genoeg ondergesneeuwd om een nieuwe bocht te kunnen inzetten. Leterme zal, de partijgenetica getrouw, le raison d’état laten voorgaan op de democratie. Onder Leterme-I wordt BHV niet gesplitst, op gelijk welke manier dan ook. De CVP, terug van (nooit) weggeweest?

Brecht Arnaert

PS: Dit is een chicken game: wie het eerst met de ogen knippert is verloren. Laat de Franstaligen dus maar eens uitvoeren wat zij dreigen te doen. Als zij de regering werkelijk laten vallen, dan moeten we gewoon de moed hebben om te zeggen: "En, doen jullie het nu maar eens". Dan zitten wij aan de zijlijn met de sleutel in handen. Zie mijn eerdere post "Reynders premier in ruil voor staatshervorming?" (1 maart 2008)